|

این ره بیابان‌زا

محمدهادی محمدی .نویسنده

روایت خیلی دلنشین نیست. روایت فردای ایران. کشوری که به‌گفته معصومه ابتکار، با خشکسالی 11برابر بیشتر از امروز، با یک رستاخیز زیست‌محیطی روبه‌رو خواهد شد؛ رستاخیزی که از تصویرهای زیبای بهشتی در آن خبری نیست. محمد درویش، کنشگر برجسته محیط‌زیست و یکی دیگر از کارگزاران کنونی نهاد محیط‌زیست نیز با گفتن این سخن که ما با مصرف ذخیره هزارساله آب‌های زیرزمینی ایران، در مدت 30سال، ایران را بی‌آینده کرده‌ایم، چشم‌اندازی تیره‌تر از مدیر ارشدش مطرح می‌کند. به‌راستی راه برون‌رفت کجاست و چیست؟ هردو این کارگزاران یکی از راه‌حل‌های موثر را در واردکردن مفاهیم محیط‌زیستی در کتاب‌های درسی و آموزش از کودکی می‌دانند. به همین مناسبت هم سازمان محیط‌زیست با نهاد آموزش‌وپرورش قرارداد همکاری و مشارکت بسته است و از نشانه‌های خوب این همکاری را واردکردن مفاهیم محیط‌زیستی در 38کتاب درسی، تاکنون دانسته‌اند. شاید برای کسانی که سازمان آموزش‌وپرورش و برنامه‌ریزی آموزشی را نمی‌شناسند این خبری خوشحال‌کننده باشد. اما باید گفت متاسفانه این ره که تو می‌روی به قیاس استاد سخن فارسی سعدی، که گفته ترکستان است، بیابان‌زا است. زیرا ترکستان از نگاه سعدی و مردم آن روزگار هم جایی بی‌آب‌وعلف و نامناسب برای زندگی بوده است. آنها که نهاد آموزش‌وپرورش ایران را می‌شناسند و زیرنظر دارند، می‌دانند که این نهاد، چه از جنبه ساختاری و چه از جنبه برنامه‌ای فاقد این ظرفیت است. سازمان محیط‌زیست می‌خواهد کودکان ایران را با اهمیت محیط‌زیست و مفهوم توسعه پایدار آشنا کند، اما نمی‌داند با این سامانه آموزشی، کودکان با این درس‌ها همان خواهند کرد که با درس‌های دیگر می‌کنند. نخست باید گفت که نگهداری از محیط‌زیست بیش از آنکه آموزش باشد، پرورش است. نگهداری از محیط‌زیست بینش و حکمت است و باید نگاه پرورشی به آن داشت. بینش و حکمت، همان چیزی است که فرهنگ ایرانی به آن رفتار درونی‌شده می‌گوید. رفتار درونی‌شده آمیزه‌ای از آگاهی و کنش است که در فرجام به بینش و حکمت یا به سخن دیگر به وجدان فرد یا جامعه تبدیل می‌شود. اگر قرار باشد که مفاهیم محیط‌زیستی تبدیل به برگه امتحان و آزمون چهارگزینه‌ای شود و دانش‌آموزان از این راه برای گذراندن این درس‌ها در شب امتحان نگاهی به این مفاهیم بیندازند، این یعنی همان نظام محفوظاتی که مفاهیم و بینش محیط‌زیستی را هم به قربانگاه می‌کشاند و ضایع می‌کند. سازمان محیط‌زیست البته از راه‌اندازی مدرسه‌های محیط‌زیستی هم خبر داده است . بنابراین اگر سازمان محیط‌زیست می‌خواهد که کودکان ایرانی را از این رستاخیز یکسویه که تنها تصویرهای نامناسبی در آن آشکار است، رهایی بخشد، باید این آگاهی را در خود تولید کند که در هیچ‌کجای جهان مفاهیم محیط‌زیستی را اینگونه وارد برنامه درسی رسمی نمی‌کنند تا کودکان به‌اجبار آن را بیاموزند. تا زمانی که کودکان در برنامه‌های پرورشی عملی مانند آموزش در فضای باز نتوانند پیامدهای کاری را که با زیست‌بوم خود می‌کنند ببینند و درک کنند این آگاهی‌ها در آنها به رفتار درونی‌شده یا بینش تبدیل نمی‌شود. اگر برای نمونه کودکان حاشیه شهرها بدانند که با آتش‌زدن لاستیک چه بر سر زیست‌بوم خود می‌آورند، یا اگر کودکان روستاها بدانند که گونه‌ها و بافت گیاهی چه ارزش حیاتی‌ای برای بقای زندگی انسان دارد، آن‌وقت ما می‌توانیم به آینده امیدوار باشیم. اما برای رسیدن به این نقطه کدام برنامه کارگاهی و بینش‌محور برای آشنایی و درگیرکردن عملی این کودکان با پیامدهای کاری که می‌کنند در آموزش‌وپرورش ایران انجام‌پذیر است؟ آموزش‌وپرورشی که برای بردن و آشناکردن کودکان به طبیعت پیرامون حتی عاجز از کرایه‌کردن یک اتوبوس است، چگونه می‌خواهد به موضوع و مفاهیم نگهداری از محیط‌زیست یاری برساند؟

