نفت؛ بلای جان یا ناجی ورزش
مهدی کرباسیان .معاون اسبق وزیر نفت
نفت و ورزش چه ارتباطی با هم دارند؟ شاید برای پاسخ به این پرسش بهتر باشد به این نکته توجه کنیم که ورزش چه جایگاهی دارد و برای چه باید در آن هزینه کرد.
اینکه نوسان قیمت نفت چگونه و طی چه فرآیندی خود را در حوزههای اقتصادی و اجتماعی نشان میدهد نکتهای است که برای بسیاری مورد تردید و پرسش است. باید به این نکته توجه کنیم که اقتصاد کشور ما همیشه دولتی بوده، حتی پیش از انقلاب. دولت همیشه بر اقتصاد تسلط کامل داشته و تقریبا بازار عرضه و تقاضا دخالتی در اقتصاد ما نداشته و ما سیستم بوروکراتیک دولتی را همیشه شاهد بودهایم. پس از انقلاب و در دهه60 سیستم اقتصاد دولتی بهدلیل وقوع جنگ تحمیلی تشدید شد. بدیهی است در نوسانات اجتماعی و سیاسی رخداده، ورزش هم تحت تاثیر قرار گرفته و اقتصاد دولتی را بهطور کامل لمس کرده است. حتی امروز هم با وجود گذشت سالیان سال از پایان جنگ، شما تاثیر اقتصاد دولتی را در ورزش حس میکنید. امروز چند باشگاه میبینید که دارای سالن ورزشی یا استادیوم اختصاصی باشند؟
در دنیا در بخش درآمد ناخالص ملی، ورزش هم عدد و جایگاه مشخصی دارد اما در کشور ما این عدد بسیار ناچیز است زیرا در این حوزه، حضور بخش خصوصی کمرنگ است. اصولا در ورزش ترغیب بخش خصوصی به سرمایهگذاری، یکی از راههای نجات به شمار میرود. دلیل آن هم بازگشت سرمایه است که در ورزش ما امیدی به بازگشت سرمایه در ورزش وجود ندارد. در ایران ما باشگاه خصوصی به آن معنا نداریم. میتوان مدعی شد باشگاههای ما در بهترین حالت «خصولتی» هستند، یعنی نیمه خصوصی- نیمه دولتی. این باشگاهها چندینمیلیارد هزینه و در مقابل، درآمد ناچیزی دارند.
در کشورهای حوزههای خلیجفارس که مثل ما کشورهای نفتی به حساب میآیند وضعیت، حتی بدتر از کشور ماست زیرا ورزش وابسته به شیوخ است و آنها به این موضوع به چشم تفریح و سرگرمی خودشان نگاه میکنند. دولتها کمتر پول میدهند ولی ثروتمندان جای دولت را پر کردهاند. در رشتههای کماهمیتتر دولت ممکن است کمک کند اما در رشتههای پرطرفدار وضعیت به همین منوال است. ورزش در کشورهای صنعتی و بزرگ اما، یک موضوع اساسی و مهم است. آنها سرمایهگذاری در ورزش را به چشم هزینههای بیهوده نمینگرند. اگر باشگاه در کنار یک صنعت باشد بهعنوان یک شرکت تجاری به آن نگاه میشود. از طرفی آنها در کنار صنعت و تجارت، مسوولیتهایی اجتماعی برای خود متصور میشوند و در این زمینه سرمایهگذاری هم میکنند. خوشبختانه این موضوع در کشور ما هم به جایگاه و اهمیت خود نزدیک میشود اما متاسفانه مسیر این فعالیت، اشتباه انتخاب میشود؛ ما معمولا مسوولیت اجتماعیمان را در حوزه ورزش قهرمانی و باشگاهداری میبینیم.
