مشاور ارشد اتاق بازرگانی آمریکایی- عربی در گفتوگو با «شرق»:
اسراییل امروز مانند آفریقایجنوبی دهه60 است
نوژن اعتضادالسلطنه
انتخابات رژیم اسراییل در هفتههای اخیر در صدر اخبار قرار گرفته بود، انتخاباتی که نتیجه آن چشمانداز امیدوارکنندهای برای آینده صلح در خاورمیانه پیشروی ناظران سیاسی قرار نداده است. دکتر «روبی برت»، مشاور ارشد هیاتمدیره اتاق بازرگانی آمریکایی- عربی و پژوهشگر ارشد دانشکده عملیات ویژه نیروی هوایی آمریکا هماکنون پژوهشگر انستیتو خاورمیانه است. او در گفتوگو با «شرق» ارزیابی خود درباره تفاوتهای ائتلاف راستگرایان و چپگرایان رژیم اسراییل، تاثیر انتخابات رژیم اسراییل بر موضوع مذاکرات صلح و مذاکرات هستهای ایران و 1+5 و دیگر مسایل مرتبط را ارایه کرد. این پژوهشگر امور خاورمیانه معتقد است احزاب چپ و راست رژیم اسراییل نسبت به منافع ملی و امنیت سرزمینهای اشغالی با یکدیگر اشتراک نظر دارند. او باور دارد اگرچه خواست بازگشت به الگوی صهیونیستی اولیه همراه با مدل اقتصادی سوسیالیستی در میان طیف قابل توجهی از ساکنان اسراییلی سرزمینهای اشغالی دیده میشود اما حزب «لیکود» به رهبری «بنیامین نتانیاهو» هنوز شانس نخست حفظ قدرت در آینده است و در نظام پارلمانی آن رژیم از شانس بیشتری برای تشکیل دولت در مقایسه با چپها برخوردار بوده است.
ارزیابی شما از آرایش کنونی نیروهای سیاسی رژیم اسراییل چیست؟
دولت لیکود بخش مهمی از ائتلاف راستگراها است و فرصت خوبی برای تشکیل دولت دارد. این موضوع فارغ از اتفاقاتی است که در انتخابات روی میدهند. شما بهعنوان نخست وزیر رژیم اسراییل باید 61رای در کنست (پارلمان رژیم اسراییل) داشته باشید. اکنون «نتانیاهو» توانایی تشکیل دولت را دارد.
چه تفاوتهای ایدئولوژیکی میان احزاب چپگرا مثل حزب «کارگر» به رهبری «اسحاق هرزوگ» و یا حزب «حاتنوا» به رهبری «تزیپی لیونی» با حزب «لیکود» به رهبری «بنیامین نتانیاهو» و دیگر احزاب راستگرای اسراییلی وجود دارد؟
از نظر ایدئولوژیک هر دو ائتلاف راست و چپ صهیونیست هستند. به یاد بیاوریم که این دولت حزب کارگر بود که تصرف صحرای سینا، کرانه باختری، نوار غزه و بلندیهای جولان را پیگیری کرد و آن مناطق را تحتکنترل رژیم اسراییل درآورد.
آیا تفاوتهایی جدی میان احزاب راست و چپ رژیم اسراییل درباره مذاکرات صلح با فلسطینیان و موضوع شهرکسازیهای اسراییلی وجود دارد؟
اگر چپهای میانه در انتخابات پیروز میشدند، احتمالا هم در مورد مذاکرات صلح با فلسطینیان و هم درباره توقف روند رو به گسترش شهرکسازیهای اسراییلینشین تمایل بیشتری به تعامل با طرف فلسطینی در مقایسه با احزاب دستراستی از خود نشان میدادند.
در این صورت، گمان میکنم پیروزی ائتلاف چپ میانه دستکم به توقف شهرکسازیها، در کوتاهمدت، منجر میشد. با وجود آنکه آنان نیز باید نخست امنیت رژیم اسراییل را مدنظر قرار دهند اما موضوعی که وجود دارد آن است که چپ میانه اسراییلی نمیخواهد برای ایده اسراییل بزرگتر همانند بسیاری از راستگراها هزینه دهد. بااینحال، فراموش نکنیم هر کدام از این دوطیف زمانی که در قدرت قرار میگیرند منافع ملی رژیم اسراییل را در صدر اولویتهای مدنظر خود قرار میدهند و در مسیر رفع تهدیدهای امنیتی موجود علیه آن رژیم گام برخواهند داشت. در این میان، احزاب حاضر در ائتلاف چپ میانه بر لزوم اصلاحات اقتصادی و اجتماعی تاکید کردهاند و راستگراها بر دامنزدن به ایجاد ترس در میان اسراییلیها بر ایران تمرکز کردهاند.
