گفتوگو با عباس ترابیان؛ مرد نفتی دیروز، فوتبالی امروز
دلارهای نفتی فیفا را آلوده کرده است
امین ساکت
1. درست روز27 آگوست 1859 بود. هنوز آفتاب بالای سرشان بود که اولین باران سیاه باریدن گرفت؛ بارشی که چتری نیاز نداشت، دقیقا مثل بارانی که بعد از مدتها انتظار، شوق را به چشمان منتظرانش هدیه میکند. باران سیاه باریدن گرفته بود، درست در روز 27 آگوست 1859. ادوین ال دریک 60ساله که روزهای بازنشستگی از ارتش را سپری میکرد اولین نفری بود که با قطرههای باران سیاه، هیجانزده شد. فریاد زد، فریادی از سر شادی. باران سیاه برای او بود.
2. درست روز 27 آگوست بود که بوی تندی فضا را به سرعت به تسخیر خود درآورد. بوی تندی که آشنا بود. بوی تند با بوی خاک و چمن مخلوط شد و بهترین عطر دنیا را تحویل کارگرانی داد که از باران، سیاه شده بودند. این عجیبترین باران دنیا بود. همین باران سیاه بود که دنیا را تا امروز تغییر داده است. تا همین امروز و تا سالهای بعد. بارانی که دنیا را به تسخیر درآورده است و جنگها بهخاطرش درگرفته. حیلهها بسته شده و فقرها آفریده. ثروتمندان بسیاری ساخته و نفسها گرفته است. این معجزه باران سیاه بود. فلاکت، ثروت، جنگ، دوستیهای مصلحتی و اربابان دروغین. باران سیاه چهها که با زمین آبی ما نکرده است؛ از همان روز 27 آگوست 1859.
3. پیرمرد با باران سیاهش خیلیها را ثروتمند کرد، خیلیها را، اما خودش در فقر مطلق مرد. در یک نوانخانه دولتی. کاشف باران سیاه، طلای سیاه؛ کاشف نفت، روزهای آخر را در فقر گذراند و نفسهای آخر را کشید اما هیچ نمیدانست که از همان نقطه زمین در پنسیلوانیای آمریکا، رگ زمین را به دست همین باران سیاه سپرده است.
4. باران سیاه به همهجا نفوذ کرد. پول آورد و پول زایید. پول و پول و پول و در این چرخه همه انسانها را، همه حوزهها را، همه خاکها را به سلطه خودش درآورد. نفت به تمامی رگهای جامعه بشری ریخت و امروز همین باران سیاه، به راحتی ویترین جامعه، ورزش و... را هم تحت سلطه خود دارد. پول نفت در رگهای ورزش جریان دارد: استادیوم میسازد، قهرمان میخرد، میزبانی میگیرد، اعتبار و تاریخ غصب میکند و هنوز هم با افتوخیزش ورزش را با خود میبرد.
5. عباس ترابیان، سالها در وزارت نفت مدیر بود. از مدیر فروش نفت تا مدیرکل تشریفات وزارتخانهای که نبض رگهای ایران را هم در کف قدرت دارد. او از نوسان میگوید. از افزایش قیمت این باران که چهها در فوتبال و ورزش کرد و از نگرانیهایی که با کاهش نزول باران، به قلب جامعه فوتبال تزریق میکند.
سال 93، سال سیاه نفتی بود. کاهش قیمت نفت با شیب تندی اتفاق افتاد...
سراشیبی تندی است. با وجود اینکه صعود قیمت نفت در سالهای گذشته به واسطه نفت کاغذی در بانکهای سرمایهگذار و افرادی که با جابهجایی پول، قیمت نفت را تغییر میدادند اتفاق افتاد؛ اما این بار به نظر میرسد که قانون عرضه و تقاضا است که در بازار نقشآفرینی میکند. این نقشآفرینی علل سیاسی هم دارد که در جای خود قابل بررسی است. چیزی که به نظر من مشخص است، عملکرد آمریکاست که با وجود هزینه بالا برای برداشت از چاههای نفت خود، بنا به دلایل سیاسی به افزایش تولید مبادرت کرده است. این کشور روزی 17میلیون بشکه نفت وارد میکند. این را در کنار قانونی بگذارید که بر اساس آن آمریکا تا همین یک ماه پیش حتی یک قطره نفت هم صادر نمیکرد. این افزایش تولید یعنی کاهش نیاز و تقاضا در کشورشان. حالا شما در نظر بگیرید که در برخی چاههای آمریکا، تولید و استخراج یک بشکه تا 70دلار هزینه دارد. این کار مسلما دلایل سیاسی دارد. اهداف سیاسی آمریکا در ابتدا بر روسیه متمرکز است و سپس ایران. آمریکا میکوشد روسیه و ایران را تحت فشار اقتصادی قرار دهد؛ روسیه را در مواضعش در مورد اوکراین و ایران را در مذاکرات 1+5. حالا با این تمهید، کنگره را هم همسو
کرده است. مسلم است اروپا هم عاشق نفت ارزان است. پس در این مورد همسو با آمریکا است. از طرف دیگر لیبی هم پس از گذر از مشکلات سالهای گذشته وارد چرخه تولید مجدد شده است. از روزی 200هزار بشکه آغاز کرده و تا 800هزار بشکه هم رسانده است و به نظر میرسد تا تولید 5/1میلیون بشکه در روز هم افزایش پیدا کند.
این مشکلات تمامی ندارد زیرا عراق هم در دو جناح اقلیم کردستان و خود عراق افزایش تولید وحشتناکی را داشته است. کسی هم نمیتواند جلودار آنها شود زیرا عراقیها معتقدند در سالهای تحریم و نفت برابر غذا و بعد اشغال، نتوانستهاند تولید کنند و سهم بازار خود را از دست دادهاند. عربستان هم دنبالهرو سیاستهای آمریکاست. هنوز هم عربستان تئوری زکی یمانی را دارد که ما باید به قدری نفت تولید کنیم که دیگران تولید نفت برایشان ضرر باشد تا سود. این هم یک نوع استراتژی است دیگر. هدف آنها تقویت داعش هم هست البته.
با این حال به نظرم آمریکا در بلندمدت علاقهای ندارد قیمت نفت آنقدر کاهش پیدا کند که خودش هم متضرر شود. به نظرم این روند در جایی متوقف میشود و به مرور روند افزایشی را خواهیم دید. به نظرم قیمت نفت تدریجا به مرز 60 تا 70دلار خواهد رسید.
چند سال پیش قیمت نفت با جهش باورنکردنی به 140دلار رسید. این افزایش چگونه خود را در ورزش نشان داد و با چه مکانیسمی پولهای نفتی وارد ورزش شد؟
ورزش و در واقع ویترین آن یعنی فوتبال، محل نمایش خوبی است برای شرکتهای بزرگ نفتی. این ورود به ورزش حتی ژست سالمسازی محیطزیست و هوا را هم در پی داشته باشد برای آنها کفایت میکند. بزرگترین مشکل این شرکتها، سازمانهای محیطزیست است. در آمریکا سازمانهای محیطزیست 18سال اجازه ندادند پالایشگاه جدیدی ساخته شود. برای همین، ورزش که نماد پاکی است بهترین محل برای ورود این شرکتهاست. به لحاظ روانی حضور اینها در ورزش به تصویرسازی مطلوب کمک میکند.
چرخه مالی این شرکتها آنقدر بالاست که فوتبال بهترین جا برای نمایش است و به راحتی هم در آن پول خرج میکنند. بهطور مثال آقای آبراموویچ که چلسی را خرید همه گمان میکردند که او عاشق فوتبال است. شاید او علاقهای هم به فوتبال و چلسی داشته باشد اما در واقع دلیل اصلی حضور او در فوتبال، پولشویی است.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اینگونه پولها در ورزش و مخصوصا لیگ برتر انگلستان زیاد شد.