این ورزش دولتی با یک مساله بزرگتر هم مواجه است؛ هزینههای زیرساختی. بخش زیرساختها مسلما مهمترین و پرخرجترین بخش ورزش است و هزینه سنگینی را بر دوش دولت میگذارد. در بحث زیرساختها البته تمامی دولتها با محدودیت منابع مواجه بودهاند. مسلم است که وقتی شما با محدودیت منابع مواجه هستید اولویتبندی میکنید. در تمامی دولتها این یک نگرش اساسی است. در دورههای قبل عموما براساس شاخصهای تعادلی درآمد- هزینه عمل میشد اما در دولت قبل، رشد قیمت نفت شکل دیگری به مملکتداری داد. سفرهای استانی شکل گرفت و تصمیمگیریهای بسیاری شد. بیش از 30هزار طرح نیمهتمام در کشور حاصل این نوع نگرش است که متاسفانه بیش از سههزارطرح نیمهتمام در ورزش روی دست دولت فعلی است. این طرحهای نیمهتمام مساله مهمتری نیز در درون خود دارند. برای مثال در یک شهر کوچک میبینیم که استادیوم چندهزارنفری ساختهاند که استفادهای هم ندارد. این نشاندهنده دورریختن منابع است. این منابع همان پول نفت است اما بهدرستی و در جای خود استفاده نشده است.
ورزش بهجز هیجان و سلامت باعث غرور ملی هم هست. وقتی پول نفت قطع یا کم میشود این رد بودجهای در ورزش هم کمرنگ میشود. برای نمونه میتوانیم دهه60 را مثال بزنیم که با توجه به جنگ و محدودیت منابع، بسیاری باشگاهها و کلا ورزش فقیر شدند. از سوی دیگر در چند سال گذشته که قیمت نفت به 100 و حتی 120دلار رسید، با یک تصمیم جدیدی مواجه شدیم که این پول از طریق برخی شرکتهای دولتی وارد ورزش شود. این پول هم در تمامی رشتهها تقسیم نشد بلکه در برخی رشتههای شاخص تزریق شد. در برخی رشتهها این تزریق منابع مالی به موفقیت منجر شد مانند رشته والیبال و در برخی با وجود تزریق منابع مالی رشدی مشاهده نکردیم. اینجاست که عامل مهم دیگری خود را عیان میکند؛ مدیریت. هرجا پول در کنار مدیریت قرار گرفت ما پیشرفت را شاهد بودیم و بالعکس هرجا پول بهتنهایی بود نهتنها موجب رشد نشد بلکه معضلات دیگری چون فساد را بههمراه داشت. در کل میتوان مدعی شد سیستم اقتصاد دولتی ما مقابل رشد و پیشرفت را گرفته و فقط در برخی موارد با تزریق پول مواجه بودهایم. در صورتی که در برخی کشورهایی که اقتصادشان از ما ضعیفتر است و سیستم مدیریت متمرکز دولتی نداشتهاند با
سرمایهگذاری موفقیت نسبی را شاهد بودهاند. نمونه این موارد را در آمریکایجنوبی و برخی کشورهای آفریقایی میتوان مشاهده کرد. قطعا میتوانستیم در ورزش از پول نفت بهتر استفاده کنیم. پس دو معضل داریم؛ اول اینکه پول نفت درست و بجا صرف نشد و دوم بهرهگیری مناسب از همان منابع موجود هم دچار نقص و مشکل بود.
در ورزش همگانی نیز آن استانداردی که باید سرمایهگذاری میشد و جدیتر به این حوزه توجه میشد ندیدیم. ما باید زیرساختهای بیشتری برای مدارس فراهم میکردیم ولی متاسفانه ما هنوز محدودیتهای جدیای داریم. اینها پایه ورزش هر کشوری هستند. کشورهایی که مدال درو میکنند از دبستان و حتی پیش از آن فعالیت جدی خود را آغاز کردهاند. آنها نخبهها را از دل ورزش همگانی بیرون میکشند. با توجه به کاهش قیمت نفت در سطح جهان به گمانم ما در ورزش اگر مدیریت درستی نداشته باشیم با یک عقبگرد مواجه خواهیم شد. به نظرم باید اولویتبندی کنیم. همان کاری که الان دولت در پروژههای عمرانی نیمهتمام کشور انجام داد یعنی اعلام کرد پروژههای عمرانیای که بالای 80درصد تکمیل شدهاند اولویت هستند و هیچ پروژه دیگری مگر در موارد استثنا آغاز نمیشود. در ورزش هم به اولویتبندی مناسبی نیاز داریم تا این کاهش قیمت نفت به افول ورزش کشورمان منجر نشود.