چشمانداز سیاسی رژیم اسراییل پس از انتخابات اخیر را چگونه ارزیابی میکنید؟
صادقانه بگویم فکر نمیکنم در شرایط کنونی بتوان در این باره ارزیابی دقیقی ارایه داد. در نخستین مرحله، احزاب مجبور به تشکیل دولت هستند و این موضوعی است که مشخص نیست روی دهد. در صورتی که آنها بتوانند دولت جدید را تشکیل دهند بهدلیل مسایل امنیتی و محدودیتهای اعمالشده از سوی احزاب، با موانعی روبهرو خواهند شد. همانند دیگر مناطق خاورمیانه، در سرزمینهای اشغالی نیز قطبیشدن جامعه و تقسیم آن به دوبخش سکولار و مذهبی به طور قابلتوجهی مشاهده میشود. اعضای هریک از دوطیف از یکدیگر نفرت دارند. جامعه اسراییلی از نظر رویکرد درباره مسایل اجتماعی و اقتصادی بهشدت ناهمگن است و این سطح از اختلاف به منازعه نیز کشیده است. با این حال، تنها موضوعی که اسراییلیها بر سر آن اشتراک نظر دارند ترس از «دشمن خارجی» است. امروز از ایران و در دهه50 میلادی ترس از «جمال عبدالناصر»، رهبر پیشین مصر در میان اسراییلیها وجود داشت.
وضعیت فلسطینیان پس از انتخابات اسراییل به چه نحوی خواهد بود؟
شکاف در میان فلسطینیان همانند جامعه اسراییلی است و برای رفع آن نیز تاکنون پیشرفتی حاصل نشده است. پیروزی گروه حماس در انتخابات سال2006 میلادی رای اعتراضی از سوی مردم فلسطین به وضع آن زمان بود؛ وضعیت سیاسی کنونی در مصر سبب شده تا حماس تضعیف شود. سوالی که همواره مطرح بوده آن است که آیا دولت فلسطینی میتواند و یا خواهد توانست گروههای چون جهاد اسلامی و یا سایر گروههای مشابه را کنترل کند؟
آیا راهحل تشکیل دو دولت فلسطینی هنوز هم راهکاری کارآمد است یا باید بهدنبال گزینههای دیگری بود؟
به نظر من راهحل دودولت تنها گزینه پیشرو است. برای موفقیت آن در عمل باید برنامهریزی اقتصادی نیز وجود داشته باشد. اکثر اسراییلیها هرگز موافق تشکیل دولتی نخواهند بود که در آن یهودیان در اقلیت قرار داشته باشند. این موضوع از آنجا ناشی میشود که 20درصد از شهروندان اسراییلی را اعراب فلسطینی تشکیل میدهند.
نظر دولت آمریکا درباره انتخابات رژیم اسراییل و نتیجه آن را چگونه ارزیابی میکنید؟ با توجه به سخنرانی «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر رژیم اسراییل در کنگره آمریکا چه چشماندازی پیشروی روابط رژیم اسراییل با واشنگتن قرار دارد؟
آمریکا همواره از حق رژیم اسراییل برای حفظ موجودیت خود در درون مرزهای امن بدون توجه به پیروزی هر یک از ائتلافها دفاع خواهد کرد. کسانی در واشنگتن بر این باور بودند که رویکارآمدن دولت چپ میانه در سرزمینهای اشغالی میتوانست باعث بازشدن در به سوی سازش بر سر موضوع شهرکسازی با فلسطینیان شود. بااینحال، من در اینباره خوشبین نبودهام. درباره سخنرانی نتانیاهو باید بگویم این سخنرانی در آستانه انتخابات رژیم اسراییل در واشنگتن پیامی سیاسی داشت. با این حال، سیاستگذاری دولت آمریکا در قبال امنیت رژیم اسراییل بر سر جای خود باقی میماند.
آیا تفاوتنظر عمدهای میان ائتلاف چپ میانه با حزب لیکود بر سر رویکرد رژیم اسراییل در قبال برنامه هستهای ایران وجود داشته است که بگوییم در صورت پیروزی آنان رژیم اسراییل رویکرد کاملا متفاوتی را در قبال ایران در پیش میگرفت؟
احزاب چپ میانه رژیم اسراییل نیز برنامه هستهای ایران را یک تهدید قلمداد میکنند. با این حال، آنان نیز معتقدند در صورتی که مذاکرات هستهای به نتیجه نرسد و کارآمدی لازم را نداشته باشد احتمالا باید همان راهی را انتخاب کرد که احزاب راست رژیم اسراییل معتقد به آن هستند.