دقیقا. اگر دقت کنید تنها در فوتبال است که شما میتوانید بخشی از هزینههای خود را علنی نکنید. مثلا بر اساس قوانین شما مجازید رقم دقیق جذب فلان بازیکن را رسانهای نکنید اما در معاملات تجاری اینگونه نیست. باید اعلام شود. همان کاری که در ایران انجام میشود. بهطور مثال اعلام میکنند فلان بازیکن دومیلیارد قرارداد بسته است اما در واقع رقم دریافتی او بیش از 500میلیون نیست. آن 1/5میلیارد پولشویی میشود. در تمام دنیا این اتفاق رخ میدهد.
دلایل دیگری هم برای ورود پولهای نفتی به ورزش وجود دارد؟
بله. برندسازی؛ مثال میزنم. «بانک ملی قطر» و «قطر پترولیوم» به صورت مشترک یک قرارداد حمایت سهساله از کنفدراسیون فوتبال آسیا را امضا کردهاند. مستقیم رفتهاند سراغ کنفدراسیون تا نفوذشان را تکمیل کنند چرا که این شرکت نفتی، وابسته به کشوری است که چند سال دیگر میزبان جامجهانی است. اینها از حالا باید خودشان را کشوری نشان دهند که تا خرخره در ورزش غرق شدهاند.
این حرکت شایعات پرداخت رشوه برای گرفتن میزبانی جام جهانی 2022 را تقویت نمیکند؟
صد البته. آن موضوع که بسیار علنی و واضح بود. آقای سپ بلاتر سه یار دارد که در تمامی تصمیمات اساسی و اصلی همراهیاش میکنند؛ رییس کمیته انضباطی فیفا، رییس کمیته استیناف و رییس کمیته اخلاق. این سه نفر را در ماجرای بنهمام چنان وارد کرد و اینها چنان به موضوع رسیدگی کردند که بنهمام به عنصری نامطلوب در ورزش تبدیل شد. بن همامی که رییس کنفدراسیون فوتبال آسیا بود و با بلاتر رقابت میکرد به جایی رسید که حق ندارد وارد هیچ استادیومی شود یا هر کسی با او تماس بگیرد با برخورد جدی فیفا مواجه میشود. این کارها دیکتاتوری محض است. همین سه نفر این کار را کردند. بعد میبینیم که همین سه نفر از سوی آقای بلاتر مامور میشوند کل قراردادها و چرخه مالی جام جهانی را زیر نظر بگیرند. 3/4میلیارددلار درآمد فیفا از جامجهانی 2014 بوده است.
و این نشانهای از افزایش قیمت نفت طی سالهای گذشته است؟
بدونشک پولهای نفتی در فوتبال و ورزش نقشآفرینی جدی و مهمی دارند. حجم یک محموله نفتی بسیار بالاست. در هر کشتی نفتکش 250 و حتی 500هزارتن نفت جابهجا میشود. مسلما این حجم پول میتواند در معاملات بزرگ نقش ایفا کند و حتی در خرید آدمهای بزرگ. شما دقت کنید وقتی امیر قطر را در مراسم معرفی میزبانان جام جهانی 2018 و 2022 ببینیم متوجه میشویم که از انتخاب کشورش به عنوان میزبان بسیار آسوده خاطر و مطمئن است وگرنه امیر قطر با آن جایگاه، در مراسمی که انتخاب میزبان مورد شک باشد حاضر نمیشود. آنقدر از این میزبانی مطمئن بودند که یادشان نبود در ماهی که دمای هوا در قطر 50درجه است چگونه جام جهانی را برگزار میکنند. خب حالا شما ببینید بعد این مسایل یکی از این سه همراه بلاتر به نام آقای گارسیا کنار کشیده است. این اختلافها آرامآرام بروز میکند که این چه تصمیمی بود که ما گرفتیم؟ این جا شما نفوذ پول نفتی را در فوتبال و ورزش به وضوح میبینید. امیر قطر که محل درآمدی جز پول نفت ندارد. بخش عمدهای از این درآمد هم از محل فروش گاز است. از همین میدان پارس جنوبی که ما اینقدر به آن میبالیم بخش عمدهای از آن، در آن سو است. زمانی که ما
درگیر خط لوله پاکستان و ترکمنستان و اروپا بودیم آنها به سرعت در سواحل قطر یک سایت درست کردند. خودم در زمان افتتاح این سایت همراه وزیر نفت حضور داشتم. اینها گاز را میبرند به دمای منفی 140درجه و به مایع تبدیل میکنند و در سیلندرهای بزرگ صادر میکنند. اینها از این برنامه، پول کلانی نصیبشان شد. این پول را در بخشهای دیگر، سرمایهگذاری میکنند. هواپیمایی قطر را نگاه کنید؛ با وجود اینکه زیانده است با تزریق پول تلاش میکنند که به هواپیمایی امارات برسد. شما سرمایهداران قطری را میبینید که وارد باشگاههای بزرگ فوتبال اروپا شدهاند و تبلیغات این هواپیمایی را روی پیراهن بارسلونا مشاهده میکنید.
در فرانسه و لیگ برتر انگلستان جدیتر وارد شدهاند، در اسپانیا هم به شکل دیگری.
بله. دقیقا.
چرا وارد فرانسه و انگلستان و اسپانیا میشوند ولی نشانههای پررنگی از ورودشان به فوتبال کشوری مثل آلمان نمیبینیم؟
باید ببینیم زمینه در کجا و کدام کشور فراهمتر است. مثلا در آلمان 30 سال است که مرسدس بنز اسپانسر اصلی تیم ملی و فدراسیون این کشور است، اما در انگلستان میبینید که در چند سال گذشته چند اسپانسر تغییر کرده است. آلمانیها معمولا به ساختار و سیاستهای اساسی دست نمیزنند. ورود چنین مواردی سیاستگذاریهای خاص خودش را هم میطلبد.
یعنی پولشویی در کشوری مثل انگلستان و فرانسه راحتتر از آلمان است؟
بله. یک تفاوتی در نگرش و جهانبینی اینها وجود دارد. آلمانها در طول قرنها مستعمراتی به آن شکل که در فرانسه و انگلستان میبینیم نداشتهاند. همین نگرش فرانسه و انگلیس، امروزه به سیاستهای نواستعماری منتهی شده. اینها هنوز هم میخواهند سایه خودشان را در دیگر کشورها داشته باشند. هنوز هم خودشان را قطب اقتصادی دنیا میبینند؛ در حالی که اقتصاد آلمان از هر دو کشور بالاتر است. یکی شدن آلمانها پس از فروپاشی دیوار برلین، نقطه عطف آزادشدن پتانسیل این کشور بود. ساختارها در این کشور با دو کشور انگلیس و فرانسه کاملا متفاوت است. در نتیجه، این ساختارهای آهنین اجازه خودنمایی به پدیدههای نوظهور نفتی را کمتر فراهم میکند.
شما معتقدید که دلارهای نفتی، سران فیفا را هم آلوده کرده است؟
صددرصد. میخواهم در مورد بن همام این موضوع را کمی تشریح کنم...
بگذارید من این مساله را هم بپرسم که فکر میکنید این پولهای نفتی در کمیته بینالمللی المپیک هم وارد شده و آنها را هم آلوده کرده است؟
واقعیت این است که من در آن حوزه مطالعه دقیق ندارم پس برای اظهارنظر، نمیتوانم با اطمینان بر این نکته صحه بگذارم اما یک نکته برایتان مثال میزنم. من از سال 1999 عضو کمیته فوتسال کنفدراسیون فوتبال آسیا بودهام. اشراف دارم به این موضوعی که میگویم. با اتهامات آقای بن همام هم کاری ندارم اما ایشان یک مدیر بسیار مسوول بود. یک مدیر حقوقدان که در تمامی قضایای کنفدراسیون وارد میشد. در تمامی جلسات کمیتهها شرکت میکرد و صاحب نظر بود. بعد از اینکه آقای بنهمام با آن شکل از فوتبال کنار گذاشته شد، مردان نفتی وارد صحنه بازی شدند. شیخ احمد کویتی که رییس شورای المپیک آسیا است از نفوذش به طور کامل در کمیته بینالمللی المپیک و کنفدراسیون فوتبال آسیا استفاده کرد و کشورهای شرق آسیا را همسو کرد. برای چه هدفی؟ برای اینکه شیخ سلمان بحرینی را جانشین بنهمام کنند.
