اجماع گفتمانی آغاز پایان گروههای فشار
مهسا جزینی
آیا پایان آنها آغاز شده است؟ به نظر میرسد، حیات گروههای فشار در ایران وارد مرحله دیگری شده است؛ مرحله پایانی. برخورد با گروههای فشار بیش و پیش از آنکه به اراده انتظامی قضایی نیاز داشته باشد به اراده و اجماع گفتمانی نیاز دارد. نشانههای این اجماع کمکم درحال پدیدارشدن است. نقدی که به برخی از لایههای گفتمان اصولگرایی وارد بود، این بود که چرا در این سالها، این جریان نسبت به رفتارهای گروههای فشار، معترض نبودند یا نقدی حداقلی داشتند و حتی گاه سکوت میکردند یا بلکه از در شماتت قربانی ماجرا، که نباید با گفتار و رفتار خود عامل تحریک و بروز چنین واکنشهایی شود، وارد میشدند. نقدها و اعتراضات موجود، بیشتر از آن گفتمان جریان اصلاحات بود که حاملانش در این سالها همواره یکی از بزرگترین اهداف و قربانیان گروههای فشار بودند. اما وقتی این روزها نویسنده ارزشی وبلاگ «آینده از آن حزبالله» یا یک فرمانده نظامی یا امام جمعه استان کرمان و صدنماینده مجلس که همگی به اردوگاه اصولگرایی تعلق دارند، درحمایت از علی مطهری و انتقاد از رفتار گروههای فشار، از آنها میخواهند که چوب و چماق را پایین آورده و زبان و قلم را بالا
ببرند و میگویند که این نوع دفاع، نه تنها وهن دین و ولایت است بلکه حتی نتیجه عکس میدهد، یا به قول امامجمعه کرمان آیندگان نتیجه این رفتارها را خواهند دید، همه نشاندهنده شکلگیری آرامآرام یک اجماع گفتمانی برای برخورد با گروههای فشار است. تحولات عرصه سیاسی بطئی و فرآیندی است. میشود پیشبینی کرد یا احتمال دارد که این فرایند اجماع درحال آغاز شدن است. انتظاری که دیر اما بالاخره در حال شکلگرفتن است. مقابله با جریان گروه فشار در این سالها هیچ وقت نتیجهبخش نبوده. در بهترین حالت در سالهای بعد از دوم خرداد تنها اراده موجود، اراده دولت برای مقابله با آنها بود که کافی نبود. گروههای فشار در این سالها مدام بازتولید شدهاند؛ اگرچه در سالهایی، کمحضور و گاه پرحضور بودهاند. البته هیچ وقت مشخص نشد که معیار آنها در برخوردها و حملهها چیست. در دولت احمدینژاد گروههای فشار هیچ وقت ضرورت ندیدند که همانند دوران اصلاحات به مقابله با نزدیکان دولت یا متعلقان برخیزند.
آنها از خیابان به خانهها یا شاید هم مصادری دیگر کوچ کردند. به جز سه مورد برهم زدن سخنرانی ناطق نوری، لاریجانی و سیدحسن خمینی چندان خبری از آنها نبود اما با آغازبهکار دولت روحانی آنها دوباره بازگشتهاند. فرآیند مقابله با جریان گروههای فشار هم قطعا مانند هر تحول و تغییری در عرصه سیاست یکباره رخ نخواهد داد. ولی یک چیز مشخص است و اینکه گروههای فشار قطعا این روزها کمتر از سالهای دهه 70 و حتی 80 احساس مصونیت دارند. این اجماع گفتمانی بر سر کراهت رفتار گروههای فشار و تقبیحناسازی تصویری که آنها از خودبرجای میگذارند این روزها بیش از سالهای قبل دیده میشود و این خود نشان میمونی بر آغاز دورهای دیگر از حیات این جریان است. تاثیر این اجماع گفتمانی از این لحاظ بیش از برخورد قضایی- انتظامی اهمیت دارد که میتواند بهنحوی از انحا بازتولید گفتمان جریان فشار را محدودتر یا مهجورتر کند. برای مستندکردن این ادعا میشود به یک مورد دیگر هم اشاره کرد. در جریان حمله به سخنرانی لاریجانی در سالگرد 22بهمن در قم، در مجلس کمیته تحقیقوتفحصی تشکیل شد که به نتایج خوبی هم رسید و بخشهایی از آن هم منتشر شد اگرچه در بخش مجازات و
مقابله با آمران و عاملان، قضیه فعلا مسکوت مانده اما همان هم در مقایسه با موارد بسیار زیاد سالهای قبل، یک قدم روبهجلو محسوب میشود. مورد آخر هم همین ماجرای علی مطهری در شیراز است که زیاده واکنشها را برانگیخته، اگرچه تحرک خود این نماینده مجلس بعد از واقعه رخداده و نامهنگاریهایش هم در برانگیختن واکنشها بیتاثیر نبوده است. و آخر اینکه باید به استقبال نوشته نویسنده وبلاگ «آینده از آن حزبالله» است رفت که پیشنهاد داده بود، امامجمعه شیراز بهجای آن نوع واکنش، پشت تریبون بگوید: «من به آقای مطهری نقد دارم ولی برخود لازم میدانم بابت رفتاری که با وی شده به نمایندگی از جامعه مذهبی و ولایتمدار شیراز عذرخواهی کنم و بههمیندلیل از آقای مطهری دعوت میکنم بهجای آن سخنرانی، سخنران پیش از خطبههای نمازجمعه هفته بعد باشند تاهم درباره اسلام و آزادی سخن بگویند و هم مشخص شود لاتهایی که به ایشان تعرض کردهاند، شهامت دارند آفتابی شوند؟»
