|

درگیری‌های سوریه وارد پنجمین‌سال شد

بحران شام

چهارسال تمام است که جهان به نظاره تراژدی سوریه نشسته، حالا وحشت، خشم و سرخوردگی شهروندان سوری وارد پنجمین‌سال می‌شود. اعتراضات آرام خیابانی علیه «بشار اسد»، رییس‌جمهوری سوریه خیلی زود به کلاف سردرگم خشونت میان نیروهای دولتی، نیروهای اپوزیسیون، گروه‌های شورشی و بازیگران دیگری تبدیل شد و حاصل چیزی نبود جز 210هزار کشته و آوارگی نیمی از جمعیت این کشور. برای بسیاری از سوری‌ها جنگ، رقص مرگ است و فقر و جابه‌جایی. عواقب ویرانگر جنگ در حدی است که آژانس پناهندگان سازمان‌ملل می‌گوید، سوریه «بزرگ‌ترین بحران اضطراری بشردوستانه عصر ماست.» حدود چهارمیلیون‌نفر به خارج از کشور فرار کرده‌اند و بیش از یک‌میلیون‌نفر به لبنان پناه برده‌اند. در داخل سوریه هم، بیش از هفت‌میلیون‌نفر آواره شده‌اند و آنطور که سازمان‌ملل گزارش داده، درحال‌حاضر حدود 60درصد جمعیت سوریه با فقر دست‌وپنجه نرم می‌کنند. زیرساخت‌های سوریه نابود شده، ارزش پول رایج این کشور سقوط کرده و به گفته اقتصاددانان، اقتصاد این کشور 30سال به عقب برگشته است. فارغ از تلفات انسانی و اقتصادی، جنگ آثار باستانی سوریه را نیز ویران کرده؛ از تخریب شهر قدیمی حلب تا غارت آثار باستانی از بسیاری از مکان‌های تاریخی.
آژانس‌های کمک‌رسانی، شورای‌امنیت سازمان‌ملل را به‌خاطر عدم اجرای سه‌قطعنامه این سازمان سرزنش می‌کنند، این سه‌قطعنامه که سال گذشته تصویب شد، قرار بود دسترسی امدادگران به قربانیان درگیری را افزایش دهد.
بر‌اساس گزارشی که حدود 21 گروه از جمله گروه «آکسفام» و «نجات کودکان» منتشر کرده‌اند، حدود چهارمیلیون‌و800هزار سوری در مناطقی زندگی می‌کنند که به گفته سازمان‌ملل دسترسی به آنها دشوار است؛ رقمی که نسبت به سال 2013 دوبرابر افزایش داشته است. ظهور گروه‌های افراطی مثل داعش که بخش‌های زیادی از سوریه و عراق را تصرف کرده‌اند، تلاش‌های امدادی را با پیچیدگی‌هایی روبه‌رو کرده است. تصاویر ماهواره‌ای‌ هم اثرات درگیری روی غیرنظامیان را کاملا آشکار کرده است. در تصاویر ماهواره‌ای سال 2011 از شهر حلب، این شهر سوری کاملا می‌درخشد اما ماه گذشته، 97درصد روشنایی این شهر از بین رفته است. بااین‌حال مشکل کمبود روشنایی در شهرهای تحت‌کنترل دولت، کمتر است و به‌طورمثال حدود 33درصد از روشنایی دمشق کم شده است. این آمار نشان می‌دهد که سوریه، هم به معنای واقعی کلمه و هم استعاری، به دوران تاریکی پا نهاده است، استفاده از بمب‌های بشکه‌ای، شکنجه، هدف‌قراردادن امدادگران و پزشکان همه اینها نه‌فقط در صلح بلکه در رفتار جنگی، عقبگردی آشکار است.
مذاکرات بدون نتیجه
تلاش‌های دیپلماتیک هم راه به جایی نبرده و دو دور مذاکرات صلح در سوئیس بدون نتیجه متوقف شد و حتی پیشنهاد «استفان دی‌مستورا»، نماینده سوم سازمان ملل متحد برای آتش‌بس محلی در حلب هم با شکست روبه‌رو شد. در این میان روسیه، متحد کلیدی اسد هم در حال دنبال‌کردن روند مذاکرات خود است، مسکو ماه آوریل میزبان گفت‌وگوهاست اما هنوز مشخص نیست که آیا مخالفان شناخته‌شده بین‌المللی در این نشست شرکت می‌کنند یا نه. جان کری، وزیر امور‌خارجه آمریکا نیز از آمادگی کشورش برای گفت‌وگو با بشار اسد جهت خروج سوریه از بحران خبر داده است. او روز گذشته اظهار کرد ایالات‌متحده‌آمریکا در نهایت مجبور خواهد شد برای اجرای بندهای توافق‌نامه ژنو جهت انتقال سیاسی قدرت وارد مذاکره شود. روز پنجشنبه هم 21 گروه حقوق‌بشری، جامعه جهانی را به خاطر عدم تصویب قطعنامه در سازمان‌ملل و پایان بحران داخلی سوریه، محکوم کردند. «ژان اگلند» دبیرکل گروه نروژی شورای پناهندگان در این زمنیه گفت: «این امر خیانتی به آرمان‌های ماست» اما با وجود تلفات انسانی فزاینده، توجه جامعه جهانی به ظهور و رشد داعش معطوف شده است. سازمان‌های امدادی می‌گویند ظهور داعش نه تنها خشونت و سبعیت به بارآورده بلکه توجه جامعه جهانی را از بحران رو به رشد انسانی سوریه منحرف کرده است. برای مثال مهاجرت‌های غیرقانونی از طریق مدیترانه به اروپا، سال گذشته رشد بی‌سابقه‌ای داشته و نکته حایز اهمیت اینکه سوری‌ها بیشترین کسانی بودند که تن به سفرهای مهلک داده بودند.