چه سودی برای شیخ احمد دارد؟
جناح شیخ احمد بر کنفدراسیون فوتبال آسیا حاکم است؛ این هم سودش. یعنی فوتبال آسیا تحت نظر شیخ احمد است. خودش نیست ولی جناحش بر کنفدراسیون حکمفرماست. اینجا باز هم نفوذ نفتی را میتوانید ببینید. باز هم دلار، دلار نفتی است. وقتی شیخ احمد یک فالکون اختصاصی در اختیار شیخ سلمان میگذارد معنی آن چیست؟ شیخ سلمان با همین فالکون به تکتک کشورها برای لابی سر کشید. ایران هم که آمد با همین فالکون بود. به هرحال رای را گرفت. حالا چه تفاوتی با دوره بنهمام کرده است؟ شیخ سلمان را در کمتر جلسهای از برنامههای کنفدراسیون میبینید؛ درست خلاف مدیریت بنهمام. از زمانی که ایشان رییس کنفدراسیون فوتبال آسیا شدهاند، پنجمرتبه به این نهاد سر نزده است.
این طور که شما میگویید این حس تقویت میشود که در آسیا به نوعی جنگ قدرت نفتی در ورزش داریم.
بله، میتوان اینگونه تعبیر کرد. فوتبال و سیاست ارتباط بسیار تنگاتنگی دارند اما یک طرفه به سود سیاست. الان میبینید که رهبران کشورها برای تماشای فوتبال هزاران کیلومتر سفر میکنند. اینها نمیتوانند در محل کارشان فوتبال را تماشا کنند؟ اینهایی که از یک سال قبل برنامه ثانیه ثانیهشان ثبت شده است چطور وقت میگذارند برای فوتبال؟ ما میدانیم که دلیل آن چیست. سیاست به برند فوتبال نیاز دارد. حالا رابطه سیاست و اقتصاد هم جای بحث زیادی دارد.
امروز که قیمت نفت رو به کاهش است این اثر کی و کجا در فوتبال و ورزش خودش را نشان میدهد؟
مطمئن باشید خودش را نشان میدهد، بهطور مثال شرکت نفتی ساسول آفریقایجنوبی، به عنوان اسپانسر فدراسیون این کشور معرفی شده بود. پس از جریان کاهش قیمت نفت اعلام شد که این شرکت علاقهمند است بیشتر، از فوتبال بانوان آفریقایجنوبی حمایت کند. یک اسپانسر بزرگ از دست میرود. وقتی اسپانسر از گود خارج میشود تمام برنامههایی که بر مبنای پول ورودی آن طرحریزی شده نیز تحتالشعاع قرار میگیرد. جاهای دیگر هم همینطور است. اخیرا رئالمادرید قرارداد بلند مدتی را با «شرکت نفت ابوظبی» تحت عنوان حامی استراتژیک امضا کرده است که بر مبنای این قرارداد مقرر شده است اماراتیها استادیوم «سانتیاگو برنابئو» را کاملا زیر و رو کنند. قرار است این استادیوم مدرنترین استادیوم دنیا شود. رییس باشگاه رئال گفته است که با کمک اماراتیها استادیومی خواهیم داشت که در نوع خود بهترین در قرن21 باشد و در آن بسیاری از موقعیتهای درآمدزایی و تبلیغاتی که تاکنون نبوده را پیشبینی کردهایم. همین الان هم وقتی به استادیوم میروید یک دور بزنید باید کلی پول بابت آن بدهید. اینها از هر منفذی میخواهند پول در بیاورند. این استادیوم در دهه 50 ساخته شده است. وقتی سن
بنایی در اروپا به این قدمت میرسد بر اساس قوانین آنها، دستکاری در آن بسیار سخت است و موافقتنامههای بسیاری میخواهد.
پرسش همین است. اینجا اروپاییها نفع اصلی را میبرند. برای شرکتهای نفتی چه سودی دارد که این همه هزینه میکنند و دلارهای نفتی را در چنین محلی خرج میکنند؟
همان مورد برندسازی است. این شرکتها درآمدهای خود را دارند ولی سالهاست که از برندسازی در دنیای تجارت غافل شدهاند. مثل تبلیغات خودرو در ایران است. چرا شرکتهای تولید خودرو داخلی تبلیغاتی برای فروش محصولاتشان ندارند؟ چون همیشه مشتری دارند. انحصار در این زمینه موجب شده است که آنها رقیبی برای بهتر بودن و تبلیغ نداشته باشند.
خب با این تعریف شرکتهای نفتی هم نیازی به مشتری ندارند. نفت مشتری خودش را دارد و بازار تقریبا انحصاری است.
اینها برای ورود به سرمایهگذاری در بخشهای دیگر نیاز به برندسازی دارند. بهطور مثال در بحث پتروشیمی اگر بخواهند با اروپاییها رقابت کنند و محصولاتشان را بفروشند به این برندها نیاز دارند. وقتی میبینند برای ورود در نفت کاغذی، باید برندسازی کنند، مجبورند راههای برندسازی را در پیش بگیرند.
پس دو مدل سرمایهگذاری نفتی در ورزش و فوتبال داریم؛ یک مدل پولشویی و دیگری برندسازی.
دقیقا. من سال 2002 مسوول فروش نفت در شرکت ملی نفت ایران بودم. شخصی به نام آقای «کیم» سراغ من آمد. ایشان را از قبل میشناختم چون مشتری نفتی ما بودند. شرکتی داشتند به نام «لاکی گلداستار». گفت میخواهیم این لاکی گلداستار را به برند کوچکی تبدیل کنیم اما برای اینکه این برند چگونه زودتر در بازار جا باز کند از دوستانمان نظرخواهی میکنیم. تو هم اگر ایدهای داری بگو. پیشنهاد دادم یک جام و تورنمنت برگزار کنند با نام شرکتشان یعنی «ال جی». این اتفاق افتاد. جام الجی برگزار شد. مسوولان الجی از من بابت این پیشنهاد با یک نامه تشکر کردند. برند «الجی» وارد ذهن مردم شد. ببینید فوتبال چقدر در برندسازی موثر است؟ سالهای بعد هم این جام را ادامه دادند و نتیجهاش را هم دیدند.
پیشبینی شما این است که با سقوط قیمت نفت، فوتبال و در مجموع ورزش هم متضرر خواهد شد؟
قطعا. حالا شاید در بلند مدت این سقوط اثراتش را بر فوتبال نشان دهد، اما شک نکنید که اثرات این کاهش قیمت را میبینیم.
مطلبی میخواندم که آبراموویچ میلیونها دلار از این کاهش قیمت نفت متضرر شده. طبیعتا وقتی سرمایهگذار اصلی متضرر شود، فوتبال هم تابعی از سرمایه اوست.
البته همینطور است.
پس منتظر دوره افول فوتبال هم باشیم؟
مسلما اثر میگذارد، اما نمیتوانیم مطمئن باشیم که افولی که مدنظر شماست رخ بدهد زیرا صنایع دیگر هم هستند که در این دوره جای خالی آن را پر میکنند.