چپهای اسراییل در صورت پیروزی چه برنامه اقتصادیای در پیش میگرفتند؟ آیا آنان که سالها از سیاستهای نئولیبرال دولت دستراستی نتانیاهو انتقاد کردهاند میتوانستند به اوضاع مسکن و کاهش قیمتها سروسامانی دهند و سیاستهای متفاوتی را در پیش گیرند؟
سوال بسیارخوبی را مطرح کردید. ائتلاف چپ میانه معتقد بود که برنامههای اقتصادی جریان راست سبب شده تا رژیم اسراییل اسیر الیگارشی انحصارگرای اقتصادی شود و این یعنی خیانت به اصول سوسیالیستی اولیه صهیونیسم. این استدلال آنان در میان رایدهندگان نیز بازتاب زیادی داشت. تغییرات اقتصادی و اجتماعی ناگهانی نیستند اما من فکر میکنم که تلاشهایی واقعی برای بازگرداندن رژیم اسراییل به الگوی سوسیالیستی صهیونیستی در جریان است. این موضوع میتواند جالب توجه باشد.
بهنظر شما ترکیب جناحبندیهای سیاسی اسراییل پس از انتخابات چگونه خواهد بود؟
در صورتی که حد نصاب آرا برای تشکیل دولت به دست نمیآمد حزب کارگر باید جانب نتانیاهو را در مقابل احزاب افراطی میگرفت بااینحال، دولت کنونی راستگرا خواهد بود. در مورد مسایل امنیتی باید توجه داشت بسیاری از مسایلی که از سوی چپهای میانه مطرح میشدند جنبه انتخاباتی داشتند. چهبسا آنان نیز در برخورد قاطع با تهدیدهای داخلی در صورت پیروزی در انتخابات همانند راستها عمل میکردند. رژیم اسراییل اکنون در جایی قرار گرفته که آفریقای جنوبی در اواخر دهه60 میلادی قرار داشت.
چشمانداز روابط رژیم اسراییل با کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ترکیه چگونه خواهد بود؟
روابط اسراییلیها با اروپاییها و ترکها همچنان سرد باقی خواهد ماند. با این حال، آمریکا به حمایت خود از رژیم اسراییل ادامه خواهد داد.
انتخابات رژیم اسراییل در هفتههای اخیر در صدر اخبار قرار گرفته بود، انتخاباتی که نتیجه آن چشمانداز امیدوارکنندهای برای آینده صلح در خاورمیانه پیشروی ناظران سیاسی قرار نداده است. دکتر «روبی برت»، مشاور ارشد هیاتمدیره اتاق بازرگانی آمریکایی- عربی و پژوهشگر ارشد دانشکده عملیات ویژه نیروی هوایی آمریکا هماکنون پژوهشگر انستیتو خاورمیانه است. او در گفتوگو با «شرق» ارزیابی خود درباره تفاوتهای ائتلاف راستگرایان و چپگرایان رژیم اسراییل، تاثیر انتخابات رژیم اسراییل بر موضوع مذاکرات صلح و مذاکرات هستهای ایران و 1+5 و دیگر مسایل مرتبط را ارایه کرد. این پژوهشگر امور خاورمیانه معتقد است احزاب چپ و راست رژیم اسراییل نسبت به منافع ملی و امنیت سرزمینهای اشغالی با یکدیگر اشتراک نظر دارند. او باور دارد اگرچه خواست بازگشت به الگوی صهیونیستی اولیه همراه با مدل اقتصادی سوسیالیستی در میان طیف قابل توجهی از ساکنان اسراییلی سرزمینهای اشغالی دیده میشود اما حزب «لیکود» به رهبری «بنیامین نتانیاهو» هنوز شانس نخست حفظ قدرت در آینده است و در نظام پارلمانی آن رژیم از شانس بیشتری برای تشکیل دولت در مقایسه با چپها برخوردار بوده است.
ارزیابی شما از آرایش کنونی نیروهای سیاسی رژیم اسراییل چیست؟
دولت لیکود بخش مهمی از ائتلاف راستگراها است و فرصت خوبی برای تشکیل دولت دارد. این موضوع فارغ از اتفاقاتی است که در انتخابات روی میدهند. شما بهعنوان نخست وزیر رژیم اسراییل باید 61رای در کنست (پارلمان رژیم اسراییل) داشته باشید. اکنون «نتانیاهو» توانایی تشکیل دولت را دارد.
