|

بررسی مشکلات تامین و خرج‌کرد بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها در گفت‌وگو با «رضا منصوری»

همه این بحث‌وجدل‌ها برسر 3/5 درصد است

سلیمان فرهادیان

قیمت نفت در سال‌جاری کاهش یافته است و در نتیجه آن، درآمدهای دولت نیز کاهش می‌یابد. از آنجا که کل بودجه دانشگاه‌ها و بودجه تحقیقاتی به درآمد دولت وابسته است، چندان دور از ذهن نخواهد بود که دولت برای کاهش هزینه، در بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها تجدیدنظر کند و آنها را کاهش دهد. به همین دلیل به سراغ دکتر «رضا منصوری» استاد دانشگاه ‌شریف رفتیم تا از او بپرسیم در وضعیت دشوار اقتصادی، بهترین راه‌حل چیست تا تحقیق‌وپژوهش آسیب نبیند.

به‌نظر شما با کم‌شدن درآمدهای دولت در نتیجه کاهش قیمت نفت، آیا ممکن است بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها هم کم ‌شود؟
بله، می‌توان حدس‌زد که دولت در این وضعیت دشوار اقتصادی، بودجه‌های پژوهشی را کم ‌کند؛ هرچند که نمی‌توان این رفتار را -که به‌لحاظ پژوهشی غیرمنطقی است-تایید کرد. بنابراین باید این پرسش را دوبخش کنیم. اول اینکه دولت چگونه فکر می‌کند و احتمالا چه اتفاقی روی می‌دهد؟ و دیگر اینکه در این شرایط اقتصادی سنگین و دشوار، قاعده درست چیست؟ برای بررسی درست این موضوع، بهتر است به اسناد بالادستی بیشتر توجه کنیم. وقتی که کشور (مجلس و دولت و دیگر تصمیم‌گیران و مجریان) تصویب کردند که دوونیم‌درصد از تولید ناخالص ملی صرف تحقیقات شود، دیگر نمی‌توان و نباید عدد دوونیم‌درصد را تغییر داد.
آیا تاکنون مبالغی را که به پژوهش اختصاص می‌دادند، همان درصد مصوب بود؟
متاسفانه در این زمینه هم از برنامه عقب هستیم؛ ولی در این زمینه هم کمتر صحبت می‌کنیم. نه‌تنها دانشگاه‌ها درباره این موضوع صحبتی نمی‌کنند، بلکه وزارت علوم و وزارت بهداشت‌ودرمان و معاونت علمی ریاست‌جمهوری هم در این‌باره، کمتر نظر می‌دهند؛ حتی مجلسی‌ها و کمیسیون آموزش‌عالی مجلس هم که خودشان این قانون را تصویب کردند، کمتر در مورد این موضوع، اظهارنظر می‌کنند. بالاخره این پرسش مطرح می‌شود که چه کسی باید در این زمینه جوابگو باشد. کشورها، به‌ویژه در وضعیت اقتصادی بد، باید به این فکر باشند که چگونه کشور را وادار به تحرک کنند که قاعدتا این کار باید توسط کسانی انجام شود که اهل فکر هستند و معمولا هم، چنین افرادی در دانشگاه‌ها هستند. دولت باید از تخصص و مهارت دانشگاهیان در این زمینه‌ها استفاده کند که متاسفانه این کار را نمی‌کند، مگر اینکه دولت اصلا دانشگاه را قبول نداشته باشد و بگوید دانشگاهیان بلد نیستند فکرند و ما خودمان بهتر فکر می‌کنیم و تصمیم می‌گیریم. در آن صورت دیگر حرجی بر این‌گونه تصمیم‌گیری‌ها نیست.