حالا به ورزش و فوتبال خودمان بپردازیم. افزایش چند سال گذشته قیمت نفت در رشد سرمایهگذاری فوتبال نقش داشت؟
خیر. خیلی نمیتوانست اثرگذار باشد. علت آن هم مشخص است. در دو دولت گذشته قیمت تا 150دلار بالا رفت، اما اثر مشخصی نداشت زیرا فوتبال ما دولتی است و در کنار افزایش قیمت نفت، قوانینی وضع شد که سرمایهگذاری در فوتبال را محدود کرد. مثلا در همان مقطع، دولت از مجلس برای تصویب قوانینی درخواست کرد که بر اساس آن شرکتهای بزرگ صنعتی که عمدتا دولتی بودند، نمیتوانستند به صورت مستقیم در فوتبال سرمایهگذاری کنند. از طرف دیگر توازن افزایش هزینهها در فوتبال هم منطقی نبود. ما شاهد بودیم که فردی در راس یک باشگاه بزرگ قرار گرفت که اصلا فوتبالی نگاه نمیکرد. اینگونه افراد به جهش از این سکو به سکوی بزرگتری در سیاست و مدیریت دولتی فکر میکردند. البته این مدیران متوجه نبودند که روی آب، پایه خانهشان را ساختهاند.
من مخالف این نظر شما هستم. در پایان دولت آقای خاتمی بالاترین رقم بودجه باشگاهها سه تا پنجمیلیاردتومان بود اما در پایان دولت آقای احمدینژاد این عدد، به 30 تا 35میلیاردتومان رسیده بود. این افزایش هزینه نشان میدهد که راهی برای پول خرجکردن ایجاد شده و منبعی برای تامین هزینهها.
در این دوره مدنظر شما افزایش هزینه به سود فوتبال و رشد آن نبود. مدیران کارنابلد به دلیل ناآشنایی به این رشته، هزینههایی را به فوتبال تحمیل کردند که واقعی نبود. در همین دوره بود که بازیکن 300میلیونی، دومیلیاردی شد. اصلا اقتصاد کشور و جامعه به این سو نمیرفت. این حرکت در یک رقابت ناسالم ایجاد شد. بلایی سر باشگاهها آمده که نظم باشگاهداری از بین رفته است. پس منتفع نشده ولی افزایش هزینه اتفاق افتاده است.
پس میتوانیم بگوییم که پول نفت مستقیم وارد فوتبال نشد و رشته فوتبال از این رشد غیرمستقیم آسیب دید؟
تمام پول نفت ما به خزانه دولت واریز میشود. دولت بر اساس مجوز مجلس، امکان برداشت دارد. خود وزارت نفت هم که چند تیم نفت دارد کمترین هزینهها را داشته است.
شما معتقدید که ما در فوتبال ایران پولشویی نداریم؟
اصلا. پولشویی شرایطی دارد که در فوتبال ما وجود ندارد.
چرا؟ چون مدیران ما دولتی هستند و سرمایه شخصی وارد فوتبال نمیکنند، پولشویی هم معنی ندارد؟
بله. شرایط فوتبال ما شرایط پولشویی نداشته.
در حقیقت منظور شما این است که نفت 100 و 140 دلاری بیشتر به ضرر فوتبال ما تمام شد.
فوتبال ما در این افزایش قیمت نه سود کرد و نه زیان. فوتبال روند خودش را داشت با مدیریت نادرست که البته به زیان ما بود. در حقیقت این مدیریت نادرست بود که به زیان منجر شد. نظم اقتصادی ورزش ما را به هم زد. درآمدها متوقف بودند، اما هزینهها سر به فلک کشیدند. به جایی رسیدند که کنترلشان سخت شده است. در این روند بخش خصوصی زیان کرد. حرکت نوینی در فوتبال ما شکل گرفته بود. مثلا گهر درود یک اتفاق بود. تیمهای قدیمی هم همینطور. اینها متاسفانه دچار چالش جدی و سپس توقف روند شدند.
خب ما مشکل دیگری نیز داشتیم. دو تیم مستقیما بر سر اختلاس سههزارمیلیاردی ضربه خوردند؛ داماش و گهر. راهآهن هم نمونه نفتی آن بود که پس از ماجرای بابک زنجانی به این روز افتاده است.
به طور کلی این آسیب مستقیم و غیرمستقیم از نفت بوده است. باز هم بخش کوچکی در فوتبال است که بخش خصوصی آن را اداره میکند اما من تصور میکنم مساله این آقا در راهآهن، پولشویی نبود زیرا راههای بسیاری برایش باز بود که نیازی به این باشگاه نداشت.
شما از دو نوع سرمایهگذاری نفتی در فوتبال صحبت کردید؛ پولشویی و برندسازی. من گمان میکنم باید یک حالت سومی هم مختص ایران در نظر بگیریم که اسمش شهرت است. با استدلال شما بابک زنجانی نه پولشویی کرد با راهآهن و نه برند سازی. البته تلاش میکرد سورینت را جا بیندازد اما با هزینه کمتر میتوانست به این خواسته برسد.
بله. اکثر موارد اینچنینی برای کسب شهرت است. در سرمایهدارانی که وارد فوتبال میشوند یا میشوند هدف اقتصادی و جذب و جلب مشتریان بیشتر است یا برای اسمدرکردن میآیند. هیچ محلی هم مثل فوتبال چهرهها را به شهرت نمیرساند. اگر از مردم اسامی وزاری کابینه را بپرسید خیلی حضور ذهن نخواهند داشت اما همه، فوتبالیها را از بازیکن تا سرمایهگذار و مدیرعامل به خوبی میشناسند. در حقیقت این فوتبال است که جادو میکند.
و این کاهش قیمت چه اثری در فوتبال خواهد داشت؟
طبیعی است که وقتی قیمت، کاهش پیدا میکند بودجه مثلا فولاد کاسته میشود و وقتی بودجه فولاد کاهش پیدا کند بودجه فوتبال هم رو به سقوط خواهد بود. در فوتبال ما اثر مستقیم نمیبینیم و بیشتر تبعاتی است. در فوتبال اروپا مستقیم است.
امسال پرسپولیس و استقلال قیمتگذاری شدند. این قیمتگذاری نمیتواند اثرات افزایش قیمت نفت در سالهای گذشته باشد؟
این قیمتگذاری که بیشتر شبیه داستان مردی است که میخواست مادرش را بفروشد. گفتند مگر کسی مادرش را میفروشد؟ گفت نگران نباشید، قیمتی میگذارم که کسی نتواند بخرد. من به نظرات کارشناسی سازمان خصوصیسازی احترام میگذارم اما الان بانکها هم نمیتوانند اینگونه وارد فوتبال شوند. یکی از شاخصهایی که این دوستان را به این اعداد رسانده احتمالا قیمت قرارداد تبلیغاتی سازمان لیگ است. اصلا ببنیم این عدد چقدر به واقعیت تبدیل میشود. فقط یک قرارداد است. آیا قراردادها به سرمنزل مقصود رسیدهاند. اتفاق غلط این بود که ما از ششمیلیارد به 16میلیارد رسیدیم. این پایه غلط، به رقم غلطتر 160میلیارد منجر شد.
اگر شما فروشنده بودید و مثلا فلان شرکت نفتی، خریدار آیا این دو باشگاه، برند قابل توجهی نبودند؟ آیا این عدد باز هم بزرگ به نظر میرسید؟
اگر بر اساس متد درست قیمتگذاری باشد حق با شماست. الان باشگاههای ما مورد حق پخش را که در دنیا بزرگترین منبع درآمدی باشگاهها و حدود 70درصد آن است، میتوانند در محاسباتشان بگنجانند؟ اصلا بیایند و بخرند آیا ما به اهدافمان رسیدهایم؟ هدف ما از این واگذاری چیست؟ من زمینه مناسبی برای سرمایهگذاری در این بخش نمیبینم. حق پخش نداریم، بازیکنی که بشود ترانسفر کرد نداریم؛ راههای درآمدزایی عادی در دنیا در کشورمان وجود ندارد.