چه تفاوتهای ایدئولوژیکی میان احزاب چپگرا مثل حزب «کارگر» به رهبری «اسحاق هرزوگ» و یا حزب «حاتنوا» به رهبری «تزیپی لیونی» با حزب «لیکود» به رهبری «بنیامین نتانیاهو» و دیگر احزاب راستگرای اسراییلی وجود دارد؟
از نظر ایدئولوژیک هر دو ائتلاف راست و چپ صهیونیست هستند. به یاد بیاوریم که این دولت حزب کارگر بود که تصرف صحرای سینا، کرانه باختری، نوار غزه و بلندیهای جولان را پیگیری کرد و آن مناطق را تحتکنترل رژیم اسراییل درآورد.
آیا تفاوتهایی جدی میان احزاب راست و چپ رژیم اسراییل درباره مذاکرات صلح با فلسطینیان و موضوع شهرکسازیهای اسراییلی وجود دارد؟
اگر چپهای میانه در انتخابات پیروز میشدند، احتمالا هم در مورد مذاکرات صلح با فلسطینیان و هم درباره توقف روند رو به گسترش شهرکسازیهای اسراییلینشین تمایل بیشتری به تعامل با طرف فلسطینی در مقایسه با احزاب دستراستی از خود نشان میدادند.
در این صورت، گمان میکنم پیروزی ائتلاف چپ میانه دستکم به توقف شهرکسازیها، در کوتاهمدت، منجر میشد. با وجود آنکه آنان نیز باید نخست امنیت رژیم اسراییل را مدنظر قرار دهند اما موضوعی که وجود دارد آن است که چپ میانه اسراییلی نمیخواهد برای ایده اسراییل بزرگتر همانند بسیاری از راستگراها هزینه دهد. بااینحال، فراموش نکنیم هر کدام از این دوطیف زمانی که در قدرت قرار میگیرند منافع ملی رژیم اسراییل را در صدر اولویتهای مدنظر خود قرار میدهند و در مسیر رفع تهدیدهای امنیتی موجود علیه آن رژیم گام برخواهند داشت. در این میان، احزاب حاضر در ائتلاف چپ میانه بر لزوم اصلاحات اقتصادی و اجتماعی تاکید کردهاند و راستگراها بر دامنزدن به ایجاد ترس در میان اسراییلیها بر ایران تمرکز کردهاند.
چشمانداز سیاسی رژیم اسراییل پس از انتخابات اخیر را چگونه ارزیابی میکنید؟
صادقانه بگویم فکر نمیکنم در شرایط کنونی بتوان در این باره ارزیابی دقیقی ارایه داد. در نخستین مرحله، احزاب مجبور به تشکیل دولت هستند و این موضوعی است که مشخص نیست روی دهد. در صورتی که آنها بتوانند دولت جدید را تشکیل دهند بهدلیل مسایل امنیتی و محدودیتهای اعمالشده از سوی احزاب، با موانعی روبهرو خواهند شد. همانند دیگر مناطق خاورمیانه، در سرزمینهای اشغالی نیز قطبیشدن جامعه و تقسیم آن به دوبخش سکولار و مذهبی به طور قابلتوجهی مشاهده میشود. اعضای هریک از دوطیف از یکدیگر نفرت دارند. جامعه اسراییلی از نظر رویکرد درباره مسایل اجتماعی و اقتصادی بهشدت ناهمگن است و این سطح از اختلاف به منازعه نیز کشیده است. با این حال، تنها موضوعی که اسراییلیها بر سر آن اشتراک نظر دارند ترس از «دشمن خارجی» است. امروز از ایران و در دهه50 میلادی ترس از «جمال عبدالناصر»، رهبر پیشین مصر در میان اسراییلیها وجود داشت.
وضعیت فلسطینیان پس از انتخابات اسراییل به چه نحوی خواهد بود؟
شکاف در میان فلسطینیان همانند جامعه اسراییلی است و برای رفع آن نیز تاکنون پیشرفتی حاصل نشده است. پیروزی گروه حماس در انتخابات سال2006 میلادی رای اعتراضی از سوی مردم فلسطین به وضع آن زمان بود؛ وضعیت سیاسی کنونی در مصر سبب شده تا حماس تضعیف شود. سوالی که همواره مطرح بوده آن است که آیا دولت فلسطینی میتواند و یا خواهد توانست گروههای چون جهاد اسلامی و یا سایر گروههای مشابه را کنترل کند؟
آیا راهحل تشکیل دو دولت فلسطینی هنوز هم راهکاری کارآمد است یا باید بهدنبال گزینههای دیگری بود؟
به نظر من راهحل دودولت تنها گزینه پیشرو است. برای موفقیت آن در عمل باید برنامهریزی اقتصادی نیز وجود داشته باشد. اکثر اسراییلیها هرگز موافق تشکیل دولتی نخواهند بود که در آن یهودیان در اقلیت قرار داشته باشند. این موضوع از آنجا ناشی میشود که 20درصد از شهروندان اسراییلی را اعراب فلسطینی تشکیل میدهند.
