سال 93 «رودخانه بیپایان» آخرین آلبوم پینکفلوید منتشر شد
پایان یک اسطوره
فرامرز رودباری
آبان 93 پس از 20سال انتظار، آلبوم پایانی پینکفلوید با همان لوگوی خاطرهانگیز و با عنوان «رودخانه بیپایان» منتشر و بهاینترتیب پرونده یکی از محبوبترین و پرسروصداترین گروههای تاریخ موزیک برای همیشه بسته شد. 47سال فعالیت هنری از زمان انتشار اولین آلبوم با عنوان «نیزن بر دروازههای سپیدهدم»، تولید 15آلبوم، تعداد زیادی تکآهنگ، بازخوانی و تنظیم آهنگهای قدیمی گروههای دیگر، ساخت فیلم و موسیقی فیلم، تورهای جهانی و اجراهای عظیم و پرجمعیت، فقط بخشی از کارنامه پربار این گروه است. پینکفلوید از پرفروشترینهای عالم موسیقی بود و تا سال ۲۰۱۳، بیش از ۲۵۰میلیون نسخه از آثار این گروه در سرتاسر جهان به فروش رفت. «رودخانه بیپایان» هفتم نوامبر 2014 در سراسر دنیا رونمایی و پخش شد. این آلبوم شامل 18قطعه بیکلام کوتاه در ژانر راک اینسترومنتال و یک ترانه بلندتر با عنوان «رساتر از واژهها» است که پالی سامسن، همسر دیوید گیلمور، شعر آن را سروده است. آلبوم در فروش، موفقیت زیادی داشت و پیشفروش آن در سایت «آمازون» رکورد شکست. این آلبوم شامل آهنگهایی است که پیش از آن با همکاری ریچارد رایت، دیوید گیلمور و نیک میسن
در سال ۱۹۹3 میلادی برای اجرای عمومی ساخته و یکسال بعد، با نام «ناقوس جدایی» منتشر شده بود. گیلمور گیتاریست و خواننده گروه، درباره این آلبوم میگوید: «این جشن پینکفلویدی ما سفری است اکتشافی به ریشههای گروه در اواسط دهه 60، زمانی که سید برت، موتور خلاق و چالشناپذیر گروه بود.» پس از مرگ رایت، گیلمور و میسن، آخرین بازماندگان و موسسان گروه بودند که هنوز با نام پینکفلوید کار میکردند. راجر واترز دیگر بنیانگذار گروه در سال ۱۹۸4 میلادی پس از اختلاف و دعوا، گروه را ترک کرده و به تنهایی مشغولبهکار شده بود. پینکفلوید در قریب به سه دهه عمر خود سه دوره کاملا متفاوت را در سبک و زیباییشناسی موسیقی و شعر خود تجربه کرد و سیر تکاملی و منحصربهفرد خود را پیمود. از سایکدلیک راک سید برت، تا پروگسیو راک راجر واترز و موزیک قوی و تجربی گیلمور.
راک؛ «صنعت موزیک» معترض
ازی ازبرن در کتاب زندگینامه خود میگوید: «موزیک پینکفلوید موزیک دانشجوهای پولدار کالج بود و موزیک گروه ما، مخالف واقعی لعنتی این گروه.» اما پینکفلوید فراتر از عرصه هنر و موسیقی توانست تبدیل به نوعی فرهنگ یا به تعبیری دقیقتر، ضدفرهنگ در جامعهای شود که در دوران پس از جنگ، سطح بالایی از رفاه را تجربه میکرد. هجوم کالا، پول، ازخودبیگانگی، ایدئولوژی مصرفی سرمایهداری، اقتدار، فاشیسم، جنگ و نژادپرستی- به صورت مشخص نمونه اسراییل - درونمایه بسیاری از آثار پینکفلوید است که بیشتر تحتتاثیر اندیشههای چپگرایانه راجر واترز شکل گرفت. آیا هنر که خود به صنعتی سودآور در قرن بیستم تبدیل شد میتواند چنین داعیهای داشته باشد و ادعای مقاومت در برابر ایدئولوژی سلطه کند و در سازوکار بازار ادغام نشود؟ در آهنگ «دودی بزن» به نفوذ پول و اقتصاد در هنر و ازجمله خود اجراهای پینکفلوید اشاره میشود. در «دیوار» استفاده فاشیسم از زیباشناسی در تحکیم سیستم سرکوبگر نهاد سیاسی، خانواده، روابط جنسی و سیستم آموزشی نشان داده میشود. در مقابل، پینکفلوید توانست با دستیافتن به نوعی فرم زیباشناسی سیاسی به «زبان جهانی موسیقی اعتراض»
چند نسل تبدیل شود که در سرتاسر دهه 1960 تا 1980 مشغول «رویابینی» و خلق دنیایی نو بودند. دانشجویانی که ازبرن آنها را نکوهیده بود از دل خردهفرهنگهای هیپیگری و جنبش پانک در این دهه مشغول مبارزه علیه وضعیت موجود و تحول در ساختارهای اقتدارگرای جامعه بودند. پینکفلوید هم در بین دانشجویان اشرافزاده لندنی طرفدار داشت و هم در بین کارگران و طبقه پایین فرانسوی.