آیا پایان آنها آغاز شده است؟ به نظر میرسد، حیات گروههای فشار در ایران وارد مرحله دیگری شده است؛ مرحله پایانی. برخورد با گروههای فشار بیش و پیش از آنکه به اراده انتظامی قضایی نیاز داشته باشد به اراده و اجماع گفتمانی نیاز دارد. نشانههای این اجماع کمکم درحال پدیدارشدن است. نقدی که به برخی از لایههای گفتمان اصولگرایی وارد بود، این بود که چرا در این سالها، این جریان نسبت به رفتارهای گروههای فشار، معترض نبودند یا نقدی حداقلی داشتند و حتی گاه سکوت میکردند یا بلکه از در شماتت قربانی ماجرا، که نباید با گفتار و رفتار خود عامل تحریک و بروز چنین واکنشهایی شود، وارد میشدند. نقدها و اعتراضات موجود، بیشتر از آن گفتمان جریان اصلاحات بود که حاملانش در این سالها همواره یکی از بزرگترین اهداف و قربانیان گروههای فشار بودند. اما وقتی این روزها نویسنده ارزشی وبلاگ «آینده از آن حزبالله» یا یک فرمانده نظامی یا امام جمعه استان کرمان و صدنماینده مجلس که همگی به اردوگاه اصولگرایی تعلق دارند، درحمایت از علی مطهری و انتقاد از رفتار گروههای فشار، از آنها میخواهند که چوب و چماق را پایین آورده و زبان و قلم را بالا
ببرند و میگویند که این نوع دفاع، نه تنها وهن دین و ولایت است بلکه حتی نتیجه عکس میدهد، یا به قول امامجمعه کرمان آیندگان نتیجه این رفتارها را خواهند دید، همه نشاندهنده شکلگیری آرامآرام یک اجماع گفتمانی برای برخورد با گروههای فشار است. تحولات عرصه سیاسی بطئی و فرآیندی است. میشود پیشبینی کرد یا احتمال دارد که این فرایند اجماع درحال آغاز شدن است. انتظاری که دیر اما بالاخره در حال شکلگرفتن است. مقابله با جریان گروه فشار در این سالها هیچ وقت نتیجهبخش نبوده. در بهترین حالت در سالهای بعد از دوم خرداد تنها اراده موجود، اراده دولت برای مقابله با آنها بود که کافی نبود. گروههای فشار در این سالها مدام بازتولید شدهاند؛ اگرچه در سالهایی، کمحضور و گاه پرحضور بودهاند. البته هیچ وقت مشخص نشد که معیار آنها در برخوردها و حملهها چیست. در دولت احمدینژاد گروههای فشار هیچ وقت ضرورت ندیدند که همانند دوران اصلاحات به مقابله با نزدیکان دولت یا متعلقان برخیزند.
آنها از خیابان به خانهها یا شاید هم مصادری دیگر کوچ کردند. به جز سه مورد برهم زدن سخنرانی ناطق نوری، لاریجانی و سیدحسن خمینی چندان خبری از آنها نبود اما با آغازبهکار دولت روحانی آنها دوباره بازگشتهاند. فرآیند مقابله با جریان گروههای فشار هم قطعا مانند هر تحول و تغییری در عرصه سیاست یکباره رخ نخواهد داد. ولی یک چیز مشخص است و اینکه گروههای فشار قطعا این روزها کمتر از سالهای دهه 70 و حتی 80 احساس مصونیت دارند. این اجماع گفتمانی بر سر کراهت رفتار گروههای فشار و تقبیحناسازی تصویری که آنها از خودبرجای میگذارند این روزها بیش از سالهای قبل دیده میشود و این خود نشان میمونی بر آغاز دورهای دیگر از حیات این جریان است. تاثیر این اجماع گفتمانی از این لحاظ بیش از برخورد قضایی- انتظامی اهمیت دارد که میتواند بهنحوی از انحا بازتولید گفتمان جریان فشار را محدودتر یا مهجورتر کند. برای مستندکردن این ادعا میشود به یک مورد دیگر هم اشاره کرد. در جریان حمله به سخنرانی لاریجانی در سالگرد 22بهمن در قم، در مجلس کمیته تحقیقوتفحصی تشکیل شد که به نتایج خوبی هم رسید و بخشهایی از آن هم منتشر شد اگرچه در بخش مجازات و
مقابله با آمران و عاملان، قضیه فعلا مسکوت مانده اما همان هم در مقایسه با موارد بسیار زیاد سالهای قبل، یک قدم روبهجلو محسوب میشود. مورد آخر هم همین ماجرای علی مطهری در شیراز است که زیاده واکنشها را برانگیخته، اگرچه تحرک خود این نماینده مجلس بعد از واقعه رخداده و نامهنگاریهایش هم در برانگیختن واکنشها بیتاثیر نبوده است. و آخر اینکه باید به استقبال نوشته نویسنده وبلاگ «آینده از آن حزبالله» است رفت که پیشنهاد داده بود، امامجمعه شیراز بهجای آن نوع واکنش، پشت تریبون بگوید: «من به آقای مطهری نقد دارم ولی برخود لازم میدانم بابت رفتاری که با وی شده به نمایندگی از جامعه مذهبی و ولایتمدار شیراز عذرخواهی کنم و بههمیندلیل از آقای مطهری دعوت میکنم بهجای آن سخنرانی، سخنران پیش از خطبههای نمازجمعه هفته بعد باشند تاهم درباره اسلام و آزادی سخن بگویند و هم مشخص شود لاتهایی که به ایشان تعرض کردهاند، شهامت دارند آفتابی شوند؟»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.