«محمد شمسلنگرودی» از ظرفیتهای اجتماعی «سین هشتم» میگوید
اعتماد دوجانبه دولت و ملت
عسل عباسیان
«محمد شمسلنگرودی»، شاعر و نویسنده ایرانی که همواره در تحولات اجتماعی و سیاسی سالهای اخیر، با جریانهای مردمی همراه شده و کنشگر بوده، در نخستین روزهای نوروز 94 هم با «سین هشتم سرپناه» همراه شد تا در جریان کمک به بیسرپناهان تهران هم سهیم باشد. با او درباره ظرفیتهای اجتماعی این جریان و دیگر جریانات مدنی مشابه گپی کوتاه داشتهایم که حاصل آن را میخوانید.
شکلگیری جریان مدنی «سین هشتم» را با توجه به پتانسیلهای کنونی جامعه ایران چطور ارزیابی میکنید؟
شکلگیری جریانات انساندوستانهای مثل «سین هشتم» در هیچجای دنیا تازگی ندارد. درواقع ایجاد جریانی چون «سین هشتم» ادامه همان راهی است که پیشتر به نام امور خیریه یا اوقاف مطرح بوده. اما تفاوت بنیادین این جریان با دیگر جریانات خیرخواهانه پیشین در این است که اغلب جریانات پیشین، توسط سرمایهدارها و متمولان گردانده میشدند. در حالی که هماکنون شاهدیم چنین اقدام خیریهای، نه از طریق متمولان بلکه با اعتبار هنرمندان و اندیشمندان و کسانی صورت گرفته که تمولشان در اعتبار و نفوذشان میان تودههای مردم است. در همه جای دنیا، قوانین کشورها هرچند درصورت و ظاهر، انساندوستانه باشند، با نگاهی ژرف به این قوانین میبینیم که نهایتا در جهت حفظ منافع قدرتمندان تدوین شدهاند و نه برای تودههای مردم و آنانکه توانایی گرداندن روزگارشان را ندارند. متمولان هم در همه جای جهان به نحوی با منابع قدرت در ارتباط تنگاتنگ هستند و امور خیریه آنها هم، بهرغم همه احترام و قدرتی که برایشان قایلیم بهنوعی برای جلب رضایت قدرت وقت است اما اخیرا در دنیا امور خیریهای رواج یافته که با همکاری روشنفکران و هنرمندان شکل میگیرد و این دیگر صرفا یک امر
انساندوستانه است و متصدیان این امور دیگر چشمداشتی از نهادهای قدرت ندارند. اگرچه میدانیم در کشورهایی مثل آمریکا هزینههای این امور حتی برای هنرمندان هم نهایتا از مالیاتشان کسر خواهد شد و این نکتهای نیست که بر ما پوشیده باشد.
آیا رواج این شکل از فعالیت عامالمنفعه حاکی از آغاز فصل تازهای در جامعه ایران نیست؟
مسلما هست. ایجاد این جریانات نمودار نوعی رشد اجتماعی مردم ماست. در کشورهایی مثل ایران که با توجه به تجربههای تاریخی همیشه یک عدم اعتماد بین مردم و دولتها وجود داشته، مسلما این اتفاق امروز حاکی از رشد اجتماعی ماست. چون در گذشته همواره یا دولتها قانون نداشتند یا قانونگریز بودند، بنابراین دولت و ملت به هم اعتماد نداشتند، پس هر کار خیرخواهانهای حتی اگر از سمت مردم انجام میشد، در چشم دولتها مشکوک و سیاسی به نظر میرسید. بههرحال با رفتارهای مدنی مردم در طی این سالها، آرامآرام دولتها فهمیدهاند که هر حرکت انساندوستانه مردم لزوما سیاسی نیست و ما هم بهعنوان مردم، خودمان نباید هر کار انساندوستانهای را سیاسی تلقی کنیم. من فکر میکنم هر جامعه مدنی نهایتا به این نقطه میرسد که فقط با هماهنگی ملت و دولت است که منافع ملی و منافع دولت تامین میشود. در چندسال اخیر با تلاشهایی که هم در جامعه و هم در دولت صورت گرفته، یک روشناییهایی دیده میشود.