در ایران سالهای منتهی به انقلاب و پس از آن در دهه 1360 پینکفلوید به فیگوری جذاب برای جوانهایی تبدیل شد که خواهان تغییر در وضع موجود و سبک زندگی و سیستم آموزشی بودند. البته ازآنجاکه اساسا تولد موزیک راک از دل موزیک پاپ و عامهپسند در دهه 1950 و تلفیق آن با موزیک کانتری در دهه 1960 در غرب اتفاق افتاد، پینکفلوید با بسترهای اجتماعی یکسره متفاوت، وارد ایران شد و مثل خیلی دیگر از «پدیدههای وارداتی» جامعه موجگرای ایرانی، برخوردهای گوناگونی با آن کرد. نسلهای قدیمیتر با نوارهای کاست پینکفلوید که از آنور آب میرسید و نسلهای جدیدتر به لطف «امتیوی» با چند نام محدود دنیای راک مثل پینکفلوید، اسلش، کویین، نیروانا و متالیکا آشنا شدند و گروهی مثل لد زپلین با طیف گسترده مخاطبان در آمریکا به خاطر جنس موزیک در ایران مهجور باقی ماندند. اقبال گسترده به پینکفلوید البته مدیون تلاش زیاد علاقهمندان آن، برای معرفی این گروه در ایران نیز بود. چاپ چند کتاب در سالهای بعد از انقلاب در مورد این گروه و ترجمه اشعار آن به فارسی در دهه 1370 پینکفلوید را بیشازپیش در ایران شناساند؛ اما نمیتوان کتمان کرد که پینکفلوید در
ایران از زمینههای سیاسی و اجتماعی که در آن شکل گرفته بود، جدا شد و در بسیاری موارد، به گرایشی روشنفکری و گاهی به یکجور «کلاسداشتن» و نوعی مایه فخرفروشی تبدیل شد.
توفان بهشتی: ال.اس.دی و موسیقی فقدان
در سال ۱۹۷۵ اعضای گروه در استودیو «ابی رود» لندن مشغول ویرایش و تنظیم میکسهای پایانی آهنگ «بدرخش ای الماس دیوانه» به یاد سید برت بودند که سالها بعد از جدایی از گروه، او را ندیده بودند. در این هنگام یک مرد چاق با ابرو و موهای تراشیده وارد اتاق شد. ریچارد رایت حدس زد او از دوستان واترز است و با او کار دارد، گیلمور هم حدس زد او از کارکنان استودیو باشد و نیک میسن هم نتوانست او را به جای آورد، اما پس از لحظهای متوجه شدند او سید برت است. همه وحشتزده شده بودند. واترز پس از اینکه دوست دوران کودکی خود را شناخت، به سختی گریست. آن روز برت در کنار آنها نشست و با هم صحبتهای گنگی کردند. برت نسخه میکسشده «بدرخش ای الماس دیوانه» را هم گوش داد، ولی بیماری اسکیزوفرنی، او را از برقراری هرگونه ارتباطی با آن آهنگ عاجز کرده بود. چاندرو کینگ مدیرگروه از او پرسید چرا اینقدر چاق شده است؟ و او پاسخ داد: «در خانهام یک یخچال بزرگ دارم و به خوردن گوشت خوک بیشازحد عادت کردهام.» حضور شگفتانگیز برت در آن روز بر بخشهای پایانی آهنگ تاثیر گذاشت، فرازی از آهنگ «نواختن امیلی را ببین» توسط ریچارد رایت در بخش پایانی آهنگ بعد از این
دیدار اتفاقی در انتهای آهنگ گنجانده شده است. در فیلم «دیوار» آلن پارکر نیز شخصیت «پینک» به علت ازپادرآمدن در اثر فشار زندگی و شهرت، تمام موهای بدنش و ابروهایش را میتراشد. پس از آن هیچیک از اعضای گروه برت را ندیدند.
