زندگی جاری در «حلبچه»
صالح نیکبخت . حقوقدان
در اسفندماه سال1366 هـ . ش (مارس 1988) هنگامیکه هفتسالو11ماه و چندروز از آغاز جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه ایران میگذشت، در بیشتر جبهههای نبرد، ارتش عراق که در برابر حملات کوبنده نیروهای ایران با شکستهای سخت مواجه و زمینگیر شده بود، برای وادارکردن ایران به پذیرش آتشبس، با فرمان صدامحسین، دیکتاتور بغداد، از زمین و هوا مناطق مسکونی تهران و شهرهای بزرگ ایران را با شدت تمام هدف حملات موشکی و بمبارانهای شبانهروزی قرار داد. تنها در یک شب 17بار تهران مورد حمله موشکی قرار گرفت.
همزمان با موشکپرانی به تهران و سایر شهرها، در آن سوی مرزهای غربی ایران، ارتش عراق با بمبهای شیمیایی محتوی گازهای «خردل» و «سارین» به شهر کردنشین حلبچه در شمال عراق نیز حمله کرد و در کمتر از پنجساعت حدود پنجهزارنفر از مردم بیگناه این شهر را قتلعام و چندبرابر آن را هم مصدوم و مجروح کرد. مردم این دیار هنوز از آثار شوم این جنایت هولناک رنج میبرند. جنایتی که بعدها سازمانمللمتحد آن را بهعنوان ژنوساید (نسلکشی) شناخت. البته این اولینبار نبود که مناطق مسکونی کردستان عراق توسط رژیم بعثی بمباران شیمیایی میشد. پیش از آن، هم مناطق کردنشین عراق و هم چندین منطقه غیرنظامی و مسکونی ایران: سردشت، بانه، اشنویه، کرمانشاه و آبادان در دوران جنگ تحمیلی مورد حمله شیمیایی واقع شده و صدهانفر کشته و مجروح شده بودند. با اینحال فاجعه حلبچه هم به علت تعداد قربانیان، هم به جهت سبعیت نوع عمل و بیسابقهبودن کشتار مردم یک کشور با بمباران شیمیایی ارتش همان کشور، بیسابقه بود و دنیا را تکان داد. پیش از آن در جنگهای منطقهای و بینالمللی طرفین متخاصم از سلاح شیمیایی علیه نیروهای نظامی طرف مقابل استفاده میکردند، ولی در حلبچه
رژیم عراق از این سلاح کشتارجمعی برای نابودی مردم همین کشور استفاده کرد. هرچند مردم دنیا با تلاش فراموشنشدنی خبرنگاران و عکاسان ایرانی از جمله گزارشگران صداوسیما بهویژه «احمد ناطقی» از ماجرای حلبچه آگاه شدند، ولی موج حملات شیمیایی نیروهای عراقی به این شهر محدود نشد. این حمله ادامه و تشدید عملیات موسوم به «انفال» و پاکسازی نژادی استانهای کرکوک، نینوا، صلاحالدین و دیاله از کردها و استمرار «عربیسازی» این مناطق توسط دولت بعثی عراق بود که متاسفانه بدون محکومیت جهانی و سازمانمللمتحد در طول هشتماه از هفت فوریه تا سپتامبر سال1988 میلادی ادامه یافت و درنهایت منجر به کشتار 182هزارنفر و زخمیشدن هزاران نفر دیگر و آوارگی چندبرابر آن در داخل عراق و کشورهای دیگر منطقه شد. رژیم عراق که در کودتای تابستان سال1968 با شعار «العربیه و الاشتراکیه و الحریه» یعنی ناسیونالسوسیالیسم از نوع هیتلری آن، قدرت را در عراق قبضه کرده بود، هرگز اعتقادی به قوانین اسلامی نداشته و آزادیهای مشروع مردم را هم برنمیتابید. با اینحال پروژه پاکسازی نژادی کردستان را به نام یکی از سورههای قرآن، «انفال» نامید. زیرا بعثیان ادعا میکردند
کردها از نژاد ایرانیان و «مجوسی» (آتشپرست) هستند. «خیرالله تلفاح» دایی صدامحسین در مقام تئوریسین حزب بعث عراق که حتی مورد تمسخر بعثیان نیز بود خون کردها و فارسها را بهعنوان مجوسیان همچون خون پشه مباح اعلام کرده بود. همه اینها جملگی گناه عربنبودن کردها و آریایینژادبودن آنان بود! تاریخ یکبار دیگر تکرار شد. 27سال پس از کشتار مردم حلبچه و عملیات «انفال» و 11سال بعد از سقوط بعثیان حاکم در عراق، مجریان عملیات انفال با نام داعش و زیر پرچم «دولت اسلامی» و با همکاری و حمایت معدود رهبران زنده حزب بعث عراق مانند عزت ابراهیمالدوری و دختران صدامحسین و نوستالژی قدرت ازدسترفته، بار دیگر به کردستان حمله کرده و با خیانت نظامیان، پادگانهای موصل و تکریت و دستیابی آنان به زرادخانهای که حتی در مانورهای نظامی مورد استفاده قرار نگرفته بود، از شمال عراق (استان نینوا به مرکزیت موصل) برای تصرف بغداد حملهور شدند. هدف اصلی داعشیان هم مانند بعثیها کشتار مردمانی (کردها و شیعیان) است که با ایرانیان پیوستگی نژادی و فرهنگی یا مذهبی دارند. داعش همان عملیات انفال و پاکسازی قومی و مذهبی را به نام دولت اسلامی از بخش کردنشین شمال
عراق آغاز کرد.