1. درست روز27 آگوست 1859 بود. هنوز آفتاب بالای سرشان بود که اولین باران سیاه باریدن گرفت؛ بارشی که چتری نیاز نداشت، دقیقا مثل بارانی که بعد از مدتها انتظار، شوق را به چشمان منتظرانش هدیه میکند. باران سیاه باریدن گرفته بود، درست در روز 27 آگوست 1859. ادوین ال دریک 60ساله که روزهای بازنشستگی از ارتش را سپری میکرد اولین نفری بود که با قطرههای باران سیاه، هیجانزده شد. فریاد زد، فریادی از سر شادی. باران سیاه برای او بود.
2. درست روز 27 آگوست بود که بوی تندی فضا را به سرعت به تسخیر خود درآورد. بوی تندی که آشنا بود. بوی تند با بوی خاک و چمن مخلوط شد و بهترین عطر دنیا را تحویل کارگرانی داد که از باران، سیاه شده بودند. این عجیبترین باران دنیا بود. همین باران سیاه بود که دنیا را تا امروز تغییر داده است. تا همین امروز و تا سالهای بعد. بارانی که دنیا را به تسخیر درآورده است و جنگها بهخاطرش درگرفته. حیلهها بسته شده و فقرها آفریده. ثروتمندان بسیاری ساخته و نفسها گرفته است. این معجزه باران سیاه بود. فلاکت، ثروت، جنگ، دوستیهای مصلحتی و اربابان دروغین. باران سیاه چهها که با زمین آبی ما نکرده است؛ از همان روز 27 آگوست 1859.
3. پیرمرد با باران سیاهش خیلیها را ثروتمند کرد، خیلیها را، اما خودش در فقر مطلق مرد. در یک نوانخانه دولتی. کاشف باران سیاه، طلای سیاه؛ کاشف نفت، روزهای آخر را در فقر گذراند و نفسهای آخر را کشید اما هیچ نمیدانست که از همان نقطه زمین در پنسیلوانیای آمریکا، رگ زمین را به دست همین باران سیاه سپرده است.
4. باران سیاه به همهجا نفوذ کرد. پول آورد و پول زایید. پول و پول و پول و در این چرخه همه انسانها را، همه حوزهها را، همه خاکها را به سلطه خودش درآورد. نفت به تمامی رگهای جامعه بشری ریخت و امروز همین باران سیاه، به راحتی ویترین جامعه، ورزش و... را هم تحت سلطه خود دارد. پول نفت در رگهای ورزش جریان دارد: استادیوم میسازد، قهرمان میخرد، میزبانی میگیرد، اعتبار و تاریخ غصب میکند و هنوز هم با افتوخیزش ورزش را با خود میبرد.
5. عباس ترابیان، سالها در وزارت نفت مدیر بود. از مدیر فروش نفت تا مدیرکل تشریفات وزارتخانهای که نبض رگهای ایران را هم در کف قدرت دارد. او از نوسان میگوید. از افزایش قیمت این باران که چهها در فوتبال و ورزش کرد و از نگرانیهایی که با کاهش نزول باران، به قلب جامعه فوتبال تزریق میکند.
سال 93، سال سیاه نفتی بود. کاهش قیمت نفت با شیب تندی اتفاق افتاد...
سراشیبی تندی است. با وجود اینکه صعود قیمت نفت در سالهای گذشته به واسطه نفت کاغذی در بانکهای سرمایهگذار و افرادی که با جابهجایی پول، قیمت نفت را تغییر میدادند اتفاق افتاد؛ اما این بار به نظر میرسد که قانون عرضه و تقاضا است که در بازار نقشآفرینی میکند. این نقشآفرینی علل سیاسی هم دارد که در جای خود قابل بررسی است. چیزی که به نظر من مشخص است، عملکرد آمریکاست که با وجود هزینه بالا برای برداشت از چاههای نفت خود، بنا به دلایل سیاسی به افزایش تولید مبادرت کرده است. این کشور روزی 17میلیون بشکه نفت وارد میکند. این را در کنار قانونی بگذارید که بر اساس آن آمریکا تا همین یک ماه پیش حتی یک قطره نفت هم صادر نمیکرد. این افزایش تولید یعنی کاهش نیاز و تقاضا در کشورشان. حالا شما در نظر بگیرید که در برخی چاههای آمریکا، تولید و استخراج یک بشکه تا 70دلار هزینه دارد. این کار مسلما دلایل سیاسی دارد. اهداف سیاسی آمریکا در ابتدا بر روسیه متمرکز است و سپس ایران. آمریکا میکوشد روسیه و ایران را تحت فشار اقتصادی قرار دهد؛ روسیه را در مواضعش در مورد اوکراین و ایران را در مذاکرات 1+5. حالا با این تمهید، کنگره را هم همسو
کرده است. مسلم است اروپا هم عاشق نفت ارزان است. پس در این مورد همسو با آمریکا است. از طرف دیگر لیبی هم پس از گذر از مشکلات سالهای گذشته وارد چرخه تولید مجدد شده است. از روزی 200هزار بشکه آغاز کرده و تا 800هزار بشکه هم رسانده است و به نظر میرسد تا تولید 5/1میلیون بشکه در روز هم افزایش پیدا کند.
این مشکلات تمامی ندارد زیرا عراق هم در دو جناح اقلیم کردستان و خود عراق افزایش تولید وحشتناکی را داشته است. کسی هم نمیتواند جلودار آنها شود زیرا عراقیها معتقدند در سالهای تحریم و نفت برابر غذا و بعد اشغال، نتوانستهاند تولید کنند و سهم بازار خود را از دست دادهاند. عربستان هم دنبالهرو سیاستهای آمریکاست. هنوز هم عربستان تئوری زکی یمانی را دارد که ما باید به قدری نفت تولید کنیم که دیگران تولید نفت برایشان ضرر باشد تا سود. این هم یک نوع استراتژی است دیگر. هدف آنها تقویت داعش هم هست البته.
با این حال به نظرم آمریکا در بلندمدت علاقهای ندارد قیمت نفت آنقدر کاهش پیدا کند که خودش هم متضرر شود. به نظرم این روند در جایی متوقف میشود و به مرور روند افزایشی را خواهیم دید. به نظرم قیمت نفت تدریجا به مرز 60 تا 70دلار خواهد رسید.
چند سال پیش قیمت نفت با جهش باورنکردنی به 140دلار رسید. این افزایش چگونه خود را در ورزش نشان داد و با چه مکانیسمی پولهای نفتی وارد ورزش شد؟
ورزش و در واقع ویترین آن یعنی فوتبال، محل نمایش خوبی است برای شرکتهای بزرگ نفتی. این ورود به ورزش حتی ژست سالمسازی محیطزیست و هوا را هم در پی داشته باشد برای آنها کفایت میکند. بزرگترین مشکل این شرکتها، سازمانهای محیطزیست است. در آمریکا سازمانهای محیطزیست 18سال اجازه ندادند پالایشگاه جدیدی ساخته شود. برای همین، ورزش که نماد پاکی است بهترین محل برای ورود این شرکتهاست. به لحاظ روانی حضور اینها در ورزش به تصویرسازی مطلوب کمک میکند.
چرخه مالی این شرکتها آنقدر بالاست که فوتبال بهترین جا برای نمایش است و به راحتی هم در آن پول خرج میکنند. بهطور مثال آقای آبراموویچ که چلسی را خرید همه گمان میکردند که او عاشق فوتبال است. شاید او علاقهای هم به فوتبال و چلسی داشته باشد اما در واقع دلیل اصلی حضور او در فوتبال، پولشویی است.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اینگونه پولها در ورزش و مخصوصا لیگ برتر انگلستان زیاد شد.