او از سال 1963 تا 1968 خواننده، ترانهسرا، گیتاریست و یکی از پایهگذاران راک انگلیسی و پینکفلوید بود. مصرف بیشازحد ال.اس.دی باعث ازهمگسیختگی روانی و ازبینرفتن حلقههای ارتباط او با واقعیت شد. خلقوخوی جنونآمیز او در پشت صحنه و رفتارهای غیرمتعارف در روی سن، منجر به جایگزینی برت با دیوید گیلمور شد. پسازاین او به انزوا رفت و ۳۵سال باقی عمرش را دور از آشنایان، رسانهها و دوستان گذراند و در هیچ جمعی حضور نیافت تا در سال ۲۰۰۶ در خانهاش در کمبریج درگذشت. واترز دراینباره میگوید: «بدرخش ای الماس دیوانه» فقط درباره سید نیست، او نمادی است از هرگونه فقدان در زندگی مدرن که بعضی از مردم مجبورند برای ادامه زندگی با آن کنار بیایند. من این حس را به شکل وحشتناکی غمانگیز یافتم، میخواستم شعر تاآنجاکه ممکن است نسبت به حس ما نزدیک باشد، یک نوع ماخولیای غیرقابلوصف و اجتنابناپذیر از ناپدیدشدن ناگهانی سید. این آلبوم درباره عدمحضور بود، بههمینخاطر «کاش اینجا بودی» نام گرفت. فقدان، بیگانگی، جنون و تنهایی، مفاهیمیاند که در مورد جنس موزیک، اشعار و زندگی اعضای پینکفلوید میتوان گفت. از فقدان فیزیکی سید برت در همان
اوایل کار تا کشتهشدن پدر راجر واترز در جنگ جهانی دوم و تاثیر ماخولیایی آن بر ذهن او، ازدسترفتن آرزوهای کودکی در «امیدهای بزرگ»، تجربههای شکست نسلی در «نیمه تاریک ماه»، ازخودبیگانگی در «به ماشین خوش آمدی» و «پول» و «حیوانات» و جنون در «نیمه تاریک ماه» و «دیوار».
در جولای۲۰۰۵، پس از نزدیک به دو دهه، اعضای گروه (گیلمور، واترز، رایت و میسن) در کنسرت خیرخواهانه لایو۸ با هم به اجرا پرداختند. سید برت در سال ۲۰۰۶ در اثر عوارض کبد و ریچارد رایت در سال ۲۰۰۸ بر اثر نوعی سرطان ناشناخته درگذشتند و بدینترتیب این اجرا تبدیل به آخرین اجرای گروه با حضور تمام اعضا شد. در سال ۲۰۰۶، گیلمور در مصاحبهای اعلام کرد پینکفلوید منحل شده است. از آن زمان، واترز و گیلمور بارها اعلام کردهاند که قصد ندارند تا دوباره با سایر اعضای گروه، گرد هم آیند. در سال ۲۰۱۱، گیلمور و میسن در آرنا لندن، در یکی از نمایشهای تور دیوار واترز، روی صحنه به او پیوستند. در نوامبر ۲۰۱۴، آلبوم «رودخانه بیپایان» منتشر و به «ریچارد رایت» تقدیم شد؛ با طرح جلدی تاملبرانگیز: مرد قایقرانی روی ابرها به سوی نور درخشانی که در محل تلاقی آسمان و دریا بیرون زده پارو میزند؛ نوری که مشخص نیست محل طلوع خورشید است یا غروب آن.