در کشورهای دیگر، بودجه‌های پژوهشی چگونه تامین می‌شود؟ آیا همه بودجه‌ها، دولتی است یا از منابعی دیگر غیر از دولت هم تامین می‌شود؟
معمولا دانشگاه‌ها بودجه‌های خود را از منابع مختلف تهیه می‌کنند. بسیاری از دانشگاه‌ها دولتی و از لحاظ بودجه کاملا وابسته به دولت هستند. برخی از دانشگاه‌ها هم، خصوصی هستند.ما در ایران هم هردو نوع دانشگاه را داریم. ما هم‌اکنون در ایران 120دانشگاه دولتی و در کنار آن 300دانشگاه غیردولتی داریم. معمولا وقتی وضعیت اقتصادی بد می‌شود، دولت بودجه دانشگاه‌ها را کاهش نمی‌دهد. البته ممکن است بودجه را منطقی کند اما کاهش نمی‌دهد. منطقی‌کردن بودجه غیر از کاهش بودجه است. من هم‌اکنون هیچ‌منطقی در بودجه‌گذاری دانشگاه‌ها نمی‌بینم. در وضعیت دشوار اقتصادی، معمولا روال این‌گونه است که از برخی هزینه‌ها کم می‌کنند ولی چرا و به چه دلیل و چگونه، منطقی از آن پشتیبانی نمی‌کند. من تا کنون ندیده‌ام که دولت اعلام کرده باشد که چرا این‌گونه عمل می‌کند.
با توجه به همه این شرایط، راهکار درست و اصولی چیست؟
فرض کنیم وضعیتی پدید آمده که خارج از اختیارات ما بوده و ما را ناچار کرده که در مصرف بودجه صرفه‌جویی کنیم. در این صورت باید از خود دانشگاه‌ها خواست که برای گرداندن و مدیریت مصرف بودجه، برنامه‌ریزی کنند. لازمه این کار، این است که ما تعریف جامع و کاملی از دانشگاه داشته باشیم. تاکنون که 80سال از تشکیل دانشگاه به روش و سبک جدید در ایران گذشته است، ما تعریفی از دانشگاه ارایه ندادیم و نگفتیم انتظارات‌مان از دانشگاه چیست. شاید اکنون که این وضعیت پیش آمده است، مستقل از اینکه این روش دولت، منطقی است یا خیر، دانشگاهیان باید به این فکر بیفتند که جایگاه و وظایف دانشگاه را تعریف کنند. تاکنون هیچ دولتی -نه قبل از انقلاب و نه بعد از انقلاب- تعریفی از دانشگاه ارایه نداده است و نگفته که ما از دانشگاه چه انتظاراتی داریم. دولت متاسفانه تاکنون در این زمینه‌ها هوشمندانه عمل نکرده است. بنابراین برعهده خود دانشگاهیان است که برای آینده کشور فکری کنند. جامعه ما -که دولت و مجلس نماینده آنها است- تاکنون نگفته که وظیفه و مسوولیت‌های دانشگاه چیست و چرا برای دانشگاه هزینه می‌کند یا به چه دلیل برای دانشگاه هزینه نمی‌کنند. بنابراین برعهده خود دانشگاه است که در این زمینه اقدام کند و در نهایت به این نتیجه برسیم که چگونه باید دانشگاه را اداره کرد یا چقدر و چگونه از بودجه‌های دولتی یا غیردولتی و خصوصی استفاده کند.
البته دولت استدلال می‌کند که چون ما مشکل اقتصادی داریم، دانشگاه‌ها باید روی پای خودشان بایستند.
این استدلال چندان، درست و منطقی و در نتیجه پذیرفتنی نیست. البته تاکید می‌کنم هرچند این استدلال اشتباه است ولی به‌هرصورت دارد اتفاق می‌افتد. بنابراین لازم است پیش از هراقدام دیگر، دانشگاه‌ها از این موقعیت استفاده کنند و ضمن ارایه تعریفی از دانشگاه، وظایف و مسوولیت‌های خودشان را مشخص کنند تا شاید جامعه هم این تعریف را بپذیرد.