پناهندگی به کشورهای همسایه
وضعیت کسانی که در کشورهای همسایه پناه گرفته‌اند هم چنگی به دل نمی‌زند. گزارش خبرنگار الجزیره از اردوگاه پناهندگان «دره بقاع» در لبنان از امیدهایی که از دست رفته حکایت دارد؛ امید به پایان جنگ داخلی و بازگشت به دیاری که حالا خرابه‌ای بیش نیست. یک‌بار از ترس جانشان آواره شدند و حالا واقعیتی تلخ، همچون آوار بر سرشان خراب می‌شود. گزارش مرکز سوری تحقیقات سیاسی هم می‌گوید آموزش در سوریه در آستانه فروپاشی است، شش‌درصد از سوری‌ها کشته یا زخمی شده‌اند و امید به زندگی در میان سوری‌ها هم نسبت به سال 2010، 20 سال کاهش داشته است. بسیاری می‌گویند جنگ، نظم اجتماعی را هم از بین برده. در یکی از شب‌های اخیر دمشق، مردم در صفی طولانی منتظر خرید سهم دولتی هشت قرص نان خود هستند که مردان مسلح در نانوایی را می‌کوبند: «من نیروی امنیتی هستم، یا در را باز کن یا نانوایی را روی سرت خراب می‌کنم.» اندکی بعد مرد مسلح با کیسه‌ای پر از نان از نانوایی خارج می‌شود.

چهارسال تمام است که جهان به نظاره تراژدی سوریه نشسته، حالا وحشت، خشم و سرخوردگی شهروندان سوری وارد پنجمین‌سال می‌شود. اعتراضات آرام خیابانی علیه «بشار اسد»، رییس‌جمهوری سوریه خیلی زود به کلاف سردرگم خشونت میان نیروهای دولتی، نیروهای اپوزیسیون، گروه‌های شورشی و بازیگران دیگری تبدیل شد و حاصل چیزی نبود جز 210هزار کشته و آوارگی نیمی از جمعیت این کشور. برای بسیاری از سوری‌ها جنگ، رقص مرگ است و فقر و جابه‌جایی. عواقب ویرانگر جنگ در حدی است که آژانس پناهندگان سازمان‌ملل می‌گوید، سوریه «بزرگ‌ترین بحران اضطراری بشردوستانه عصر ماست.» حدود چهارمیلیون‌نفر به خارج از کشور فرار کرده‌اند و بیش از یک‌میلیون‌نفر به لبنان پناه برده‌اند. در داخل سوریه هم، بیش از هفت‌میلیون‌نفر آواره شده‌اند و آنطور که سازمان‌ملل گزارش داده، درحال‌حاضر حدود 60درصد جمعیت سوریه با فقر دست‌وپنجه نرم می‌کنند. زیرساخت‌های سوریه نابود شده، ارزش پول رایج این کشور سقوط کرده و به گفته اقتصاددانان، اقتصاد این کشور 30سال به عقب برگشته است. فارغ از تلفات انسانی و اقتصادی، جنگ آثار باستانی سوریه را نیز ویران کرده؛ از تخریب شهر قدیمی حلب تا غارت آثار باستانی از بسیاری از مکان‌های تاریخی.
آژانس‌های کمک‌رسانی، شورای‌امنیت سازمان‌ملل را به‌خاطر عدم اجرای سه‌قطعنامه این سازمان سرزنش می‌کنند، این سه‌قطعنامه که سال گذشته تصویب شد، قرار بود دسترسی امدادگران به قربانیان درگیری را افزایش دهد.