آبان 93 پس از 20سال انتظار، آلبوم پایانی پینکفلوید با همان لوگوی خاطرهانگیز و با عنوان «رودخانه بیپایان» منتشر و بهاینترتیب پرونده یکی از محبوبترین و پرسروصداترین گروههای تاریخ موزیک برای همیشه بسته شد. 47سال فعالیت هنری از زمان انتشار اولین آلبوم با عنوان «نیزن بر دروازههای سپیدهدم»، تولید 15آلبوم، تعداد زیادی تکآهنگ، بازخوانی و تنظیم آهنگهای قدیمی گروههای دیگر، ساخت فیلم و موسیقی فیلم، تورهای جهانی و اجراهای عظیم و پرجمعیت، فقط بخشی از کارنامه پربار این گروه است. پینکفلوید از پرفروشترینهای عالم موسیقی بود و تا سال ۲۰۱۳، بیش از ۲۵۰میلیون نسخه از آثار این گروه در سرتاسر جهان به فروش رفت. «رودخانه بیپایان» هفتم نوامبر 2014 در سراسر دنیا رونمایی و پخش شد. این آلبوم شامل 18قطعه بیکلام کوتاه در ژانر راک اینسترومنتال و یک ترانه بلندتر با عنوان «رساتر از واژهها» است که پالی سامسن، همسر دیوید گیلمور، شعر آن را سروده است. آلبوم در فروش، موفقیت زیادی داشت و پیشفروش آن در سایت «آمازون» رکورد شکست. این آلبوم شامل آهنگهایی است که پیش از آن با همکاری ریچارد رایت، دیوید گیلمور و نیک میسن
در سال ۱۹۹3 میلادی برای اجرای عمومی ساخته و یکسال بعد، با نام «ناقوس جدایی» منتشر شده بود. گیلمور گیتاریست و خواننده گروه، درباره این آلبوم میگوید: «این جشن پینکفلویدی ما سفری است اکتشافی به ریشههای گروه در اواسط دهه 60، زمانی که سید برت، موتور خلاق و چالشناپذیر گروه بود.» پس از مرگ رایت، گیلمور و میسن، آخرین بازماندگان و موسسان گروه بودند که هنوز با نام پینکفلوید کار میکردند. راجر واترز دیگر بنیانگذار گروه در سال ۱۹۸4 میلادی پس از اختلاف و دعوا، گروه را ترک کرده و به تنهایی مشغولبهکار شده بود. پینکفلوید در قریب به سه دهه عمر خود سه دوره کاملا متفاوت را در سبک و زیباییشناسی موسیقی و شعر خود تجربه کرد و سیر تکاملی و منحصربهفرد خود را پیمود. از سایکدلیک راک سید برت، تا پروگسیو راک راجر واترز و موزیک قوی و تجربی گیلمور.
راک؛ «صنعت موزیک» معترض
ازی ازبرن در کتاب زندگینامه خود میگوید: «موزیک پینکفلوید موزیک دانشجوهای پولدار کالج بود و موزیک گروه ما، مخالف واقعی لعنتی این گروه.» اما پینکفلوید فراتر از عرصه هنر و موسیقی توانست تبدیل به نوعی فرهنگ یا به تعبیری دقیقتر، ضدفرهنگ در جامعهای شود که در دوران پس از جنگ، سطح بالایی از رفاه را تجربه میکرد. هجوم کالا، پول، ازخودبیگانگی، ایدئولوژی مصرفی سرمایهداری، اقتدار، فاشیسم، جنگ و نژادپرستی- به صورت مشخص نمونه اسراییل - درونمایه بسیاری از آثار پینکفلوید است که بیشتر تحتتاثیر اندیشههای چپگرایانه راجر واترز شکل گرفت. آیا هنر که خود به صنعتی سودآور در قرن بیستم تبدیل شد میتواند چنین داعیهای داشته باشد و ادعای مقاومت در برابر ایدئولوژی سلطه کند و در سازوکار بازار ادغام نشود؟ در آهنگ «دودی بزن» به نفوذ پول و اقتصاد در هنر و ازجمله خود اجراهای پینکفلوید اشاره میشود. در «دیوار» استفاده فاشیسم از زیباشناسی در تحکیم سیستم سرکوبگر نهاد سیاسی، خانواده، روابط جنسی و سیستم آموزشی نشان داده میشود. در مقابل، پینکفلوید توانست با دستیافتن به نوعی فرم زیباشناسی سیاسی به «زبان جهانی موسیقی اعتراض»
چند نسل تبدیل شود که در سرتاسر دهه 1960 تا 1980 مشغول «رویابینی» و خلق دنیایی نو بودند. دانشجویانی که ازبرن آنها را نکوهیده بود از دل خردهفرهنگهای هیپیگری و جنبش پانک در این دهه مشغول مبارزه علیه وضعیت موجود و تحول در ساختارهای اقتدارگرای جامعه بودند. پینکفلوید هم در بین دانشجویان اشرافزاده لندنی طرفدار داشت و هم در بین کارگران و طبقه پایین فرانسوی.