پیشنهاد شما این است که دانشگاه‌ها تحرک داشته باشند. مثلا برای وضعیت امروز ما دانشگاه‌ها و دانشگاهیان چه تحرکی می‌توانند داشته باشند؟
در این وضعیت فعالیت‌های متفاوتی می‌توان انجام داد: از فعالیت در رسانه‌ها -تا آحاد مردم با کار و دستاورهای دانشگاه‌ها آشنا شوند و در نهایت به نقش و اهمیت آن در مدیریت جامعه پی‌ببرند- تا حضور در مراکز تصمیم‌گیری‌های کلان تا بتوان بر نقش و اهمیت دانشگاه و دانشگاهیان نزد تصمیم‌گیران تاکید کرد. البته در نظر داشته باشید که این دورویکرد، کامل‌کننده هم هستند. اگر دانشگاه بتواند تعریف جامع، کامل و دقیقی از خود و نقش و کارکردهای خود ارایه دهد و به جامعه عرضه کند، رسانه‌ها هم فعالیت می‌کنند تا گفتمانی در این زمینه شکل بگیرد و در نهایت، جامعه هم درمی‌یابد که دانشگاه یعنی چه و چه وظایفی دارد. البته باید به این نکته هم اشاره کنم که دانشگاهیان ما در دولت هم حضور ندارند. متاسفانه ما هنوز یاد نگرفته‌ایم با همدیگر تعامل داشته باشیم و به همین دلیل هم گفتمانی در این زمینه شکل نگرفته است. فرض کنید زمانی برای ما بحران زیست‌محیطی مانند بحران دریاچه ارومیه پدید می‌آید. اینکه دولت کمیته‌ای را در این زمینه تشکیل دهد، کافی نیست، بلکه باید همه کارشناسان و متخصصان در این زمینه نظر دهند و گفت‌وگو کنند تا بتوانیم به بهترین راه‌حل دست یابیم. به این ترتیب می‌توان گفت دولت تا کنون در زمینه‌های علمی از دانشگاهیان و متخصصان نظر نخواسته است. نظرخواستن به این معنا است که اجازه دهند در دانشگاه‌ها بحث‌های آزاد شکل بگیرد. هم‌اکنون دانشگاهیان ما نگرانند که در بحثی شرکت و در مورد موضوعی خاص اظهارنظر کنند و در نتیجه، بخشی از امتیازات دانشگاهی خود را از دست بدهند.
برخی معتقدند انجمن‌های علمی معتبر که هم برای مردم و هم برای دولت شناخته شده باشند، بهتر می‌توانند راهکار ارایه دهند، بدون آنکه مشکلی پیش بیاید.
این نکته از آن مواردی است که باید بیشتر روی آن بحث کرد. این مشکل تاحدودی به توسعه‌نیافتگی کشور ما و به‌ویژه توسعه‌نیافتگی علمی مربوط می‌شود. ما هم اکنون در جامعه خود تعداد زیادی انجمن علمی داریم که البته بسیاری از آنها نوپا هستند و هنوز به آن مرحله از تکامل و پیشرفت نرسیده‌اند که بتوانند از جامعه اعتبار کسب کنند یا نظرات و پیشنهادهای خود را به جامعه منتقل کنند. پس ما در این وضعیت خاص توسعه‌ای، نباید چنین انتظاراتی را از انجمن‌های علمی خود داشته باشیم. البته باید در این زمینه هم کوشش کنیم که در آینده انجمن‌های علمی ما اعتبار کسب کنند و در نتیجه مردم، دولت و دیگر مسوولان نظراتشان را بپذیرند. ما مدتی قبل، رییس‌دولتی داشتیم که مدعی بود من بهترین کارشناسم. وقتی چنین سخنانی مطرح می‌شود، دیگر جایی برای انجمن‌های علمی باقی نمی‌ماند که بخواهند اظهارنظر کنند. در سال‌های گذشته هم دیدیم که مثلا اقتصاددانان ما بیانیه دادند اما متاسفانه کسی به این بیانیه‌ها توجه نکرد.
