حال گرافیک در سال ماضی چگونه بود؟
تئوری پنجره شکسته و گرافیک دیزاین
تورج صابریوند .طراح گرافیک
«اگر پنجرهای بشکند و تعمیر نشود، ناهنجاری اجتماعی با دیدن بیتوجهی جامعه به شیشه شکسته، بهراحتی شیشه دیگری را هم خواهد شکست. این شکستنها از ساختمان به ساختمان، از خیابان به خیابان و از کوی به کوی سرایت میکند». این، لُب کلام «تئوری پنجرههای شکسته» است که در دهه 90آمریکا، باب و در متروی نیویورک برای کاهش جرائم در ایستگاههای مترو، اجرا شد. مدیران جدید مترو، برای کاهش جرایم، از کنترل گرافیتی- به عنوان سمبل بینظمی- شروع کردند. کارگاه بزرگی برای نقاشی و تعمیر واگنهای قطار ساخته شد تا هر واگنی که گرافیتی میشود بلافاصله در کارگاه بازسازی شود. گاهی واگنها بعد از سه روز، دوباره به کارگاه برگردانده میشدند تا از نو رنگ شوند. بعد، نوبت سختگیری در مورد پرداخت بلیت بود. با کسانی که بلیت پرداخت نمیکردند بهشدت برخورد شد. استدلال، این بود که وقتی با یک ناهنجاری یا جرم کوچک برخورد نمیشود، گویی ناهنجاری و جرم، امری پذیرفته میشود. بیتفاوتی به یک شیشه شکسته، به معنی جواز برای شکستن شیشههای دیگر است و شکستهشدن عمده شیشههای یک ساختمان، خبر از یک وضعیت اسفناک است. آثار گرافیکی هم، در حکم شیشههای شکسته فرهنگ و هنر جامعه است. هم به معنای فرض این نوشته و هم از آن سوی که آثار گرافیک، هم چون پنجره در برابر دیدگان جامعه است. البته به نظر میرسد تاثیر بصری بیشتری از پنجرههای شهر دارد. هم از لحاظ اندازه و هم از لحاظ گستره. طرحهای گرافیک، خاصه در قیاس با دیگر هنرهای تجسمی، مدام در معرض دید و توجهاند، از تیشرتهای تیم ملی گرفته تا پوسترهای فرهنگی و بیلبوردهای تجاری. تندادن به زشتیهای گرافیکی، جواز پذیرش زشتیهای فرمی دیگر هم خواهد بود. سهلانگاری در کیفیت گرافیکی به معنی قبولِ نفسِ«سهلانگاری» است. و اما سال۹۳. اتفاقهای خوبی در گرافیک افتاد داشت. افتتاح موزه ملی گرافیک ایران، بهحتم بهترین اتفاق سالهای اخیر گرافیک ایران است؛ اتفاقی که به جایگاه گرافیک در جامعه شأن و وزن بیشتری میدهد.علاوهبرآن، سه اتفاق مشخص، توجه بیشتری جلب کرد: نخست؛ نمایشگاه منهای سی که انجمن صنفی طراحان گرافیک با دبیری مهدی مهدیان، در هفته گرافیک برگزار کرد. دوم؛ نمایشگاهی که تا انتهای سال در مشهد، تبریز، شیراز و... برگزار شد و کتابش هم به چاپ رسید. سوم مرور آثار انتخاب شده در نمایشگاهِ مذکور، خبرهای خوبی برای گرافیک داشت؛ خبرهایی حاکی از اینکه نسل جوان گرافیک، هویت ایرانی معاصری را طرح میزند و بخش عمدهای از اهمیت این نمایشگاه هم از این بابت است. اما برای گرافیک ایران، یکی از بهترین اتفاقهای سال، موج اعتراض به پوستر جشنواره تئاترفجر بود. اعتراضهایی که منجر به واکنش مسوولان جشنواره و تغییر پوستر جشنواره شد.
«اگر پنجرهای بشکند و تعمیر نشود، ناهنجاری اجتماعی با دیدن بیتوجهی جامعه به شیشه شکسته، بهراحتی شیشه دیگری را هم خواهد شکست. این شکستنها از ساختمان به ساختمان، از خیابان به خیابان و از کوی به کوی سرایت میکند». این، لُب کلام «تئوری پنجرههای شکسته» است که در دهه 90آمریکا، باب و در متروی نیویورک برای کاهش جرائم در ایستگاههای مترو، اجرا شد. مدیران جدید مترو، برای کاهش جرایم، از کنترل گرافیتی- به عنوان سمبل بینظمی- شروع کردند. کارگاه بزرگی برای نقاشی و تعمیر واگنهای قطار ساخته شد تا هر واگنی که گرافیتی میشود بلافاصله در کارگاه بازسازی شود. گاهی واگنها بعد از سه روز، دوباره به کارگاه برگردانده میشدند تا از نو رنگ شوند. بعد، نوبت سختگیری در مورد پرداخت بلیت بود. با کسانی که بلیت پرداخت نمیکردند بهشدت برخورد شد. استدلال، این بود که وقتی با یک ناهنجاری یا جرم کوچک برخورد نمیشود، گویی ناهنجاری و جرم، امری پذیرفته میشود. بیتفاوتی به یک شیشه شکسته، به معنی جواز برای شکستن شیشههای دیگر است و شکستهشدن عمده شیشههای یک ساختمان، خبر از یک وضعیت اسفناک است. آثار گرافیکی هم، در حکم شیشههای شکسته فرهنگ و هنر جامعه است. هم به معنای فرض این نوشته و هم از آن سوی که آثار گرافیک، هم چون پنجره در برابر دیدگان جامعه است. البته به نظر میرسد تاثیر بصری بیشتری از پنجرههای شهر دارد. هم از لحاظ اندازه و هم از لحاظ گستره. طرحهای گرافیک، خاصه در قیاس با دیگر هنرهای تجسمی، مدام در معرض دید و توجهاند، از تیشرتهای تیم ملی گرفته تا پوسترهای فرهنگی و بیلبوردهای تجاری. تندادن به زشتیهای گرافیکی، جواز پذیرش زشتیهای فرمی دیگر هم خواهد بود. سهلانگاری در کیفیت گرافیکی به معنی قبولِ نفسِ«سهلانگاری» است. و اما سال۹۳. اتفاقهای خوبی در گرافیک افتاد داشت. افتتاح موزه ملی گرافیک ایران، بهحتم بهترین اتفاق سالهای اخیر گرافیک ایران است؛ اتفاقی که به جایگاه گرافیک در جامعه شأن و وزن بیشتری میدهد.علاوهبرآن، سه اتفاق مشخص، توجه بیشتری جلب کرد: نخست؛ نمایشگاه منهای سی که انجمن صنفی طراحان گرافیک با دبیری مهدی مهدیان، در هفته گرافیک برگزار کرد. دوم؛ نمایشگاهی که تا انتهای سال در مشهد، تبریز، شیراز و... برگزار شد و کتابش هم به چاپ رسید. سوم مرور آثار انتخاب شده در نمایشگاهِ مذکور، خبرهای خوبی برای گرافیک داشت؛ خبرهایی حاکی از اینکه نسل جوان گرافیک، هویت ایرانی معاصری را طرح میزند و بخش عمدهای از اهمیت این نمایشگاه هم از این بابت است. اما برای گرافیک ایران، یکی از بهترین اتفاقهای سال، موج اعتراض به پوستر جشنواره تئاترفجر بود. اعتراضهایی که منجر به واکنش مسوولان جشنواره و تغییر پوستر جشنواره شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.