نفت و ورزش چه ارتباطی با هم دارند؟ شاید برای پاسخ به این پرسش بهتر باشد به این نکته توجه کنیم که ورزش چه جایگاهی دارد و برای چه باید در آن هزینه کرد.
اینکه نوسان قیمت نفت چگونه و طی چه فرآیندی خود را در حوزههای اقتصادی و اجتماعی نشان میدهد نکتهای است که برای بسیاری مورد تردید و پرسش است. باید به این نکته توجه کنیم که اقتصاد کشور ما همیشه دولتی بوده، حتی پیش از انقلاب. دولت همیشه بر اقتصاد تسلط کامل داشته و تقریبا بازار عرضه و تقاضا دخالتی در اقتصاد ما نداشته و ما سیستم بوروکراتیک دولتی را همیشه شاهد بودهایم. پس از انقلاب و در دهه60 سیستم اقتصاد دولتی بهدلیل وقوع جنگ تحمیلی تشدید شد. بدیهی است در نوسانات اجتماعی و سیاسی رخداده، ورزش هم تحت تاثیر قرار گرفته و اقتصاد دولتی را بهطور کامل لمس کرده است. حتی امروز هم با وجود گذشت سالیان سال از پایان جنگ، شما تاثیر اقتصاد دولتی را در ورزش حس میکنید. امروز چند باشگاه میبینید که دارای سالن ورزشی یا استادیوم اختصاصی باشند؟
در دنیا در بخش درآمد ناخالص ملی، ورزش هم عدد و جایگاه مشخصی دارد اما در کشور ما این عدد بسیار ناچیز است زیرا در این حوزه، حضور بخش خصوصی کمرنگ است. اصولا در ورزش ترغیب بخش خصوصی به سرمایهگذاری، یکی از راههای نجات به شمار میرود. دلیل آن هم بازگشت سرمایه است که در ورزش ما امیدی به بازگشت سرمایه در ورزش وجود ندارد. در ایران ما باشگاه خصوصی به آن معنا نداریم. میتوان مدعی شد باشگاههای ما در بهترین حالت «خصولتی» هستند، یعنی نیمه خصوصی- نیمه دولتی. این باشگاهها چندینمیلیارد هزینه و در مقابل، درآمد ناچیزی دارند.
در کشورهای حوزههای خلیجفارس که مثل ما کشورهای نفتی به حساب میآیند وضعیت، حتی بدتر از کشور ماست زیرا ورزش وابسته به شیوخ است و آنها به این موضوع به چشم تفریح و سرگرمی خودشان نگاه میکنند. دولتها کمتر پول میدهند ولی ثروتمندان جای دولت را پر کردهاند. در رشتههای کماهمیتتر دولت ممکن است کمک کند اما در رشتههای پرطرفدار وضعیت به همین منوال است. ورزش در کشورهای صنعتی و بزرگ اما، یک موضوع اساسی و مهم است. آنها سرمایهگذاری در ورزش را به چشم هزینههای بیهوده نمینگرند. اگر باشگاه در کنار یک صنعت باشد بهعنوان یک شرکت تجاری به آن نگاه میشود. از طرفی آنها در کنار صنعت و تجارت، مسوولیتهایی اجتماعی برای خود متصور میشوند و در این زمینه سرمایهگذاری هم میکنند. خوشبختانه این موضوع در کشور ما هم به جایگاه و اهمیت خود نزدیک میشود اما متاسفانه مسیر این فعالیت، اشتباه انتخاب میشود؛ ما معمولا مسوولیت اجتماعیمان را در حوزه ورزش قهرمانی و باشگاهداری میبینیم.
