مروری کوتاه بر مهمترین برنامههای دفاعی و تکنولوژیهای وابسته در سال 93
توسعه توان بومی با هدف خودکفایی
محمدحسین جهانپناه .روزنامهنگار حوزه هوانوردی
ایران در سالهای اخیر، برای افزایش توان خودکفایی خود، مشخصا گامهای بلندی برداشته است، خصوصا در زمینههایی که پیشازاین دسترسی و امکانات محدودتری در آنها داشت. سال93 را میتوان سال پهپادها و موشکهای کروز نامید. هرچند بهجز اخباری که در ادامه میخوانید، خبرهای ضمنی دیگری نیز منتشر شدند که به نوبه خود اهمیت داشتند؛ مثل راهاندازی خطتولید باتریهای نظامی در شهریورماه و راهاندازی خطتولید باتریهای لیتیومی در مهرماه 93 که هر دو مورد، به ویژه به دلیل مشکلات موجود در زمینه تامین باتریهای مناسب، از اهمیت بالایی برخوردار هستند. در ادامه برخی از مهمترین دستاوردهای دفاعی سال93 ایران را با هم مرور میکنیم.
شلیک موفق موشک مرصاد
موشک مرصاد در 15 اردیبهشت 93 توانست پس از شلیک، هدف موردنظر خود را با موفقیت نابود کند. این سیستم پدافند هوایی در حقیقت نسخه بومی و ارتقایافته سیستم پدافند هوایی هاوک با امکاناتی ویژه است. مرصاد یک سامانه پدافند میانبرد محسوب میشود که بهواسطه رادار، توانایی بسیاری دارد؛ ازجمله شناسایی اهداف از فاصله 150کیلومتری و قفل روی آنها از فاصله 80کیلومتری و درنهایت درگیری با اهداف موردنظر از فاصله 45کیلومتری. در این سامانه، رادار جستوجوی اهداف «کاوش»، وظیفه یافتن اهداف را برعهده دارد. اهداف کشفشده در ابتدا دستهبندی و ارزیابی شده و به واحد فرماندهی ارسال میشود. به علاوه رادار جستوجوگر ارتفاع پست «جویا» نیز برای کمک به کشف و ردگیری اهدافی که در ارتفاع پایین پرواز میکنند، ایفای نقش میکند. بهاینترتیب با تشخیص مرکز کنترل آتش سامانه، فرمان ردگیری و قفل روی اهدافی که خطرناک تشخیص داده میشود، به رادار رهگیری «هادی» سپرده شده و این رادار که سامانههای الکترواپتیکی (بصری) نیز با آن همراه شده است، اطلاعات لازم برای شلیک موشک به صورت نیمهفعال راداری به سوی هدف موردنظر را برعهده دارد. شایان ذکر است طبق اخبار
منتشرشده، این سیستم موشکی امروزه در خط تولید انبوه قرار دارد.
موشکهای کروز نصر و قدیر
خانواده موشکهای کروز نصر و قادر، ازجمله مشهورترین موشکهای کروز ساخت ایران شمرده میشوند. مصادف با دوم شهریورماه 1393، نمونه ارتقایافتهای از موشک کروز نصر، موسوم به نصر بصیر منتشر شد که اطلاعات دقیقی پیرامون تواناییهای آن منتشر نشده است. موشکهای اصلی خانواده نصر با یک سر جنگی 130کیلوگرمی و بُرد موثری در حدود 35کیلومتر، به صورت بصری/راداری هدایت میشد. با وجود اینکه اطلاعات دقیقی در مورد نصر بصیر، آخرین گونه این موشک منتشر نشده، اما میتوان حدس زد که موشک به یک هدایتگر فروسرخ برای درگیری در مرحله پایانی مجهز باشد. بهاینترتیب موشک شانس بهتری برای درگیری در فاصله نزدیک دارد. بهجز این موشک، کروز قدر نیز معرفی شد که از جمله نسل جدید موشکهای کروز ایرانی بهشمار میرود.