اگرچه از دوهفته پیش نیروهای ارتش عراق و شبهنظامیان شیعه و سنی در حال مبارزه با نیروهای دولت خودخوانده اسلامی برای آزادی تکریت در مرکز استان صلاحالدین، هستند و قطعا در نهایت این شهر هم آزاد میشود، ولی از هفتماه پیش پیشمرگههای کرد عراق پیوسته در یک مرز طولانی1050کیلومتری از موصل در شمال تا سعدیه و جلولا در شرق عراق (استان دیاله) و استانهای کرکوک و صلاحالدین در جنگ تمامعیار علیه داعش هستند و در این راه بیش از یکهزارنفر از بهترین نیروهای پیشمرگههای کرد کشته شدهاند و هماکنون اقلیم کردستان پذیرای بیش از دومیلیونو500هزارنفر آواره از ملیتهای مختلف: سوری، عراقی، کرد، عرب، ترکمن و آشوری و کلدانی (سنی، شیعه، مسیحی، ایزدی و کاکهای) است. کوتاهسخن اینکه حلبچه زنده ماند و اکنون از یک شهر کوچک به مرکز استانی به همین نام تبدیل شده است و زندگی در آن جاری است.
در اسفندماه سال1366 هـ . ش (مارس 1988) هنگامیکه هفتسالو11ماه و چندروز از آغاز جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه ایران میگذشت، در بیشتر جبهههای نبرد، ارتش عراق که در برابر حملات کوبنده نیروهای ایران با شکستهای سخت مواجه و زمینگیر شده بود، برای وادارکردن ایران به پذیرش آتشبس، با فرمان صدامحسین، دیکتاتور بغداد، از زمین و هوا مناطق مسکونی تهران و شهرهای بزرگ ایران را با شدت تمام هدف حملات موشکی و بمبارانهای شبانهروزی قرار داد. تنها در یک شب 17بار تهران مورد حمله موشکی قرار گرفت.
همزمان با موشکپرانی به تهران و سایر شهرها، در آن سوی مرزهای غربی ایران، ارتش عراق با بمبهای شیمیایی محتوی گازهای «خردل» و «سارین» به شهر کردنشین حلبچه در شمال عراق نیز حمله کرد و در کمتر از پنجساعت حدود پنجهزارنفر از مردم بیگناه این شهر را قتلعام و چندبرابر آن را هم مصدوم و مجروح کرد. مردم این دیار هنوز از آثار شوم این جنایت هولناک رنج میبرند. جنایتی که بعدها سازمانمللمتحد آن را بهعنوان ژنوساید (نسلکشی) شناخت. البته این اولینبار نبود که مناطق مسکونی کردستان عراق توسط رژیم بعثی بمباران شیمیایی میشد. پیش از آن، هم مناطق کردنشین عراق و هم چندین منطقه غیرنظامی و مسکونی ایران: سردشت، بانه، اشنویه، کرمانشاه و آبادان در دوران جنگ تحمیلی مورد حمله شیمیایی واقع شده و صدهانفر کشته و مجروح شده بودند. با اینحال فاجعه حلبچه هم به علت تعداد قربانیان، هم به جهت سبعیت نوع عمل و بیسابقهبودن کشتار مردم یک کشور با بمباران شیمیایی ارتش همان کشور، بیسابقه بود و دنیا را تکان داد. پیش از آن در جنگهای منطقهای و بینالمللی طرفین متخاصم از سلاح شیمیایی علیه نیروهای نظامی طرف مقابل استفاده میکردند، ولی در حلبچه