دقیقا. اگر دقت کنید تنها در فوتبال است که شما میتوانید بخشی از هزینههای خود را علنی نکنید. مثلا بر اساس قوانین شما مجازید رقم دقیق جذب فلان بازیکن را رسانهای نکنید اما در معاملات تجاری اینگونه نیست. باید اعلام شود. همان کاری که در ایران انجام میشود. بهطور مثال اعلام میکنند فلان بازیکن دومیلیارد قرارداد بسته است اما در واقع رقم دریافتی او بیش از 500میلیون نیست. آن 1/5میلیارد پولشویی میشود. در تمام دنیا این اتفاق رخ میدهد.
دلایل دیگری هم برای ورود پولهای نفتی به ورزش وجود دارد؟
بله. برندسازی؛ مثال میزنم. «بانک ملی قطر» و «قطر پترولیوم» به صورت مشترک یک قرارداد حمایت سهساله از کنفدراسیون فوتبال آسیا را امضا کردهاند. مستقیم رفتهاند سراغ کنفدراسیون تا نفوذشان را تکمیل کنند چرا که این شرکت نفتی، وابسته به کشوری است که چند سال دیگر میزبان جامجهانی است. اینها از حالا باید خودشان را کشوری نشان دهند که تا خرخره در ورزش غرق شدهاند.
این حرکت شایعات پرداخت رشوه برای گرفتن میزبانی جام جهانی 2022 را تقویت نمیکند؟
صد البته. آن موضوع که بسیار علنی و واضح بود. آقای سپ بلاتر سه یار دارد که در تمامی تصمیمات اساسی و اصلی همراهیاش میکنند؛ رییس کمیته انضباطی فیفا، رییس کمیته استیناف و رییس کمیته اخلاق. این سه نفر را در ماجرای بنهمام چنان وارد کرد و اینها چنان به موضوع رسیدگی کردند که بنهمام به عنصری نامطلوب در ورزش تبدیل شد. بن همامی که رییس کنفدراسیون فوتبال آسیا بود و با بلاتر رقابت میکرد به جایی رسید که حق ندارد وارد هیچ استادیومی شود یا هر کسی با او تماس بگیرد با برخورد جدی فیفا مواجه میشود. این کارها دیکتاتوری محض است. همین سه نفر این کار را کردند. بعد میبینیم که همین سه نفر از سوی آقای بلاتر مامور میشوند کل قراردادها و چرخه مالی جام جهانی را زیر نظر بگیرند. 3/4میلیارددلار درآمد فیفا از جامجهانی 2014 بوده است.
و این نشانهای از افزایش قیمت نفت طی سالهای گذشته است؟
بدونشک پولهای نفتی در فوتبال و ورزش نقشآفرینی جدی و مهمی دارند. حجم یک محموله نفتی بسیار بالاست. در هر کشتی نفتکش 250 و حتی 500هزارتن نفت جابهجا میشود. مسلما این حجم پول میتواند در معاملات بزرگ نقش ایفا کند و حتی در خرید آدمهای بزرگ. شما دقت کنید وقتی امیر قطر را در مراسم معرفی میزبانان جام جهانی 2018 و 2022 ببینیم متوجه میشویم که از انتخاب کشورش به عنوان میزبان بسیار آسوده خاطر و مطمئن است وگرنه امیر قطر با آن جایگاه، در مراسمی که انتخاب میزبان مورد شک باشد حاضر نمیشود. آنقدر از این میزبانی مطمئن بودند که یادشان نبود در ماهی که دمای هوا در قطر 50درجه است چگونه جام جهانی را برگزار میکنند. خب حالا شما ببینید بعد این مسایل یکی از این سه همراه بلاتر به نام آقای گارسیا کنار کشیده است. این اختلافها آرامآرام بروز میکند که این چه تصمیمی بود که ما گرفتیم؟ این جا شما نفوذ پول نفتی را در فوتبال و ورزش به وضوح میبینید. امیر قطر که محل درآمدی جز پول نفت ندارد. بخش عمدهای از این درآمد هم از محل فروش گاز است. از همین میدان پارس جنوبی که ما اینقدر به آن میبالیم بخش عمدهای از آن، در آن سو است. زمانی که ما
درگیر خط لوله پاکستان و ترکمنستان و اروپا بودیم آنها به سرعت در سواحل قطر یک سایت درست کردند. خودم در زمان افتتاح این سایت همراه وزیر نفت حضور داشتم. اینها گاز را میبرند به دمای منفی 140درجه و به مایع تبدیل میکنند و در سیلندرهای بزرگ صادر میکنند. اینها از این برنامه، پول کلانی نصیبشان شد. این پول را در بخشهای دیگر، سرمایهگذاری میکنند. هواپیمایی قطر را نگاه کنید؛ با وجود اینکه زیانده است با تزریق پول تلاش میکنند که به هواپیمایی امارات برسد. شما سرمایهداران قطری را میبینید که وارد باشگاههای بزرگ فوتبال اروپا شدهاند و تبلیغات این هواپیمایی را روی پیراهن بارسلونا مشاهده میکنید.
در فرانسه و لیگ برتر انگلستان جدیتر وارد شدهاند، در اسپانیا هم به شکل دیگری.
بله. دقیقا.
چرا وارد فرانسه و انگلستان و اسپانیا میشوند ولی نشانههای پررنگی از ورودشان به فوتبال کشوری مثل آلمان نمیبینیم؟
باید ببینیم زمینه در کجا و کدام کشور فراهمتر است. مثلا در آلمان 30 سال است که مرسدس بنز اسپانسر اصلی تیم ملی و فدراسیون این کشور است، اما در انگلستان میبینید که در چند سال گذشته چند اسپانسر تغییر کرده است. آلمانیها معمولا به ساختار و سیاستهای اساسی دست نمیزنند. ورود چنین مواردی سیاستگذاریهای خاص خودش را هم میطلبد.
یعنی پولشویی در کشوری مثل انگلستان و فرانسه راحتتر از آلمان است؟
بله. یک تفاوتی در نگرش و جهانبینی اینها وجود دارد. آلمانها در طول قرنها مستعمراتی به آن شکل که در فرانسه و انگلستان میبینیم نداشتهاند. همین نگرش فرانسه و انگلیس، امروزه به سیاستهای نواستعماری منتهی شده. اینها هنوز هم میخواهند سایه خودشان را در دیگر کشورها داشته باشند. هنوز هم خودشان را قطب اقتصادی دنیا میبینند؛ در حالی که اقتصاد آلمان از هر دو کشور بالاتر است. یکی شدن آلمانها پس از فروپاشی دیوار برلین، نقطه عطف آزادشدن پتانسیل این کشور بود. ساختارها در این کشور با دو کشور انگلیس و فرانسه کاملا متفاوت است. در نتیجه، این ساختارهای آهنین اجازه خودنمایی به پدیدههای نوظهور نفتی را کمتر فراهم میکند.
شما معتقدید که دلارهای نفتی، سران فیفا را هم آلوده کرده است؟
صددرصد. میخواهم در مورد بن همام این موضوع را کمی تشریح کنم...
بگذارید من این مساله را هم بپرسم که فکر میکنید این پولهای نفتی در کمیته بینالمللی المپیک هم وارد شده و آنها را هم آلوده کرده است؟
واقعیت این است که من در آن حوزه مطالعه دقیق ندارم پس برای اظهارنظر، نمیتوانم با اطمینان بر این نکته صحه بگذارم اما یک نکته برایتان مثال میزنم. من از سال 1999 عضو کمیته فوتسال کنفدراسیون فوتبال آسیا بودهام. اشراف دارم به این موضوعی که میگویم. با اتهامات آقای بن همام هم کاری ندارم اما ایشان یک مدیر بسیار مسوول بود. یک مدیر حقوقدان که در تمامی قضایای کنفدراسیون وارد میشد. در تمامی جلسات کمیتهها شرکت میکرد و صاحب نظر بود. بعد از اینکه آقای بنهمام با آن شکل از فوتبال کنار گذاشته شد، مردان نفتی وارد صحنه بازی شدند. شیخ احمد کویتی که رییس شورای المپیک آسیا است از نفوذش به طور کامل در کمیته بینالمللی المپیک و کنفدراسیون فوتبال آسیا استفاده کرد و کشورهای شرق آسیا را همسو کرد. برای چه هدفی؟ برای اینکه شیخ سلمان بحرینی را جانشین بنهمام کنند.