از بالگرد «سورنا» تا «ابابیل3»
نمایشگاه هوایی کیش 1393 اگرچه هیجان سالهای گذشته خود را نداشت، اما بدون اخبار و حاشیه نیز نبود. ازجمله میتوان به رونمایی از نخستین بالگرد سری رابینسون آر44 که در ایران با نام «سورنا» شناخته میشود، اشاره کرد. این بالگردها بعدها به نخستین آموزشگاه غیرنظامی بالگرد در ایران (که اواخر پاییز افتتاح شد)، تحویل داده شدند. به علاوه هواپیمای بدونسرنشین ابابیل3 نیز در طول نمایشگاه رسما رونمایی شد. این پهپاد کوچک که در نمونه تولیدی خود با نام AB-3 نیز شناخته میشود، بیشینه سرعتی برابر 200کیلومتر بر ساعت دارد و میتواند تا بُرد 100کیلومتری پرواز کند. مداومت پروازی این مدل از ابابیل به چهار ساعت میرسد. در اینجا بد نیست اشاره کنیم ابابیل از بسیاری جهات، مشهورترین پهپاد ایرانی شمرده میشود که در بسیاری از اخبار مرتبط با پهپادهای ایرانی در چند سال اخیر، نام آن به چشم میخورد.
راکت فلق
هشتم مهرماه 93، راکتهای فلق1 و 2 رونمایی شدند. از میان این دو، فلق1 به سرجنگی 50کیلوگرمی و فلق2 به یک سرجنگی 117 کیلوگرمی مجهز است و به ترتیب، قدرت تخریبی در حدود 100 و 200متر دارند. راکتهای توپخانه در مقایسه با گلولههای توپ به علت یکپارچهبودن خرج پرتاب و محموله، سرعت بیشتر آتش و در نتیجه افزایش حجم آتش در فاصله زمانی کوتاه و وزن کمتر پرتابگر در مقایسه با توپهای کششی و خودکششی، مزیت خاص خود را دارد. شایان ذکر است که خود راکتهای فلق بهخودیخود سیستم جدیدی نیستند و در حقیقت سیستم راکتانداز رونماییشده، به بهبود کارایی و دقت آن کمک شایانی کرده است.
پرتاب موفق ماهواره فجر
13بهمن 1393 ماهواره فجر، سوار بر یک موشک «سفیر1-بی» با موفقیت به سوی فضا پرتاب شد. این ماهواره عنوان اولین ماهواره با ماموریت انتقال مداری ایران با توانایی تغییر مدار از 250 تا 450کیلومتر بهشمار میرود. فجر برای نخستینبار به تراسترهای گاز سرد مجهز است که امکان تصحیح مداری را به آن میدهند و بهاینترتیب عمر ماهواره تا یکسالونیم افزایش مییابد. موشک ماهوارهبر «سفیر1-بی» که برای پرتاب ماهواره فجر استفاده شد (و در نتیجه سفیر فجر خوانده میشود)، نمونه ارتقایافته سفیر1 است که رانش خروجی موتور آن از 32 به 37 افزایش یافته و توانایی حمل ماهوارههایی تا وزن 50کیلوگرم به مدار 300 تا 450کیلومتری را پیدا کرده است. به علاوه سردار «سیدمهدی فرحی» معاون وزیر دفاع و رییس سازمان هوافضای وزارت دفاع، حوالی 22بهمن 93 از برنامهریزی برای ساخت و پرتاب نمونه قویتر موشک تحت عنوان سفیر خبر داد. سردار «فرحی» در آن زمان گفت که «ساخت ماهوارهبر سفیر1- سی در برنامه ماست و ما به دنبال این هستیم که بتوانیم در نیمه اول سال آینده، ماهواره طلوع (متعلق به صاایران) یا ماهواره ظفر (متعلق به علم و صنعت) را با استفاده از ماهواربر سیمرغ
به فضا بفرستیم که این ماهواره 100کیلوگرم وزن دارد و در مدار 500کیلومتری قرار میگیرد که این اقدام، از پایگاه فضایی امام خمینی (ره)- که اکنون بالای 90درصد کارهای آن انجام شده است- صورت خواهد گرفت». وی به علاوه اشاره کرد که نمونه سفیر3 که در سال 94 ساخته میشود، موشکی خواهد بود که قرار است بتواند ماهوارههایی تا وزن 750کیلوگرم را به ارتفاع یکهزارکیلومتری برساند.