در ایران سالهای منتهی به انقلاب و پس از آن در دهه 1360 پینکفلوید به فیگوری جذاب برای جوانهایی تبدیل شد که خواهان تغییر در وضع موجود و سبک زندگی و سیستم آموزشی بودند. البته ازآنجاکه اساسا تولد موزیک راک از دل موزیک پاپ و عامهپسند در دهه 1950 و تلفیق آن با موزیک کانتری در دهه 1960 در غرب اتفاق افتاد، پینکفلوید با بسترهای اجتماعی یکسره متفاوت، وارد ایران شد و مثل خیلی دیگر از «پدیدههای وارداتی» جامعه موجگرای ایرانی، برخوردهای گوناگونی با آن کرد. نسلهای قدیمیتر با نوارهای کاست پینکفلوید که از آنور آب میرسید و نسلهای جدیدتر به لطف «امتیوی» با چند نام محدود دنیای راک مثل پینکفلوید، اسلش، کویین، نیروانا و متالیکا آشنا شدند و گروهی مثل لد زپلین با طیف گسترده مخاطبان در آمریکا به خاطر جنس موزیک در ایران مهجور باقی ماندند. اقبال گسترده به پینکفلوید البته مدیون تلاش زیاد علاقهمندان آن، برای معرفی این گروه در ایران نیز بود. چاپ چند کتاب در سالهای بعد از انقلاب در مورد این گروه و ترجمه اشعار آن به فارسی در دهه 1370 پینکفلوید را بیشازپیش در ایران شناساند؛ اما نمیتوان کتمان کرد که پینکفلوید در
ایران از زمینههای سیاسی و اجتماعی که در آن شکل گرفته بود، جدا شد و در بسیاری موارد، به گرایشی روشنفکری و گاهی به یکجور «کلاسداشتن» و نوعی مایه فخرفروشی تبدیل شد.
توفان بهشتی: ال.اس.دی و موسیقی فقدان
در سال ۱۹۷۵ اعضای گروه در استودیو «ابی رود» لندن مشغول ویرایش و تنظیم میکسهای پایانی آهنگ «بدرخش ای الماس دیوانه» به یاد سید برت بودند که سالها بعد از جدایی از گروه، او را ندیده بودند. در این هنگام یک مرد چاق با ابرو و موهای تراشیده وارد اتاق شد. ریچارد رایت حدس زد او از دوستان واترز است و با او کار دارد، گیلمور هم حدس زد او از کارکنان استودیو باشد و نیک میسن هم نتوانست او را به جای آورد، اما پس از لحظهای متوجه شدند او سید برت است. همه وحشتزده شده بودند. واترز پس از اینکه دوست دوران کودکی خود را شناخت، به سختی گریست. آن روز برت در کنار آنها نشست و با هم صحبتهای گنگی کردند. برت نسخه میکسشده «بدرخش ای الماس دیوانه» را هم گوش داد، ولی بیماری اسکیزوفرنی، او را از برقراری هرگونه ارتباطی با آن آهنگ عاجز کرده بود. چاندرو کینگ مدیرگروه از او پرسید چرا اینقدر چاق شده است؟ و او پاسخ داد: «در خانهام یک یخچال بزرگ دارم و به خوردن گوشت خوک بیشازحد عادت کردهام.» حضور شگفتانگیز برت در آن روز بر بخشهای پایانی آهنگ تاثیر گذاشت، فرازی از آهنگ «نواختن امیلی را ببین» توسط ریچارد رایت در بخش پایانی آهنگ بعد از این
دیدار اتفاقی در انتهای آهنگ گنجانده شده است. در فیلم «دیوار» آلن پارکر نیز شخصیت «پینک» به علت ازپادرآمدن در اثر فشار زندگی و شهرت، تمام موهای بدنش و ابروهایش را میتراشد. پس از آن هیچیک از اعضای گروه برت را ندیدند.