بر‌اساس گزارشی که حدود 21 گروه از جمله گروه «آکسفام» و «نجات کودکان» منتشر کرده‌اند، حدود چهارمیلیون‌و800هزار سوری در مناطقی زندگی می‌کنند که به گفته سازمان‌ملل دسترسی به آنها دشوار است؛ رقمی که نسبت به سال 2013 دوبرابر افزایش داشته است. ظهور گروه‌های افراطی مثل داعش که بخش‌های زیادی از سوریه و عراق را تصرف کرده‌اند، تلاش‌های امدادی را با پیچیدگی‌هایی روبه‌رو کرده است. تصاویر ماهواره‌ای‌ هم اثرات درگیری روی غیرنظامیان را کاملا آشکار کرده است. در تصاویر ماهواره‌ای سال 2011 از شهر حلب، این شهر سوری کاملا می‌درخشد اما ماه گذشته، 97درصد روشنایی این شهر از بین رفته است. بااین‌حال مشکل کمبود روشنایی در شهرهای تحت‌کنترل دولت، کمتر است و به‌طورمثال حدود 33درصد از روشنایی دمشق کم شده است. این آمار نشان می‌دهد که سوریه، هم به معنای واقعی کلمه و هم استعاری، به دوران تاریکی پا نهاده است، استفاده از بمب‌های بشکه‌ای، شکنجه، هدف‌قراردادن امدادگران و پزشکان همه اینها نه‌فقط در صلح بلکه در رفتار جنگی، عقبگردی آشکار است.
مذاکرات بدون نتیجه
تلاش‌های دیپلماتیک هم راه به جایی نبرده و دو دور مذاکرات صلح در سوئیس بدون نتیجه متوقف شد و حتی پیشنهاد «استفان دی‌مستورا»، نماینده سوم سازمان ملل متحد برای آتش‌بس محلی در حلب هم با شکست روبه‌رو شد. در این میان روسیه، متحد کلیدی اسد هم در حال دنبال‌کردن روند مذاکرات خود است، مسکو ماه آوریل میزبان گفت‌وگوهاست اما هنوز مشخص نیست که آیا مخالفان شناخته‌شده بین‌المللی در این نشست شرکت می‌کنند یا نه. جان کری، وزیر امور‌خارجه آمریکا نیز از آمادگی کشورش برای گفت‌وگو با بشار اسد جهت خروج سوریه از بحران خبر داده است. او روز گذشته اظهار کرد ایالات‌متحده‌آمریکا در نهایت مجبور خواهد شد برای اجرای بندهای توافق‌نامه ژنو جهت انتقال سیاسی قدرت وارد مذاکره شود. روز پنجشنبه هم 21 گروه حقوق‌بشری، جامعه جهانی را به خاطر عدم تصویب قطعنامه در سازمان‌ملل و پایان بحران داخلی سوریه، محکوم کردند. «ژان اگلند» دبیرکل گروه نروژی شورای پناهندگان در این زمنیه گفت: «این امر خیانتی به آرمان‌های ماست» اما با وجود تلفات انسانی فزاینده، توجه جامعه جهانی به ظهور و رشد داعش معطوف شده است. سازمان‌های امدادی می‌گویند ظهور داعش نه تنها خشونت و سبعیت به بارآورده بلکه توجه جامعه جهانی را از بحران رو به رشد انسانی سوریه منحرف کرده است. برای مثال مهاجرت‌های غیرقانونی از طریق مدیترانه به اروپا، سال گذشته رشد بی‌سابقه‌ای داشته و نکته حایز اهمیت اینکه سوری‌ها بیشترین کسانی بودند که تن به سفرهای مهلک داده بودند.
پناهندگی به کشورهای همسایه
وضعیت کسانی که در کشورهای همسایه پناه گرفته‌اند هم چنگی به دل نمی‌زند. گزارش خبرنگار الجزیره از اردوگاه پناهندگان «دره بقاع» در لبنان از امیدهایی که از دست رفته حکایت دارد؛ امید به پایان جنگ داخلی و بازگشت به دیاری که حالا خرابه‌ای بیش نیست. یک‌بار از ترس جانشان آواره شدند و حالا واقعیتی تلخ، همچون آوار بر سرشان خراب می‌شود. گزارش مرکز سوری تحقیقات سیاسی هم می‌گوید آموزش در سوریه در آستانه فروپاشی است، شش‌درصد از سوری‌ها کشته یا زخمی شده‌اند و امید به زندگی در میان سوری‌ها هم نسبت به سال 2010، 20 سال کاهش داشته است. بسیاری می‌گویند جنگ، نظم اجتماعی را هم از بین برده. در یکی از شب‌های اخیر دمشق، مردم در صفی طولانی منتظر خرید سهم دولتی هشت قرص نان خود هستند که مردان مسلح در نانوایی را می‌کوبند: «من نیروی امنیتی هستم، یا در را باز کن یا نانوایی را روی سرت خراب می‌کنم.» اندکی بعد مرد مسلح با کیسه‌ای پر از نان از نانوایی خارج می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.