حدود 25درصد بودجه پژوهشی ما در دانشگاه‌ها و 75درصد دیگر در جاهایی غیر از دانشگاه، صرف می‌شود. اصلا این نوع تقسیم بودجه پژوهشی درست و عادلانه است؟
اصولا نمی‌توان گفت این نوع تقسیم‌بندی بودجه غلط است، اما اتفاقی که در جامعه ما روی می‌دهد این است که ما سه‌چهارم بودجه را در جایی غیر از دانشگاه یعنی در دستگاه‌های اجرایی مصرف می‌کنیم. هیچ‌گاه دولت نمی‌پرسد این دستگاه‌های اجرایی که مستقیما وابسته به وزرا هستند، با این 75درصد بودجه‌های تحقیقاتی خود چه کردند؟ ولی همیشه در مورد سرنوشت و خرج‌کرد 25درصد بودجه پژوهشی دانشگاه سوال می‌کنند. دست‌کم این است که دانشگاه با این بودجه‌هایی که مصرف کرده است، محقق و پژوهشگر، تربیت و به جامعه عرضه کرده است. ما این دانشجویان و فارغ‌التحصیلان را با یک‌دهم تا یک‌سی‌ام هزینه‌های بین‌المللی تربیت می‌کنیم. بنابراین دانشگاه با همان بودجه کمی هم که دریافت کرده است، عملکرد بدی نداشته است. بسیاری از بخش‌های دولتی، بودجه‌هایی دریافت می‌کنند که در برابر بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها، ارقام نجومی محسوب می‌شود. ولی آنها عملکرد خوبی نداشتند و مهم‌تر اینکه کسی از نتیجه این بودجه‌ها سوالی نمی‌پرسد. نکته جالب‌تر اینکه بودجه‌ای که برای پژوهش صرف می‌شود، 15درصد آن چیزی است که مجلس تصویب کرده است که باز هم از این 15درصد، فقط یک‌چهارم یعنی سه‌ونیم‌درصد به دانشگاه می‌رسد و همه این بحث‌وجدل‌‌ها بر سر این سه‌و‌نیم‌درصد است.

قیمت نفت در سال‌جاری کاهش یافته است و در نتیجه آن، درآمدهای دولت نیز کاهش می‌یابد. از آنجا که کل بودجه دانشگاه‌ها و بودجه تحقیقاتی به درآمد دولت وابسته است، چندان دور از ذهن نخواهد بود که دولت برای کاهش هزینه، در بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها تجدیدنظر کند و آنها را کاهش دهد. به همین دلیل به سراغ دکتر «رضا منصوری» استاد دانشگاه ‌شریف رفتیم تا از او بپرسیم در وضعیت دشوار اقتصادی، بهترین راه‌حل چیست تا تحقیق‌وپژوهش آسیب نبیند.

به‌نظر شما با کم‌شدن درآمدهای دولت در نتیجه کاهش قیمت نفت، آیا ممکن است بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها هم کم ‌شود؟
بله، می‌توان حدس‌زد که دولت در این وضعیت دشوار اقتصادی، بودجه‌های پژوهشی را کم ‌کند؛ هرچند که نمی‌توان این رفتار را -که به‌لحاظ پژوهشی غیرمنطقی است-تایید کرد. بنابراین باید این پرسش را دوبخش کنیم. اول اینکه دولت چگونه فکر می‌کند و احتمالا چه اتفاقی روی می‌دهد؟ و دیگر اینکه در این شرایط اقتصادی سنگین و دشوار، قاعده درست چیست؟ برای بررسی درست این موضوع، بهتر است به اسناد بالادستی بیشتر توجه کنیم. وقتی که کشور (مجلس و دولت و دیگر تصمیم‌گیران و مجریان) تصویب کردند که دوونیم‌درصد از تولید ناخالص ملی صرف تحقیقات شود، دیگر نمی‌توان و نباید عدد دوونیم‌درصد را تغییر داد.
