|

چشم در برابر چشم

به‌تازگی کتابی درباره زندگی و آثار غلامحسین ساعدی باعنوان «همسایه هدایت» و با نام فرعی میراث داستان‌نویسی غلامحسین ساعدی در نشر بوتیمار منتشر شده است. قهرمان شیری که نویسنده این کتاب است، کتاب را در پنج‌بخش تنظیم کرده و کوشیده در بخش‌های مختلف به وجوه مختلف زندگی و آثار ساعدی بپردازد. بخش اول کتاب به شرح احوال و فهرست آثار ساعدی پرداخته و در بخش‌های دیگر به‌ترتیب به داستان‌های کوتاه و بلند، رمان‌ها، نقد و نمایش پرداخته شده و در بخش پایانی کتاب هم خلاصه‌ای از رمان‌ها و رمان‌واره‌ها آورده شده تا بخشی از آثار ساعدی به‌صورت کوتاه در همین کتاب در دسترس باشند. بررسی آثار ساعدی با اولین اثر او یعنی «خانه‌های شهر ری» شروع شده، داستان بلندی که اولین‌بار در سال1334 منتشر شد. بعد به «شب‌نشینی باشکوه»، «عزادارن بیل»، «دندیل»، «واهمه‌های بی‌نام‌ونشان»، «ترس‌ولرز»، «گور و گهواره» و «آشفته‌حالان بیداربخت» پرداخته شده است. در بخش رمان‌ها نیز «توپ»، «غریبه در شهر» و «تاتار خندان» مورد بررسی قرار گرفته‌اند. البته در کارنامه ساعدی هفت‌رمان وجود دارد که چهاررمان ناتمام مانده‌اند و تنها سه‌رمان به چاپ رسیده‌اند. اولین رمان ناتمام ساعدی «مقتل» نام دارد که در سال1344 نوشته شده و سه‌رمان ناتمام دیگر عبارتند از «جای پنجه در هوا»، «کاروان سفیران خدیو مصر به دربار امیر تاتارها» و اثری دیگر که عنوانی ندارد. قهرمان شیری در بخشی از کتاب درباره تاثیر نمایشنامه‌نویسی بر داستان‌نویسی ساعدی نوشته: «تخصص ساعدی در نمایشنامه‌نویسی، او را به استفاده گسترده از شگردهای نمایشی در داستان‌نویسی سوق داده و داستان‌هایش -به‌ویژه توپ- را سرشار از صحنه‌های زنده و زاینده‌ای از موقعیت‌های معنادار و نمایشگر سینمایی کرده است. گزینش‌های پویا و پرمفهوم در صحنه‌پردازی، استفاده اقتصادی از قدرت رسانگی گفت‌وگوها، تعبیه توصیف‌های متناسب با موقعیت‌ها و واقعیت‌ها برای افزودن بر قدرت القایی صحنه‌ها و استتار حضور راوی در نهایی‌ترین شکل ممکن، از مشخصه‌هایی هستند که تاثیر نمایشنامه‌های ساعدی بر داستان‌های او را نشان می‌دهند. جلوه‌های این حقیقت را می‌توان در بخش‌های آغازین توپ مشاهده کرد، در آنجا که نخستین صحنه داستان با استقرار یک توپ بر فراز یک تپه مشرف بر راه‌ها و گردنه‌های منطقه به‌وسیله قزاق‌های روسی آغاز می‌شود و همراه با آن، صحبت فرمانده روس با توپچی، درباره شلیک به دشمن اصلی، که عبارت است از، هرآدمی که بخواهد از آن حوالی بگذرد. با آنکه صحنه اول داستان در آرامش کامل روایت شده است و حتی توصیف هوا و فضا نیز دلالت بر هیچ رخداد نامبارکی ندارد، اما از همین صحنه، زمینه بحران در داستان آغاز و کنجکاوی و انتظار مخاطب بر آن معطوف می‌شود». یکی از بخش‌های خواندنی کتاب، «از منظر منتقدان» است که در آن گزیده‌ای از نقدهای مختلفی که درباره آثار ساعدی نوشته شده، آورده شده است. در این بخش نظرات کسانی چون احمد شاملو، هوشنگ گلشیری، آل‌احمد، براهنی و... درباره ویژگی‌های مختلف کارهای ساعدی آمده است.