چه سودی برای شیخ احمد دارد؟
جناح شیخ احمد بر کنفدراسیون فوتبال آسیا حاکم است؛ این هم سودش. یعنی فوتبال آسیا تحت نظر شیخ احمد است. خودش نیست ولی جناحش بر کنفدراسیون حکمفرماست. اینجا باز هم نفوذ نفتی را میتوانید ببینید. باز هم دلار، دلار نفتی است. وقتی شیخ احمد یک فالکون اختصاصی در اختیار شیخ سلمان میگذارد معنی آن چیست؟ شیخ سلمان با همین فالکون به تکتک کشورها برای لابی سر کشید. ایران هم که آمد با همین فالکون بود. به هرحال رای را گرفت. حالا چه تفاوتی با دوره بنهمام کرده است؟ شیخ سلمان را در کمتر جلسهای از برنامههای کنفدراسیون میبینید؛ درست خلاف مدیریت بنهمام. از زمانی که ایشان رییس کنفدراسیون فوتبال آسیا شدهاند، پنجمرتبه به این نهاد سر نزده است.
این طور که شما میگویید این حس تقویت میشود که در آسیا به نوعی جنگ قدرت نفتی در ورزش داریم.
بله، میتوان اینگونه تعبیر کرد. فوتبال و سیاست ارتباط بسیار تنگاتنگی دارند اما یک طرفه به سود سیاست. الان میبینید که رهبران کشورها برای تماشای فوتبال هزاران کیلومتر سفر میکنند. اینها نمیتوانند در محل کارشان فوتبال را تماشا کنند؟ اینهایی که از یک سال قبل برنامه ثانیه ثانیهشان ثبت شده است چطور وقت میگذارند برای فوتبال؟ ما میدانیم که دلیل آن چیست. سیاست به برند فوتبال نیاز دارد. حالا رابطه سیاست و اقتصاد هم جای بحث زیادی دارد.
امروز که قیمت نفت رو به کاهش است این اثر کی و کجا در فوتبال و ورزش خودش را نشان میدهد؟
مطمئن باشید خودش را نشان میدهد، بهطور مثال شرکت نفتی ساسول آفریقایجنوبی، به عنوان اسپانسر فدراسیون این کشور معرفی شده بود. پس از جریان کاهش قیمت نفت اعلام شد که این شرکت علاقهمند است بیشتر، از فوتبال بانوان آفریقایجنوبی حمایت کند. یک اسپانسر بزرگ از دست میرود. وقتی اسپانسر از گود خارج میشود تمام برنامههایی که بر مبنای پول ورودی آن طرحریزی شده نیز تحتالشعاع قرار میگیرد. جاهای دیگر هم همینطور است. اخیرا رئالمادرید قرارداد بلند مدتی را با «شرکت نفت ابوظبی» تحت عنوان حامی استراتژیک امضا کرده است که بر مبنای این قرارداد مقرر شده است اماراتیها استادیوم «سانتیاگو برنابئو» را کاملا زیر و رو کنند. قرار است این استادیوم مدرنترین استادیوم دنیا شود. رییس باشگاه رئال گفته است که با کمک اماراتیها استادیومی خواهیم داشت که در نوع خود بهترین در قرن21 باشد و در آن بسیاری از موقعیتهای درآمدزایی و تبلیغاتی که تاکنون نبوده را پیشبینی کردهایم. همین الان هم وقتی به استادیوم میروید یک دور بزنید باید کلی پول بابت آن بدهید. اینها از هر منفذی میخواهند پول در بیاورند. این استادیوم در دهه 50 ساخته شده است. وقتی سن
بنایی در اروپا به این قدمت میرسد بر اساس قوانین آنها، دستکاری در آن بسیار سخت است و موافقتنامههای بسیاری میخواهد.
پرسش همین است. اینجا اروپاییها نفع اصلی را میبرند. برای شرکتهای نفتی چه سودی دارد که این همه هزینه میکنند و دلارهای نفتی را در چنین محلی خرج میکنند؟
همان مورد برندسازی است. این شرکتها درآمدهای خود را دارند ولی سالهاست که از برندسازی در دنیای تجارت غافل شدهاند. مثل تبلیغات خودرو در ایران است. چرا شرکتهای تولید خودرو داخلی تبلیغاتی برای فروش محصولاتشان ندارند؟ چون همیشه مشتری دارند. انحصار در این زمینه موجب شده است که آنها رقیبی برای بهتر بودن و تبلیغ نداشته باشند.
خب با این تعریف شرکتهای نفتی هم نیازی به مشتری ندارند. نفت مشتری خودش را دارد و بازار تقریبا انحصاری است.
اینها برای ورود به سرمایهگذاری در بخشهای دیگر نیاز به برندسازی دارند. بهطور مثال در بحث پتروشیمی اگر بخواهند با اروپاییها رقابت کنند و محصولاتشان را بفروشند به این برندها نیاز دارند. وقتی میبینند برای ورود در نفت کاغذی، باید برندسازی کنند، مجبورند راههای برندسازی را در پیش بگیرند.
پس دو مدل سرمایهگذاری نفتی در ورزش و فوتبال داریم؛ یک مدل پولشویی و دیگری برندسازی.
دقیقا. من سال 2002 مسوول فروش نفت در شرکت ملی نفت ایران بودم. شخصی به نام آقای «کیم» سراغ من آمد. ایشان را از قبل میشناختم چون مشتری نفتی ما بودند. شرکتی داشتند به نام «لاکی گلداستار». گفت میخواهیم این لاکی گلداستار را به برند کوچکی تبدیل کنیم اما برای اینکه این برند چگونه زودتر در بازار جا باز کند از دوستانمان نظرخواهی میکنیم. تو هم اگر ایدهای داری بگو. پیشنهاد دادم یک جام و تورنمنت برگزار کنند با نام شرکتشان یعنی «ال جی». این اتفاق افتاد. جام الجی برگزار شد. مسوولان الجی از من بابت این پیشنهاد با یک نامه تشکر کردند. برند «الجی» وارد ذهن مردم شد. ببینید فوتبال چقدر در برندسازی موثر است؟ سالهای بعد هم این جام را ادامه دادند و نتیجهاش را هم دیدند.
پیشبینی شما این است که با سقوط قیمت نفت، فوتبال و در مجموع ورزش هم متضرر خواهد شد؟
قطعا. حالا شاید در بلند مدت این سقوط اثراتش را بر فوتبال نشان دهد، اما شک نکنید که اثرات این کاهش قیمت را میبینیم.
مطلبی میخواندم که آبراموویچ میلیونها دلار از این کاهش قیمت نفت متضرر شده. طبیعتا وقتی سرمایهگذار اصلی متضرر شود، فوتبال هم تابعی از سرمایه اوست.
البته همینطور است.
پس منتظر دوره افول فوتبال هم باشیم؟
مسلما اثر میگذارد، اما نمیتوانیم مطمئن باشیم که افولی که مدنظر شماست رخ بدهد زیرا صنایع دیگر هم هستند که در این دوره جای خالی آن را پر میکنند.