رژیم عراق از این سلاح کشتارجمعی برای نابودی مردم همین کشور استفاده کرد. هرچند مردم دنیا با تلاش فراموشنشدنی خبرنگاران و عکاسان ایرانی از جمله گزارشگران صداوسیما بهویژه «احمد ناطقی» از ماجرای حلبچه آگاه شدند، ولی موج حملات شیمیایی نیروهای عراقی به این شهر محدود نشد. این حمله ادامه و تشدید عملیات موسوم به «انفال» و پاکسازی نژادی استانهای کرکوک، نینوا، صلاحالدین و دیاله از کردها و استمرار «عربیسازی» این مناطق توسط دولت بعثی عراق بود که متاسفانه بدون محکومیت جهانی و سازمانمللمتحد در طول هشتماه از هفت فوریه تا سپتامبر سال1988 میلادی ادامه یافت و درنهایت منجر به کشتار 182هزارنفر و زخمیشدن هزاران نفر دیگر و آوارگی چندبرابر آن در داخل عراق و کشورهای دیگر منطقه شد. رژیم عراق که در کودتای تابستان سال1968 با شعار «العربیه و الاشتراکیه و الحریه» یعنی ناسیونالسوسیالیسم از نوع هیتلری آن، قدرت را در عراق قبضه کرده بود، هرگز اعتقادی به قوانین اسلامی نداشته و آزادیهای مشروع مردم را هم برنمیتابید. با اینحال پروژه پاکسازی نژادی کردستان را به نام یکی از سورههای قرآن، «انفال» نامید. زیرا بعثیان ادعا میکردند
کردها از نژاد ایرانیان و «مجوسی» (آتشپرست) هستند. «خیرالله تلفاح» دایی صدامحسین در مقام تئوریسین حزب بعث عراق که حتی مورد تمسخر بعثیان نیز بود خون کردها و فارسها را بهعنوان مجوسیان همچون خون پشه مباح اعلام کرده بود. همه اینها جملگی گناه عربنبودن کردها و آریایینژادبودن آنان بود! تاریخ یکبار دیگر تکرار شد. 27سال پس از کشتار مردم حلبچه و عملیات «انفال» و 11سال بعد از سقوط بعثیان حاکم در عراق، مجریان عملیات انفال با نام داعش و زیر پرچم «دولت اسلامی» و با همکاری و حمایت معدود رهبران زنده حزب بعث عراق مانند عزت ابراهیمالدوری و دختران صدامحسین و نوستالژی قدرت ازدسترفته، بار دیگر به کردستان حمله کرده و با خیانت نظامیان، پادگانهای موصل و تکریت و دستیابی آنان به زرادخانهای که حتی در مانورهای نظامی مورد استفاده قرار نگرفته بود، از شمال عراق (استان نینوا به مرکزیت موصل) برای تصرف بغداد حملهور شدند. هدف اصلی داعشیان هم مانند بعثیها کشتار مردمانی (کردها و شیعیان) است که با ایرانیان پیوستگی نژادی و فرهنگی یا مذهبی دارند. داعش همان عملیات انفال و پاکسازی قومی و مذهبی را به نام دولت اسلامی از بخش کردنشین شمال
عراق آغاز کرد.
اگرچه از دوهفته پیش نیروهای ارتش عراق و شبهنظامیان شیعه و سنی در حال مبارزه با نیروهای دولت خودخوانده اسلامی برای آزادی تکریت در مرکز استان صلاحالدین، هستند و قطعا در نهایت این شهر هم آزاد میشود، ولی از هفتماه پیش پیشمرگههای کرد عراق پیوسته در یک مرز طولانی1050کیلومتری از موصل در شمال تا سعدیه و جلولا در شرق عراق (استان دیاله) و استانهای کرکوک و صلاحالدین در جنگ تمامعیار علیه داعش هستند و در این راه بیش از یکهزارنفر از بهترین نیروهای پیشمرگههای کرد کشته شدهاند و هماکنون اقلیم کردستان پذیرای بیش از دومیلیونو500هزارنفر آواره از ملیتهای مختلف: سوری، عراقی، کرد، عرب، ترکمن و آشوری و کلدانی (سنی، شیعه، مسیحی، ایزدی و کاکهای) است. کوتاهسخن اینکه حلبچه زنده ماند و اکنون از یک شهر کوچک به مرکز استانی به همین نام تبدیل شده است و زندگی در آن جاری است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.