به‌تازگی کتابی درباره زندگی و آثار غلامحسین ساعدی باعنوان «همسایه هدایت» و با نام فرعی میراث داستان‌نویسی غلامحسین ساعدی در نشر بوتیمار منتشر شده است. قهرمان شیری که نویسنده این کتاب است، کتاب را در پنج‌بخش تنظیم کرده و کوشیده در بخش‌های مختلف به وجوه مختلف زندگی و آثار ساعدی بپردازد. بخش اول کتاب به شرح احوال و فهرست آثار ساعدی پرداخته و در بخش‌های دیگر به‌ترتیب به داستان‌های کوتاه و بلند، رمان‌ها، نقد و نمایش پرداخته شده و در بخش پایانی کتاب هم خلاصه‌ای از رمان‌ها و رمان‌واره‌ها آورده شده تا بخشی از آثار ساعدی به‌صورت کوتاه در همین کتاب در دسترس باشند. بررسی آثار ساعدی با اولین اثر او یعنی «خانه‌های شهر ری» شروع شده، داستان بلندی که اولین‌بار در سال1334 منتشر شد. بعد به «شب‌نشینی باشکوه»، «عزادارن بیل»، «دندیل»، «واهمه‌های بی‌نام‌ونشان»، «ترس‌ولرز»، «گور و گهواره» و «آشفته‌حالان بیداربخت» پرداخته شده است. در بخش رمان‌ها نیز «توپ»، «غریبه در شهر» و «تاتار خندان» مورد بررسی قرار گرفته‌اند. البته در کارنامه ساعدی هفت‌رمان وجود دارد که چهاررمان ناتمام مانده‌اند و تنها سه‌رمان به چاپ رسیده‌اند. اولین رمان ناتمام ساعدی «مقتل» نام دارد که در سال1344 نوشته شده و سه‌رمان ناتمام دیگر عبارتند از «جای پنجه در هوا»، «کاروان سفیران خدیو مصر به دربار امیر تاتارها» و اثری دیگر که عنوانی ندارد. قهرمان شیری در بخشی از کتاب درباره تاثیر نمایشنامه‌نویسی بر داستان‌نویسی ساعدی نوشته: «تخصص ساعدی در نمایشنامه‌نویسی، او را به استفاده گسترده از شگردهای نمایشی در داستان‌نویسی سوق داده و داستان‌هایش -به‌ویژه توپ- را سرشار از صحنه‌های زنده و زاینده‌ای از موقعیت‌های معنادار و نمایشگر سینمایی کرده است. گزینش‌های پویا و پرمفهوم در صحنه‌پردازی، استفاده اقتصادی از قدرت رسانگی گفت‌وگوها، تعبیه توصیف‌های متناسب با موقعیت‌ها و واقعیت‌ها برای افزودن بر قدرت القایی صحنه‌ها و استتار حضور راوی در نهایی‌ترین شکل ممکن، از مشخصه‌هایی هستند که تاثیر نمایشنامه‌های ساعدی بر داستان‌های او را نشان می‌دهند. جلوه‌های این حقیقت را می‌توان در بخش‌های آغازین توپ مشاهده کرد، در آنجا که نخستین صحنه داستان با استقرار یک توپ بر فراز یک تپه مشرف بر راه‌ها و گردنه‌های منطقه به‌وسیله قزاق‌های روسی آغاز می‌شود و همراه با آن، صحبت فرمانده روس با توپچی، درباره شلیک به دشمن اصلی، که عبارت است از، هرآدمی که بخواهد از آن حوالی بگذرد. با آنکه صحنه اول داستان در آرامش کامل روایت شده است و حتی توصیف هوا و فضا نیز دلالت بر هیچ رخداد نامبارکی ندارد، اما از همین صحنه، زمینه بحران در داستان آغاز و کنجکاوی و انتظار مخاطب بر آن معطوف می‌شود». یکی از بخش‌های خواندنی کتاب، «از منظر منتقدان» است که در آن گزیده‌ای از نقدهای مختلفی که درباره آثار ساعدی نوشته شده، آورده شده است. در این بخش نظرات کسانی چون احمد شاملو، هوشنگ گلشیری، آل‌احمد، براهنی و... درباره ویژگی‌های مختلف کارهای ساعدی آمده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.