باتوجه به کمتجربگی جامعه ایران در چنین تجاربی، فکر میکنید لازم است دستاندرکاران «سین هشتم» چه نکاتی را برای به سرانجامرساندن این جریان مدنظر قرار دهند؟
نباید فراموش کنیم که در هر کشوری قانونِ بد، بهتر از بیقانونی است. بیقانونی آشفتگی اقتصادی و سیاسی و روانی به وجود میآورد. برای اینکه «سین هشتم» هم تا پایان، یک جریان موفق و موثر بماند، عجالتا باید همین قانونی که وجود دارد را مدنظر قرار دهد و همه ما برای پیشبرد اهداف انساندوستانهمان باید از قانون تمکین کنیم.
برای ابترنماندن این اقدام و انجامش به نحو احسن، چه نکاتی را لازم میدانید؟
در سالیان قدیم، برای انجام امور خیریه ریشسفیدان و معتمدان را جلو میانداختند. در مواردی که قوانین برای به سرانجامرساندن مسایل حول این جریان، هنوز استقرار کامل پیدا نکردند، راهحل، پادرمیانی همین ریشسفیدهاست. این موضوع از سالها پیش باب بوده، به طوری که سالها پیش کسانی مثل تختی که معتمد بودند برای کمکهای کلان پا پیش گذاشتند. در این جریان هم میبایست چهرههای موجه، محبوب و قابل قبولی در لحظات حساس به میدان بیایند تا نقش حَکَم را ایفا کنند. فکر کنم همه جای دنیا راهحل پیشبرد این اهداف همین باشد. این جریانات اتفاقات مبارکِ خودجوشی هستند که پیشبرد و موفقیتشان با توافقی دوجانبه ممکن است.
«محمد شمسلنگرودی»، شاعر و نویسنده ایرانی که همواره در تحولات اجتماعی و سیاسی سالهای اخیر، با جریانهای مردمی همراه شده و کنشگر بوده، در نخستین روزهای نوروز 94 هم با «سین هشتم سرپناه» همراه شد تا در جریان کمک به بیسرپناهان تهران هم سهیم باشد. با او درباره ظرفیتهای اجتماعی این جریان و دیگر جریانات مدنی مشابه گپی کوتاه داشتهایم که حاصل آن را میخوانید.
شکلگیری جریان مدنی «سین هشتم» را با توجه به پتانسیلهای کنونی جامعه ایران چطور ارزیابی میکنید؟
شکلگیری جریانات انساندوستانهای مثل «سین هشتم» در هیچجای دنیا تازگی ندارد. درواقع ایجاد جریانی چون «سین هشتم» ادامه همان راهی است که پیشتر به نام امور خیریه یا اوقاف مطرح بوده. اما تفاوت بنیادین این جریان با دیگر جریانات خیرخواهانه پیشین در این است که اغلب جریانات پیشین، توسط سرمایهدارها و متمولان گردانده میشدند. در حالی که هماکنون شاهدیم چنین اقدام خیریهای، نه از طریق متمولان بلکه با اعتبار هنرمندان و اندیشمندان و کسانی صورت گرفته که تمولشان در اعتبار و نفوذشان میان تودههای مردم است. در همه جای دنیا، قوانین کشورها هرچند درصورت و ظاهر، انساندوستانه باشند، با نگاهی ژرف به این قوانین میبینیم که نهایتا در جهت حفظ منافع قدرتمندان تدوین شدهاند و نه برای تودههای مردم و آنانکه توانایی گرداندن روزگارشان را ندارند. متمولان هم در همه جای جهان به نحوی با منابع قدرت در ارتباط تنگاتنگ هستند و امور خیریه آنها هم، بهرغم همه احترام و قدرتی که برایشان قایلیم بهنوعی برای جلب رضایت قدرت وقت است اما اخیرا در دنیا امور خیریهای رواج یافته که با همکاری روشنفکران و هنرمندان شکل میگیرد و این دیگر صرفا یک امر
انساندوستانه است و متصدیان این امور دیگر چشمداشتی از نهادهای قدرت ندارند. اگرچه میدانیم در کشورهایی مثل آمریکا هزینههای این امور حتی برای هنرمندان هم نهایتا از مالیاتشان کسر خواهد شد و این نکتهای نیست که بر ما پوشیده باشد.