او از سال 1963 تا 1968 خواننده، ترانهسرا، گیتاریست و یکی از پایهگذاران راک انگلیسی و پینکفلوید بود. مصرف بیشازحد ال.اس.دی باعث ازهمگسیختگی روانی و ازبینرفتن حلقههای ارتباط او با واقعیت شد. خلقوخوی جنونآمیز او در پشت صحنه و رفتارهای غیرمتعارف در روی سن، منجر به جایگزینی برت با دیوید گیلمور شد. پسازاین او به انزوا رفت و ۳۵سال باقی عمرش را دور از آشنایان، رسانهها و دوستان گذراند و در هیچ جمعی حضور نیافت تا در سال ۲۰۰۶ در خانهاش در کمبریج درگذشت. واترز دراینباره میگوید: «بدرخش ای الماس دیوانه» فقط درباره سید نیست، او نمادی است از هرگونه فقدان در زندگی مدرن که بعضی از مردم مجبورند برای ادامه زندگی با آن کنار بیایند. من این حس را به شکل وحشتناکی غمانگیز یافتم، میخواستم شعر تاآنجاکه ممکن است نسبت به حس ما نزدیک باشد، یک نوع ماخولیای غیرقابلوصف و اجتنابناپذیر از ناپدیدشدن ناگهانی سید. این آلبوم درباره عدمحضور بود، بههمینخاطر «کاش اینجا بودی» نام گرفت. فقدان، بیگانگی، جنون و تنهایی، مفاهیمیاند که در مورد جنس موزیک، اشعار و زندگی اعضای پینکفلوید میتوان گفت. از فقدان فیزیکی سید برت در همان
اوایل کار تا کشتهشدن پدر راجر واترز در جنگ جهانی دوم و تاثیر ماخولیایی آن بر ذهن او، ازدسترفتن آرزوهای کودکی در «امیدهای بزرگ»، تجربههای شکست نسلی در «نیمه تاریک ماه»، ازخودبیگانگی در «به ماشین خوش آمدی» و «پول» و «حیوانات» و جنون در «نیمه تاریک ماه» و «دیوار».
در جولای۲۰۰۵، پس از نزدیک به دو دهه، اعضای گروه (گیلمور، واترز، رایت و میسن) در کنسرت خیرخواهانه لایو۸ با هم به اجرا پرداختند. سید برت در سال ۲۰۰۶ در اثر عوارض کبد و ریچارد رایت در سال ۲۰۰۸ بر اثر نوعی سرطان ناشناخته درگذشتند و بدینترتیب این اجرا تبدیل به آخرین اجرای گروه با حضور تمام اعضا شد. در سال ۲۰۰۶، گیلمور در مصاحبهای اعلام کرد پینکفلوید منحل شده است. از آن زمان، واترز و گیلمور بارها اعلام کردهاند که قصد ندارند تا دوباره با سایر اعضای گروه، گرد هم آیند. در سال ۲۰۱۱، گیلمور و میسن در آرنا لندن، در یکی از نمایشهای تور دیوار واترز، روی صحنه به او پیوستند. در نوامبر ۲۰۱۴، آلبوم «رودخانه بیپایان» منتشر و به «ریچارد رایت» تقدیم شد؛ با طرح جلدی تاملبرانگیز: مرد قایقرانی روی ابرها به سوی نور درخشانی که در محل تلاقی آسمان و دریا بیرون زده پارو میزند؛ نوری که مشخص نیست محل طلوع خورشید است یا غروب آن.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.