نظر دولت آمریکا درباره انتخابات رژیم اسراییل و نتیجه آن را چگونه ارزیابی میکنید؟ با توجه به سخنرانی «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر رژیم اسراییل در کنگره آمریکا چه چشماندازی پیشروی روابط رژیم اسراییل با واشنگتن قرار دارد؟
آمریکا همواره از حق رژیم اسراییل برای حفظ موجودیت خود در درون مرزهای امن بدون توجه به پیروزی هر یک از ائتلافها دفاع خواهد کرد. کسانی در واشنگتن بر این باور بودند که رویکارآمدن دولت چپ میانه در سرزمینهای اشغالی میتوانست باعث بازشدن در به سوی سازش بر سر موضوع شهرکسازی با فلسطینیان شود. بااینحال، من در اینباره خوشبین نبودهام. درباره سخنرانی نتانیاهو باید بگویم این سخنرانی در آستانه انتخابات رژیم اسراییل در واشنگتن پیامی سیاسی داشت. با این حال، سیاستگذاری دولت آمریکا در قبال امنیت رژیم اسراییل بر سر جای خود باقی میماند.
آیا تفاوتنظر عمدهای میان ائتلاف چپ میانه با حزب لیکود بر سر رویکرد رژیم اسراییل در قبال برنامه هستهای ایران وجود داشته است که بگوییم در صورت پیروزی آنان رژیم اسراییل رویکرد کاملا متفاوتی را در قبال ایران در پیش میگرفت؟
احزاب چپ میانه رژیم اسراییل نیز برنامه هستهای ایران را یک تهدید قلمداد میکنند. با این حال، آنان نیز معتقدند در صورتی که مذاکرات هستهای به نتیجه نرسد و کارآمدی لازم را نداشته باشد احتمالا باید همان راهی را انتخاب کرد که احزاب راست رژیم اسراییل معتقد به آن هستند.
چپهای اسراییل در صورت پیروزی چه برنامه اقتصادیای در پیش میگرفتند؟ آیا آنان که سالها از سیاستهای نئولیبرال دولت دستراستی نتانیاهو انتقاد کردهاند میتوانستند به اوضاع مسکن و کاهش قیمتها سروسامانی دهند و سیاستهای متفاوتی را در پیش گیرند؟
سوال بسیارخوبی را مطرح کردید. ائتلاف چپ میانه معتقد بود که برنامههای اقتصادی جریان راست سبب شده تا رژیم اسراییل اسیر الیگارشی انحصارگرای اقتصادی شود و این یعنی خیانت به اصول سوسیالیستی اولیه صهیونیسم. این استدلال آنان در میان رایدهندگان نیز بازتاب زیادی داشت. تغییرات اقتصادی و اجتماعی ناگهانی نیستند اما من فکر میکنم که تلاشهایی واقعی برای بازگرداندن رژیم اسراییل به الگوی سوسیالیستی صهیونیستی در جریان است. این موضوع میتواند جالب توجه باشد.
بهنظر شما ترکیب جناحبندیهای سیاسی اسراییل پس از انتخابات چگونه خواهد بود؟
در صورتی که حد نصاب آرا برای تشکیل دولت به دست نمیآمد حزب کارگر باید جانب نتانیاهو را در مقابل احزاب افراطی میگرفت بااینحال، دولت کنونی راستگرا خواهد بود. در مورد مسایل امنیتی باید توجه داشت بسیاری از مسایلی که از سوی چپهای میانه مطرح میشدند جنبه انتخاباتی داشتند. چهبسا آنان نیز در برخورد قاطع با تهدیدهای داخلی در صورت پیروزی در انتخابات همانند راستها عمل میکردند. رژیم اسراییل اکنون در جایی قرار گرفته که آفریقای جنوبی در اواخر دهه60 میلادی قرار داشت.
چشمانداز روابط رژیم اسراییل با کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ترکیه چگونه خواهد بود؟
روابط اسراییلیها با اروپاییها و ترکها همچنان سرد باقی خواهد ماند. با این حال، آمریکا به حمایت خود از رژیم اسراییل ادامه خواهد داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.