روایت خیلی دلنشین نیست. روایت فردای ایران. کشوری که به‌گفته معصومه ابتکار، با خشکسالی 11برابر بیشتر از امروز، با یک رستاخیز زیست‌محیطی روبه‌رو خواهد شد؛ رستاخیزی که از تصویرهای زیبای بهشتی در آن خبری نیست. محمد درویش، کنشگر برجسته محیط‌زیست و یکی دیگر از کارگزاران کنونی نهاد محیط‌زیست نیز با گفتن این سخن که ما با مصرف ذخیره هزارساله آب‌های زیرزمینی ایران، در مدت 30سال، ایران را بی‌آینده کرده‌ایم، چشم‌اندازی تیره‌تر از مدیر ارشدش مطرح می‌کند. به‌راستی راه برون‌رفت کجاست و چیست؟ هردو این کارگزاران یکی از راه‌حل‌های موثر را در واردکردن مفاهیم محیط‌زیستی در کتاب‌های درسی و آموزش از کودکی می‌دانند. به همین مناسبت هم سازمان محیط‌زیست با نهاد آموزش‌وپرورش قرارداد همکاری و مشارکت بسته است و از نشانه‌های خوب این همکاری را واردکردن مفاهیم محیط‌زیستی در 38کتاب درسی، تاکنون دانسته‌اند. شاید برای کسانی که سازمان آموزش‌وپرورش و برنامه‌ریزی آموزشی را نمی‌شناسند این خبری خوشحال‌کننده باشد. اما باید گفت متاسفانه این ره که تو می‌روی به قیاس استاد سخن فارسی سعدی، که گفته ترکستان است، بیابان‌زا است. زیرا ترکستان از نگاه سعدی و مردم آن روزگار هم جایی بی‌آب‌وعلف و نامناسب برای زندگی بوده است. آنها که نهاد آموزش‌وپرورش ایران را می‌شناسند و زیرنظر دارند، می‌دانند که این نهاد، چه از جنبه ساختاری و چه از جنبه برنامه‌ای فاقد این ظرفیت است. سازمان محیط‌زیست می‌خواهد کودکان ایران را با اهمیت محیط‌زیست و مفهوم توسعه پایدار آشنا کند، اما نمی‌داند با این سامانه آموزشی، کودکان با این درس‌ها همان خواهند کرد که با درس‌های دیگر می‌کنند. نخست باید گفت که نگهداری از محیط‌زیست بیش از آنکه آموزش باشد، پرورش است. نگهداری از محیط‌زیست بینش و حکمت است و باید نگاه پرورشی به آن داشت. بینش و حکمت، همان چیزی است که فرهنگ ایرانی به آن رفتار درونی‌شده می‌گوید. رفتار درونی‌شده آمیزه‌ای از آگاهی و کنش است که در فرجام به بینش و حکمت یا به سخن دیگر به وجدان فرد یا جامعه تبدیل می‌شود. اگر قرار باشد که مفاهیم محیط‌زیستی تبدیل به برگه امتحان و آزمون چهارگزینه‌ای شود و دانش‌آموزان از این راه برای گذراندن این درس‌ها در شب امتحان نگاهی به این مفاهیم بیندازند، این یعنی همان نظام محفوظاتی که مفاهیم و بینش محیط‌زیستی را هم به قربانگاه می‌کشاند و ضایع می‌کند. سازمان محیط‌زیست البته از راه‌اندازی مدرسه‌های محیط‌زیستی هم خبر داده است . بنابراین اگر سازمان محیط‌زیست می‌خواهد که کودکان ایرانی را از این رستاخیز یکسویه که تنها تصویرهای نامناسبی در آن آشکار است، رهایی بخشد، باید این آگاهی را در خود تولید کند که در هیچ‌کجای جهان مفاهیم محیط‌زیستی را اینگونه وارد برنامه درسی رسمی نمی‌کنند تا کودکان به‌اجبار آن را بیاموزند. تا زمانی که کودکان در برنامه‌های پرورشی عملی مانند آموزش در فضای باز نتوانند پیامدهای کاری را که با زیست‌بوم خود می‌کنند ببینند و درک کنند این آگاهی‌ها در آنها به رفتار درونی‌شده یا بینش تبدیل نمی‌شود. اگر برای نمونه کودکان حاشیه شهرها بدانند که با آتش‌زدن لاستیک چه بر سر زیست‌بوم خود می‌آورند، یا اگر کودکان روستاها بدانند که گونه‌ها و بافت گیاهی چه ارزش حیاتی‌ای برای بقای زندگی انسان دارد، آن‌وقت ما می‌توانیم به آینده امیدوار باشیم. اما برای رسیدن به این نقطه کدام برنامه کارگاهی و بینش‌محور برای آشنایی و درگیرکردن عملی این کودکان با پیامدهای کاری که می‌کنند در آموزش‌وپرورش ایران انجام‌پذیر است؟ آموزش‌وپرورشی که برای بردن و آشناکردن کودکان به طبیعت پیرامون حتی عاجز از کرایه‌کردن یک اتوبوس است، چگونه می‌خواهد به موضوع و مفاهیم نگهداری از محیط‌زیست یاری برساند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.