صاعقه2
دوم بهمنماه 93 پس از شایعات متعدد سرانجام صاعقه2 رونمایی شد. صاعقه2 در حقیقت گونه دوسرنشینه صاعقه یا بهطور دقیقتر، گونه اصلاحشده «اف5اف» با دمی پروانهای شمرده میشود. نکته جالب هم این بود که هواپیما با رنگآمیزی رسمی نیروی هوایی و نه رنگآمیزی آبی قدیمی صاعقه به پرواز درآمد. پروژه صاعقه ظاهرا در اواخر دهه 70 شکل گرفته که در آن زمان، رسما صاعقه80 (به نشانه پرواز صاعقه در سال 80) نام داشت. اما با بروز تاخیر و نرسیدن پرواز صاعقه به سال 80 نام آن نیز به صاعقه ساده تغییر پیدا کرد. تاکنون اطلاعات زیادی در مورد تغییرات برنامه صاعقه به رسانهها نرسیده است. باوجوداین، در باب علل اصلاح هواپیما با دم پروانهای میتوان حدسهایی زد. دمهای پروانهای که بیشتر در جنگندههای ناونشین دیده میشوند، بنا به طراحی هواپیما ضمن کاستن از ارتفاع دم هواپیما، از میزان بازتاب راداری آن نیز میکاهند. به علاوه در مواردی موجب افزایش مانورپذیری نیز میشوند.
ایران در سالهای اخیر، برای افزایش توان خودکفایی خود، مشخصا گامهای بلندی برداشته است، خصوصا در زمینههایی که پیشازاین دسترسی و امکانات محدودتری در آنها داشت. سال93 را میتوان سال پهپادها و موشکهای کروز نامید. هرچند بهجز اخباری که در ادامه میخوانید، خبرهای ضمنی دیگری نیز منتشر شدند که به نوبه خود اهمیت داشتند؛ مثل راهاندازی خطتولید باتریهای نظامی در شهریورماه و راهاندازی خطتولید باتریهای لیتیومی در مهرماه 93 که هر دو مورد، به ویژه به دلیل مشکلات موجود در زمینه تامین باتریهای مناسب، از اهمیت بالایی برخوردار هستند. در ادامه برخی از مهمترین دستاوردهای دفاعی سال93 ایران را با هم مرور میکنیم.
شلیک موفق موشک مرصاد
موشک مرصاد در 15 اردیبهشت 93 توانست پس از شلیک، هدف موردنظر خود را با موفقیت نابود کند. این سیستم پدافند هوایی در حقیقت نسخه بومی و ارتقایافته سیستم پدافند هوایی هاوک با امکاناتی ویژه است. مرصاد یک سامانه پدافند میانبرد محسوب میشود که بهواسطه رادار، توانایی بسیاری دارد؛ ازجمله شناسایی اهداف از فاصله 150کیلومتری و قفل روی آنها از فاصله 80کیلومتری و درنهایت درگیری با اهداف موردنظر از فاصله 45کیلومتری. در این سامانه، رادار جستوجوی اهداف «کاوش»، وظیفه یافتن اهداف را برعهده دارد. اهداف کشفشده در ابتدا دستهبندی و ارزیابی شده و به واحد فرماندهی ارسال میشود. به علاوه رادار جستوجوگر ارتفاع پست «جویا» نیز برای کمک به کشف و ردگیری اهدافی که در ارتفاع پایین پرواز میکنند، ایفای نقش میکند. بهاینترتیب با تشخیص مرکز کنترل آتش سامانه، فرمان ردگیری و قفل روی اهدافی که خطرناک تشخیص داده میشود، به رادار رهگیری «هادی» سپرده شده و این رادار که سامانههای الکترواپتیکی (بصری) نیز با آن همراه شده است، اطلاعات لازم برای شلیک موشک به صورت نیمهفعال راداری به سوی هدف موردنظر را برعهده دارد. شایان ذکر است طبق اخبار
منتشرشده، این سیستم موشکی امروزه در خط تولید انبوه قرار دارد.