حالا به ورزش و فوتبال خودمان بپردازیم. افزایش چند سال گذشته قیمت نفت در رشد سرمایهگذاری فوتبال نقش داشت؟
خیر. خیلی نمیتوانست اثرگذار باشد. علت آن هم مشخص است. در دو دولت گذشته قیمت تا 150دلار بالا رفت، اما اثر مشخصی نداشت زیرا فوتبال ما دولتی است و در کنار افزایش قیمت نفت، قوانینی وضع شد که سرمایهگذاری در فوتبال را محدود کرد. مثلا در همان مقطع، دولت از مجلس برای تصویب قوانینی درخواست کرد که بر اساس آن شرکتهای بزرگ صنعتی که عمدتا دولتی بودند، نمیتوانستند به صورت مستقیم در فوتبال سرمایهگذاری کنند. از طرف دیگر توازن افزایش هزینهها در فوتبال هم منطقی نبود. ما شاهد بودیم که فردی در راس یک باشگاه بزرگ قرار گرفت که اصلا فوتبالی نگاه نمیکرد. اینگونه افراد به جهش از این سکو به سکوی بزرگتری در سیاست و مدیریت دولتی فکر میکردند. البته این مدیران متوجه نبودند که روی آب، پایه خانهشان را ساختهاند.
من مخالف این نظر شما هستم. در پایان دولت آقای خاتمی بالاترین رقم بودجه باشگاهها سه تا پنجمیلیاردتومان بود اما در پایان دولت آقای احمدینژاد این عدد، به 30 تا 35میلیاردتومان رسیده بود. این افزایش هزینه نشان میدهد که راهی برای پول خرجکردن ایجاد شده و منبعی برای تامین هزینهها.
در این دوره مدنظر شما افزایش هزینه به سود فوتبال و رشد آن نبود. مدیران کارنابلد به دلیل ناآشنایی به این رشته، هزینههایی را به فوتبال تحمیل کردند که واقعی نبود. در همین دوره بود که بازیکن 300میلیونی، دومیلیاردی شد. اصلا اقتصاد کشور و جامعه به این سو نمیرفت. این حرکت در یک رقابت ناسالم ایجاد شد. بلایی سر باشگاهها آمده که نظم باشگاهداری از بین رفته است. پس منتفع نشده ولی افزایش هزینه اتفاق افتاده است.
پس میتوانیم بگوییم که پول نفت مستقیم وارد فوتبال نشد و رشته فوتبال از این رشد غیرمستقیم آسیب دید؟
تمام پول نفت ما به خزانه دولت واریز میشود. دولت بر اساس مجوز مجلس، امکان برداشت دارد. خود وزارت نفت هم که چند تیم نفت دارد کمترین هزینهها را داشته است.
شما معتقدید که ما در فوتبال ایران پولشویی نداریم؟
اصلا. پولشویی شرایطی دارد که در فوتبال ما وجود ندارد.
چرا؟ چون مدیران ما دولتی هستند و سرمایه شخصی وارد فوتبال نمیکنند، پولشویی هم معنی ندارد؟
بله. شرایط فوتبال ما شرایط پولشویی نداشته.
در حقیقت منظور شما این است که نفت 100 و 140 دلاری بیشتر به ضرر فوتبال ما تمام شد.
فوتبال ما در این افزایش قیمت نه سود کرد و نه زیان. فوتبال روند خودش را داشت با مدیریت نادرست که البته به زیان ما بود. در حقیقت این مدیریت نادرست بود که به زیان منجر شد. نظم اقتصادی ورزش ما را به هم زد. درآمدها متوقف بودند، اما هزینهها سر به فلک کشیدند. به جایی رسیدند که کنترلشان سخت شده است. در این روند بخش خصوصی زیان کرد. حرکت نوینی در فوتبال ما شکل گرفته بود. مثلا گهر درود یک اتفاق بود. تیمهای قدیمی هم همینطور. اینها متاسفانه دچار چالش جدی و سپس توقف روند شدند.
خب ما مشکل دیگری نیز داشتیم. دو تیم مستقیما بر سر اختلاس سههزارمیلیاردی ضربه خوردند؛ داماش و گهر. راهآهن هم نمونه نفتی آن بود که پس از ماجرای بابک زنجانی به این روز افتاده است.
به طور کلی این آسیب مستقیم و غیرمستقیم از نفت بوده است. باز هم بخش کوچکی در فوتبال است که بخش خصوصی آن را اداره میکند اما من تصور میکنم مساله این آقا در راهآهن، پولشویی نبود زیرا راههای بسیاری برایش باز بود که نیازی به این باشگاه نداشت.
شما از دو نوع سرمایهگذاری نفتی در فوتبال صحبت کردید؛ پولشویی و برندسازی. من گمان میکنم باید یک حالت سومی هم مختص ایران در نظر بگیریم که اسمش شهرت است. با استدلال شما بابک زنجانی نه پولشویی کرد با راهآهن و نه برند سازی. البته تلاش میکرد سورینت را جا بیندازد اما با هزینه کمتر میتوانست به این خواسته برسد.
بله. اکثر موارد اینچنینی برای کسب شهرت است. در سرمایهدارانی که وارد فوتبال میشوند یا میشوند هدف اقتصادی و جذب و جلب مشتریان بیشتر است یا برای اسمدرکردن میآیند. هیچ محلی هم مثل فوتبال چهرهها را به شهرت نمیرساند. اگر از مردم اسامی وزاری کابینه را بپرسید خیلی حضور ذهن نخواهند داشت اما همه، فوتبالیها را از بازیکن تا سرمایهگذار و مدیرعامل به خوبی میشناسند. در حقیقت این فوتبال است که جادو میکند.
و این کاهش قیمت چه اثری در فوتبال خواهد داشت؟
طبیعی است که وقتی قیمت، کاهش پیدا میکند بودجه مثلا فولاد کاسته میشود و وقتی بودجه فولاد کاهش پیدا کند بودجه فوتبال هم رو به سقوط خواهد بود. در فوتبال ما اثر مستقیم نمیبینیم و بیشتر تبعاتی است. در فوتبال اروپا مستقیم است.
امسال پرسپولیس و استقلال قیمتگذاری شدند. این قیمتگذاری نمیتواند اثرات افزایش قیمت نفت در سالهای گذشته باشد؟
این قیمتگذاری که بیشتر شبیه داستان مردی است که میخواست مادرش را بفروشد. گفتند مگر کسی مادرش را میفروشد؟ گفت نگران نباشید، قیمتی میگذارم که کسی نتواند بخرد. من به نظرات کارشناسی سازمان خصوصیسازی احترام میگذارم اما الان بانکها هم نمیتوانند اینگونه وارد فوتبال شوند. یکی از شاخصهایی که این دوستان را به این اعداد رسانده احتمالا قیمت قرارداد تبلیغاتی سازمان لیگ است. اصلا ببنیم این عدد چقدر به واقعیت تبدیل میشود. فقط یک قرارداد است. آیا قراردادها به سرمنزل مقصود رسیدهاند. اتفاق غلط این بود که ما از ششمیلیارد به 16میلیارد رسیدیم. این پایه غلط، به رقم غلطتر 160میلیارد منجر شد.
اگر شما فروشنده بودید و مثلا فلان شرکت نفتی، خریدار آیا این دو باشگاه، برند قابل توجهی نبودند؟ آیا این عدد باز هم بزرگ به نظر میرسید؟
اگر بر اساس متد درست قیمتگذاری باشد حق با شماست. الان باشگاههای ما مورد حق پخش را که در دنیا بزرگترین منبع درآمدی باشگاهها و حدود 70درصد آن است، میتوانند در محاسباتشان بگنجانند؟ اصلا بیایند و بخرند آیا ما به اهدافمان رسیدهایم؟ هدف ما از این واگذاری چیست؟ من زمینه مناسبی برای سرمایهگذاری در این بخش نمیبینم. حق پخش نداریم، بازیکنی که بشود ترانسفر کرد نداریم؛ راههای درآمدزایی عادی در دنیا در کشورمان وجود ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.