آیا رواج این شکل از فعالیت عامالمنفعه حاکی از آغاز فصل تازهای در جامعه ایران نیست؟
مسلما هست. ایجاد این جریانات نمودار نوعی رشد اجتماعی مردم ماست. در کشورهایی مثل ایران که با توجه به تجربههای تاریخی همیشه یک عدم اعتماد بین مردم و دولتها وجود داشته، مسلما این اتفاق امروز حاکی از رشد اجتماعی ماست. چون در گذشته همواره یا دولتها قانون نداشتند یا قانونگریز بودند، بنابراین دولت و ملت به هم اعتماد نداشتند، پس هر کار خیرخواهانهای حتی اگر از سمت مردم انجام میشد، در چشم دولتها مشکوک و سیاسی به نظر میرسید. بههرحال با رفتارهای مدنی مردم در طی این سالها، آرامآرام دولتها فهمیدهاند که هر حرکت انساندوستانه مردم لزوما سیاسی نیست و ما هم بهعنوان مردم، خودمان نباید هر کار انساندوستانهای را سیاسی تلقی کنیم. من فکر میکنم هر جامعه مدنی نهایتا به این نقطه میرسد که فقط با هماهنگی ملت و دولت است که منافع ملی و منافع دولت تامین میشود. در چندسال اخیر با تلاشهایی که هم در جامعه و هم در دولت صورت گرفته، یک روشناییهایی دیده میشود.
باتوجه به کمتجربگی جامعه ایران در چنین تجاربی، فکر میکنید لازم است دستاندرکاران «سین هشتم» چه نکاتی را برای به سرانجامرساندن این جریان مدنظر قرار دهند؟
نباید فراموش کنیم که در هر کشوری قانونِ بد، بهتر از بیقانونی است. بیقانونی آشفتگی اقتصادی و سیاسی و روانی به وجود میآورد. برای اینکه «سین هشتم» هم تا پایان، یک جریان موفق و موثر بماند، عجالتا باید همین قانونی که وجود دارد را مدنظر قرار دهد و همه ما برای پیشبرد اهداف انساندوستانهمان باید از قانون تمکین کنیم.
برای ابترنماندن این اقدام و انجامش به نحو احسن، چه نکاتی را لازم میدانید؟
در سالیان قدیم، برای انجام امور خیریه ریشسفیدان و معتمدان را جلو میانداختند. در مواردی که قوانین برای به سرانجامرساندن مسایل حول این جریان، هنوز استقرار کامل پیدا نکردند، راهحل، پادرمیانی همین ریشسفیدهاست. این موضوع از سالها پیش باب بوده، به طوری که سالها پیش کسانی مثل تختی که معتمد بودند برای کمکهای کلان پا پیش گذاشتند. در این جریان هم میبایست چهرههای موجه، محبوب و قابل قبولی در لحظات حساس به میدان بیایند تا نقش حَکَم را ایفا کنند. فکر کنم همه جای دنیا راهحل پیشبرد این اهداف همین باشد. این جریانات اتفاقات مبارکِ خودجوشی هستند که پیشبرد و موفقیتشان با توافقی دوجانبه ممکن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.