آیا تاکنون مبالغی را که به پژوهش اختصاص می‌دادند، همان درصد مصوب بود؟
متاسفانه در این زمینه هم از برنامه عقب هستیم؛ ولی در این زمینه هم کمتر صحبت می‌کنیم. نه‌تنها دانشگاه‌ها درباره این موضوع صحبتی نمی‌کنند، بلکه وزارت علوم و وزارت بهداشت‌ودرمان و معاونت علمی ریاست‌جمهوری هم در این‌باره، کمتر نظر می‌دهند؛ حتی مجلسی‌ها و کمیسیون آموزش‌عالی مجلس هم که خودشان این قانون را تصویب کردند، کمتر در مورد این موضوع، اظهارنظر می‌کنند. بالاخره این پرسش مطرح می‌شود که چه کسی باید در این زمینه جوابگو باشد. کشورها، به‌ویژه در وضعیت اقتصادی بد، باید به این فکر باشند که چگونه کشور را وادار به تحرک کنند که قاعدتا این کار باید توسط کسانی انجام شود که اهل فکر هستند و معمولا هم، چنین افرادی در دانشگاه‌ها هستند. دولت باید از تخصص و مهارت دانشگاهیان در این زمینه‌ها استفاده کند که متاسفانه این کار را نمی‌کند، مگر اینکه دولت اصلا دانشگاه را قبول نداشته باشد و بگوید دانشگاهیان بلد نیستند فکرند و ما خودمان بهتر فکر می‌کنیم و تصمیم می‌گیریم. در آن صورت دیگر حرجی بر این‌گونه تصمیم‌گیری‌ها نیست.
در کشورهای دیگر، بودجه‌های پژوهشی چگونه تامین می‌شود؟ آیا همه بودجه‌ها، دولتی است یا از منابعی دیگر غیر از دولت هم تامین می‌شود؟
معمولا دانشگاه‌ها بودجه‌های خود را از منابع مختلف تهیه می‌کنند. بسیاری از دانشگاه‌ها دولتی و از لحاظ بودجه کاملا وابسته به دولت هستند. برخی از دانشگاه‌ها هم، خصوصی هستند.ما در ایران هم هردو نوع دانشگاه را داریم. ما هم‌اکنون در ایران 120دانشگاه دولتی و در کنار آن 300دانشگاه غیردولتی داریم. معمولا وقتی وضعیت اقتصادی بد می‌شود، دولت بودجه دانشگاه‌ها را کاهش نمی‌دهد. البته ممکن است بودجه را منطقی کند اما کاهش نمی‌دهد. منطقی‌کردن بودجه غیر از کاهش بودجه است. من هم‌اکنون هیچ‌منطقی در بودجه‌گذاری دانشگاه‌ها نمی‌بینم. در وضعیت دشوار اقتصادی، معمولا روال این‌گونه است که از برخی هزینه‌ها کم می‌کنند ولی چرا و به چه دلیل و چگونه، منطقی از آن پشتیبانی نمی‌کند. من تا کنون ندیده‌ام که دولت اعلام کرده باشد که چرا این‌گونه عمل می‌کند.