موشکهای کروز نصر و قدیر
خانواده موشکهای کروز نصر و قادر، ازجمله مشهورترین موشکهای کروز ساخت ایران شمرده میشوند. مصادف با دوم شهریورماه 1393، نمونه ارتقایافتهای از موشک کروز نصر، موسوم به نصر بصیر منتشر شد که اطلاعات دقیقی پیرامون تواناییهای آن منتشر نشده است. موشکهای اصلی خانواده نصر با یک سر جنگی 130کیلوگرمی و بُرد موثری در حدود 35کیلومتر، به صورت بصری/راداری هدایت میشد. با وجود اینکه اطلاعات دقیقی در مورد نصر بصیر، آخرین گونه این موشک منتشر نشده، اما میتوان حدس زد که موشک به یک هدایتگر فروسرخ برای درگیری در مرحله پایانی مجهز باشد. بهاینترتیب موشک شانس بهتری برای درگیری در فاصله نزدیک دارد. بهجز این موشک، کروز قدر نیز معرفی شد که از جمله نسل جدید موشکهای کروز ایرانی بهشمار میرود.
از بالگرد «سورنا» تا «ابابیل3»
نمایشگاه هوایی کیش 1393 اگرچه هیجان سالهای گذشته خود را نداشت، اما بدون اخبار و حاشیه نیز نبود. ازجمله میتوان به رونمایی از نخستین بالگرد سری رابینسون آر44 که در ایران با نام «سورنا» شناخته میشود، اشاره کرد. این بالگردها بعدها به نخستین آموزشگاه غیرنظامی بالگرد در ایران (که اواخر پاییز افتتاح شد)، تحویل داده شدند. به علاوه هواپیمای بدونسرنشین ابابیل3 نیز در طول نمایشگاه رسما رونمایی شد. این پهپاد کوچک که در نمونه تولیدی خود با نام AB-3 نیز شناخته میشود، بیشینه سرعتی برابر 200کیلومتر بر ساعت دارد و میتواند تا بُرد 100کیلومتری پرواز کند. مداومت پروازی این مدل از ابابیل به چهار ساعت میرسد. در اینجا بد نیست اشاره کنیم ابابیل از بسیاری جهات، مشهورترین پهپاد ایرانی شمرده میشود که در بسیاری از اخبار مرتبط با پهپادهای ایرانی در چند سال اخیر، نام آن به چشم میخورد.
راکت فلق
هشتم مهرماه 93، راکتهای فلق1 و 2 رونمایی شدند. از میان این دو، فلق1 به سرجنگی 50کیلوگرمی و فلق2 به یک سرجنگی 117 کیلوگرمی مجهز است و به ترتیب، قدرت تخریبی در حدود 100 و 200متر دارند. راکتهای توپخانه در مقایسه با گلولههای توپ به علت یکپارچهبودن خرج پرتاب و محموله، سرعت بیشتر آتش و در نتیجه افزایش حجم آتش در فاصله زمانی کوتاه و وزن کمتر پرتابگر در مقایسه با توپهای کششی و خودکششی، مزیت خاص خود را دارد. شایان ذکر است که خود راکتهای فلق بهخودیخود سیستم جدیدی نیستند و در حقیقت سیستم راکتانداز رونماییشده، به بهبود کارایی و دقت آن کمک شایانی کرده است.