این ورزش دولتی با یک مساله بزرگتر هم مواجه است؛ هزینههای زیرساختی. بخش زیرساختها مسلما مهمترین و پرخرجترین بخش ورزش است و هزینه سنگینی را بر دوش دولت میگذارد. در بحث زیرساختها البته تمامی دولتها با محدودیت منابع مواجه بودهاند. مسلم است که وقتی شما با محدودیت منابع مواجه هستید اولویتبندی میکنید. در تمامی دولتها این یک نگرش اساسی است. در دورههای قبل عموما براساس شاخصهای تعادلی درآمد- هزینه عمل میشد اما در دولت قبل، رشد قیمت نفت شکل دیگری به مملکتداری داد. سفرهای استانی شکل گرفت و تصمیمگیریهای بسیاری شد. بیش از 30هزار طرح نیمهتمام در کشور حاصل این نوع نگرش است که متاسفانه بیش از سههزارطرح نیمهتمام در ورزش روی دست دولت فعلی است. این طرحهای نیمهتمام مساله مهمتری نیز در درون خود دارند. برای مثال در یک شهر کوچک میبینیم که استادیوم چندهزارنفری ساختهاند که استفادهای هم ندارد. این نشاندهنده دورریختن منابع است. این منابع همان پول نفت است اما بهدرستی و در جای خود استفاده نشده است.
ورزش بهجز هیجان و سلامت باعث غرور ملی هم هست. وقتی پول نفت قطع یا کم میشود این رد بودجهای در ورزش هم کمرنگ میشود. برای نمونه میتوانیم دهه60 را مثال بزنیم که با توجه به جنگ و محدودیت منابع، بسیاری باشگاهها و کلا ورزش فقیر شدند. از سوی دیگر در چند سال گذشته که قیمت نفت به 100 و حتی 120دلار رسید، با یک تصمیم جدیدی مواجه شدیم که این پول از طریق برخی شرکتهای دولتی وارد ورزش شود. این پول هم در تمامی رشتهها تقسیم نشد بلکه در برخی رشتههای شاخص تزریق شد. در برخی رشتهها این تزریق منابع مالی به موفقیت منجر شد مانند رشته والیبال و در برخی با وجود تزریق منابع مالی رشدی مشاهده نکردیم. اینجاست که عامل مهم دیگری خود را عیان میکند؛ مدیریت. هرجا پول در کنار مدیریت قرار گرفت ما پیشرفت را شاهد بودیم و بالعکس هرجا پول بهتنهایی بود نهتنها موجب رشد نشد بلکه معضلات دیگری چون فساد را بههمراه داشت. در کل میتوان مدعی شد سیستم اقتصاد دولتی ما مقابل رشد و پیشرفت را گرفته و فقط در برخی موارد با تزریق پول مواجه بودهایم. در صورتی که در برخی کشورهایی که اقتصادشان از ما ضعیفتر است و سیستم مدیریت متمرکز دولتی نداشتهاند با
سرمایهگذاری موفقیت نسبی را شاهد بودهاند. نمونه این موارد را در آمریکایجنوبی و برخی کشورهای آفریقایی میتوان مشاهده کرد. قطعا میتوانستیم در ورزش از پول نفت بهتر استفاده کنیم. پس دو معضل داریم؛ اول اینکه پول نفت درست و بجا صرف نشد و دوم بهرهگیری مناسب از همان منابع موجود هم دچار نقص و مشکل بود.
در ورزش همگانی نیز آن استانداردی که باید سرمایهگذاری میشد و جدیتر به این حوزه توجه میشد ندیدیم. ما باید زیرساختهای بیشتری برای مدارس فراهم میکردیم ولی متاسفانه ما هنوز محدودیتهای جدیای داریم. اینها پایه ورزش هر کشوری هستند. کشورهایی که مدال درو میکنند از دبستان و حتی پیش از آن فعالیت جدی خود را آغاز کردهاند. آنها نخبهها را از دل ورزش همگانی بیرون میکشند. با توجه به کاهش قیمت نفت در سطح جهان به گمانم ما در ورزش اگر مدیریت درستی نداشته باشیم با یک عقبگرد مواجه خواهیم شد. به نظرم باید اولویتبندی کنیم. همان کاری که الان دولت در پروژههای عمرانی نیمهتمام کشور انجام داد یعنی اعلام کرد پروژههای عمرانیای که بالای 80درصد تکمیل شدهاند اولویت هستند و هیچ پروژه دیگری مگر در موارد استثنا آغاز نمیشود. در ورزش هم به اولویتبندی مناسبی نیاز داریم تا این کاهش قیمت نفت به افول ورزش کشورمان منجر نشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.