با توجه به همه این شرایط، راهکار درست و اصولی چیست؟
فرض کنیم وضعیتی پدید آمده که خارج از اختیارات ما بوده و ما را ناچار کرده که در مصرف بودجه صرفه‌جویی کنیم. در این صورت باید از خود دانشگاه‌ها خواست که برای گرداندن و مدیریت مصرف بودجه، برنامه‌ریزی کنند. لازمه این کار، این است که ما تعریف جامع و کاملی از دانشگاه داشته باشیم. تاکنون که 80سال از تشکیل دانشگاه به روش و سبک جدید در ایران گذشته است، ما تعریفی از دانشگاه ارایه ندادیم و نگفتیم انتظارات‌مان از دانشگاه چیست. شاید اکنون که این وضعیت پیش آمده است، مستقل از اینکه این روش دولت، منطقی است یا خیر، دانشگاهیان باید به این فکر بیفتند که جایگاه و وظایف دانشگاه را تعریف کنند. تاکنون هیچ دولتی -نه قبل از انقلاب و نه بعد از انقلاب- تعریفی از دانشگاه ارایه نداده است و نگفته که ما از دانشگاه چه انتظاراتی داریم. دولت متاسفانه تاکنون در این زمینه‌ها هوشمندانه عمل نکرده است. بنابراین برعهده خود دانشگاهیان است که برای آینده کشور فکری کنند. جامعه ما -که دولت و مجلس نماینده آنها است- تاکنون نگفته که وظیفه و مسوولیت‌های دانشگاه چیست و چرا برای دانشگاه هزینه می‌کند یا به چه دلیل برای دانشگاه هزینه نمی‌کنند. بنابراین برعهده خود دانشگاه است که در این زمینه اقدام کند و در نهایت به این نتیجه برسیم که چگونه باید دانشگاه را اداره کرد یا چقدر و چگونه از بودجه‌های دولتی یا غیردولتی و خصوصی استفاده کند.
البته دولت استدلال می‌کند که چون ما مشکل اقتصادی داریم، دانشگاه‌ها باید روی پای خودشان بایستند.
این استدلال چندان، درست و منطقی و در نتیجه پذیرفتنی نیست. البته تاکید می‌کنم هرچند این استدلال اشتباه است ولی به‌هرصورت دارد اتفاق می‌افتد. بنابراین لازم است پیش از هراقدام دیگر، دانشگاه‌ها از این موقعیت استفاده کنند و ضمن ارایه تعریفی از دانشگاه، وظایف و مسوولیت‌های خودشان را مشخص کنند تا شاید جامعه هم این تعریف را بپذیرد.
پیشنهاد شما این است که دانشگاه‌ها تحرک داشته باشند. مثلا برای وضعیت امروز ما دانشگاه‌ها و دانشگاهیان چه تحرکی می‌توانند داشته باشند؟
در این وضعیت فعالیت‌های متفاوتی می‌توان انجام داد: از فعالیت در رسانه‌ها -تا آحاد مردم با کار و دستاورهای دانشگاه‌ها آشنا شوند و در نهایت به نقش و اهمیت آن در مدیریت جامعه پی‌ببرند- تا حضور در مراکز تصمیم‌گیری‌های کلان تا بتوان بر نقش و اهمیت دانشگاه و دانشگاهیان نزد تصمیم‌گیران تاکید کرد. البته در نظر داشته باشید که این دورویکرد، کامل‌کننده هم هستند. اگر دانشگاه بتواند تعریف جامع، کامل و دقیقی از خود و نقش و کارکردهای خود ارایه دهد و به جامعه عرضه کند، رسانه‌ها هم فعالیت می‌کنند تا گفتمانی در این زمینه شکل بگیرد و در نهایت، جامعه هم درمی‌یابد که دانشگاه یعنی چه و چه وظایفی دارد. البته باید به این نکته هم اشاره کنم که دانشگاهیان ما در دولت هم حضور ندارند. متاسفانه ما هنوز یاد نگرفته‌ایم با همدیگر تعامل داشته باشیم و به همین دلیل هم گفتمانی در این زمینه شکل نگرفته است. فرض کنید زمانی برای ما بحران زیست‌محیطی مانند بحران دریاچه ارومیه پدید می‌آید. اینکه دولت کمیته‌ای را در این زمینه تشکیل دهد، کافی نیست، بلکه باید همه کارشناسان و متخصصان در این زمینه نظر دهند و گفت‌وگو کنند تا بتوانیم به بهترین راه‌حل دست یابیم. به این ترتیب می‌توان گفت دولت تا کنون در زمینه‌های علمی از دانشگاهیان و متخصصان نظر نخواسته است. نظرخواستن به این معنا است که اجازه دهند در دانشگاه‌ها بحث‌های آزاد شکل بگیرد. هم‌اکنون دانشگاهیان ما نگرانند که در بحثی شرکت و در مورد موضوعی خاص اظهارنظر کنند و در نتیجه، بخشی از امتیازات دانشگاهی خود را از دست بدهند.