پرتاب موفق ماهواره فجر
13بهمن 1393 ماهواره فجر، سوار بر یک موشک «سفیر1-بی» با موفقیت به سوی فضا پرتاب شد. این ماهواره عنوان اولین ماهواره با ماموریت انتقال مداری ایران با توانایی تغییر مدار از 250 تا 450کیلومتر بهشمار میرود. فجر برای نخستینبار به تراسترهای گاز سرد مجهز است که امکان تصحیح مداری را به آن میدهند و بهاینترتیب عمر ماهواره تا یکسالونیم افزایش مییابد. موشک ماهوارهبر «سفیر1-بی» که برای پرتاب ماهواره فجر استفاده شد (و در نتیجه سفیر فجر خوانده میشود)، نمونه ارتقایافته سفیر1 است که رانش خروجی موتور آن از 32 به 37 افزایش یافته و توانایی حمل ماهوارههایی تا وزن 50کیلوگرم به مدار 300 تا 450کیلومتری را پیدا کرده است. به علاوه سردار «سیدمهدی فرحی» معاون وزیر دفاع و رییس سازمان هوافضای وزارت دفاع، حوالی 22بهمن 93 از برنامهریزی برای ساخت و پرتاب نمونه قویتر موشک تحت عنوان سفیر خبر داد. سردار «فرحی» در آن زمان گفت که «ساخت ماهوارهبر سفیر1- سی در برنامه ماست و ما به دنبال این هستیم که بتوانیم در نیمه اول سال آینده، ماهواره طلوع (متعلق به صاایران) یا ماهواره ظفر (متعلق به علم و صنعت) را با استفاده از ماهواربر سیمرغ
به فضا بفرستیم که این ماهواره 100کیلوگرم وزن دارد و در مدار 500کیلومتری قرار میگیرد که این اقدام، از پایگاه فضایی امام خمینی (ره)- که اکنون بالای 90درصد کارهای آن انجام شده است- صورت خواهد گرفت». وی به علاوه اشاره کرد که نمونه سفیر3 که در سال 94 ساخته میشود، موشکی خواهد بود که قرار است بتواند ماهوارههایی تا وزن 750کیلوگرم را به ارتفاع یکهزارکیلومتری برساند.
صاعقه2
دوم بهمنماه 93 پس از شایعات متعدد سرانجام صاعقه2 رونمایی شد. صاعقه2 در حقیقت گونه دوسرنشینه صاعقه یا بهطور دقیقتر، گونه اصلاحشده «اف5اف» با دمی پروانهای شمرده میشود. نکته جالب هم این بود که هواپیما با رنگآمیزی رسمی نیروی هوایی و نه رنگآمیزی آبی قدیمی صاعقه به پرواز درآمد. پروژه صاعقه ظاهرا در اواخر دهه 70 شکل گرفته که در آن زمان، رسما صاعقه80 (به نشانه پرواز صاعقه در سال 80) نام داشت. اما با بروز تاخیر و نرسیدن پرواز صاعقه به سال 80 نام آن نیز به صاعقه ساده تغییر پیدا کرد. تاکنون اطلاعات زیادی در مورد تغییرات برنامه صاعقه به رسانهها نرسیده است. باوجوداین، در باب علل اصلاح هواپیما با دم پروانهای میتوان حدسهایی زد. دمهای پروانهای که بیشتر در جنگندههای ناونشین دیده میشوند، بنا به طراحی هواپیما ضمن کاستن از ارتفاع دم هواپیما، از میزان بازتاب راداری آن نیز میکاهند. به علاوه در مواردی موجب افزایش مانورپذیری نیز میشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.