برخی معتقدند انجمن‌های علمی معتبر که هم برای مردم و هم برای دولت شناخته شده باشند، بهتر می‌توانند راهکار ارایه دهند، بدون آنکه مشکلی پیش بیاید.
این نکته از آن مواردی است که باید بیشتر روی آن بحث کرد. این مشکل تاحدودی به توسعه‌نیافتگی کشور ما و به‌ویژه توسعه‌نیافتگی علمی مربوط می‌شود. ما هم اکنون در جامعه خود تعداد زیادی انجمن علمی داریم که البته بسیاری از آنها نوپا هستند و هنوز به آن مرحله از تکامل و پیشرفت نرسیده‌اند که بتوانند از جامعه اعتبار کسب کنند یا نظرات و پیشنهادهای خود را به جامعه منتقل کنند. پس ما در این وضعیت خاص توسعه‌ای، نباید چنین انتظاراتی را از انجمن‌های علمی خود داشته باشیم. البته باید در این زمینه هم کوشش کنیم که در آینده انجمن‌های علمی ما اعتبار کسب کنند و در نتیجه مردم، دولت و دیگر مسوولان نظراتشان را بپذیرند. ما مدتی قبل، رییس‌دولتی داشتیم که مدعی بود من بهترین کارشناسم. وقتی چنین سخنانی مطرح می‌شود، دیگر جایی برای انجمن‌های علمی باقی نمی‌ماند که بخواهند اظهارنظر کنند. در سال‌های گذشته هم دیدیم که مثلا اقتصاددانان ما بیانیه دادند اما متاسفانه کسی به این بیانیه‌ها توجه نکرد.
حدود 25درصد بودجه پژوهشی ما در دانشگاه‌ها و 75درصد دیگر در جاهایی غیر از دانشگاه، صرف می‌شود. اصلا این نوع تقسیم بودجه پژوهشی درست و عادلانه است؟
اصولا نمی‌توان گفت این نوع تقسیم‌بندی بودجه غلط است، اما اتفاقی که در جامعه ما روی می‌دهد این است که ما سه‌چهارم بودجه را در جایی غیر از دانشگاه یعنی در دستگاه‌های اجرایی مصرف می‌کنیم. هیچ‌گاه دولت نمی‌پرسد این دستگاه‌های اجرایی که مستقیما وابسته به وزرا هستند، با این 75درصد بودجه‌های تحقیقاتی خود چه کردند؟ ولی همیشه در مورد سرنوشت و خرج‌کرد 25درصد بودجه پژوهشی دانشگاه سوال می‌کنند. دست‌کم این است که دانشگاه با این بودجه‌هایی که مصرف کرده است، محقق و پژوهشگر، تربیت و به جامعه عرضه کرده است. ما این دانشجویان و فارغ‌التحصیلان را با یک‌دهم تا یک‌سی‌ام هزینه‌های بین‌المللی تربیت می‌کنیم. بنابراین دانشگاه با همان بودجه کمی هم که دریافت کرده است، عملکرد بدی نداشته است. بسیاری از بخش‌های دولتی، بودجه‌هایی دریافت می‌کنند که در برابر بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها، ارقام نجومی محسوب می‌شود. ولی آنها عملکرد خوبی نداشتند و مهم‌تر اینکه کسی از نتیجه این بودجه‌ها سوالی نمی‌پرسد. نکته جالب‌تر اینکه بودجه‌ای که برای پژوهش صرف می‌شود، 15درصد آن چیزی است که مجلس تصویب کرده است که باز هم از این 15درصد، فقط یک‌چهارم یعنی سه‌ونیم‌درصد به دانشگاه می‌رسد و همه این بحث‌وجدل‌‌ها بر سر این سه‌و‌نیم‌درصد است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.