موسیقی ایران در سالی که گذشت
به ضربان افتادن نُتها
سحر آزاد
نبض موسیقی ایران همچنان میزند. ضربان نتها اگرچه براثر فشارهای موجود بارها ضعیف شده، اما توانسته حیات خود را حفظ کند. ماجرای لغو کنسرتهای موسیقی در شهرستانها با اینکه در سالهای گذشته بیسابقه نبود، در سال93 به زنجیرهای تکراری تبدیل شد و هرچند هفته یکبار لغو یک کنسرت یا برنامه موسیقی را به خبری تکراری بدل کرد. در کنار لغو کنسرتها باید محدودیت حضور نوازندگان و همخوانان زن در شهرستانها، بستهشدن کلاسهای موسیقی فرهنگسراهای تهران برای چندماه، درگذشت مرتضی پاشایی و امکان صدور مجوز برای موسیقی رپ در صورت مطابقت با قوانین و عرف جامعه را از دیگر رویدادهای تاثیرگذار موسیقی در سالی که گذشت، دانست.
مجوزهای روی کاغذ
لغو کنسرتهای شهرستانها به ماجرای هرماه موسیقی کشور در سال93 تبدیل شد. این کنسرتها با وجود داشتن مجوز از سوی دفتر موسیقی وزارت ارشاد، مورد اعتراض گروههای مخالف قرار میگرفتند و برخی از آنها با وجود انجام تبلیغات و فروش بلیت، فقط چندساعت پیش از برگزاری برنامه، لغو یا به بهانه موکولشدن آن به بعدها، از ورود به صحنه بازماندند. کنسرت «چرا رفتی» به خوانندگی همایون شجریان و آهنگسازی تهمورس پورناظری که قرار بود هشتمبهمن در سالن وزارت کشور برگزار شود- با وجود پرداخت تمام هزینههای سالن و عقد قرارداد- روز برگزاری کنسرت دستاندرکاران سالن وزارت کشور، این سالن را به برنامه دیگری اختصاص داده بودند. گروه لیان نیز توانست بعد از 16سال، مجوز اجرای دو سانس کنسرت را روز 12دی در زادگاه خود دریافت کند؛ اما بعد از سه ساعت تاخیر، به دلیل اعتراض گروههای مخالف، سرانجام با دخالت نیروی انتظامی و حمایت استاندار، تنها یکی از سانسها اجرا شد. این گروه قرار بود روزهای 13و14دی هم کنسرتی در شیراز برگزار کنند؛ اما با مخالفت مصطفی امیری، فرماندار شیراز روبهرو شد و با وجود دریافت مجوز از سوی وزارت ارشاد، نتوانستند روی صحنه بروند.
جریان لغو کنسرتهای بوشهر محدود به لیان نشد و کنسرت سیروان خسروی، خواننده پاپ نیز که عنوان شده بود، ۱۷ و ۱۸دی در سینما بهمن برگزار میشود، لغو شد. مجری این کنسرت اعلام کرد برای ایجاد فضایی آرام قبل از سفر هیات دولت به استان، کنسرت خسروی به زمان دیگری موکول شد؛ اما این خواننده در متنی در صفحه شخصی اینستاگرام خود گفت: «کنسرت بوشهر به دلیل مسایلی که خودتون بهتر میدونید لغو شد.» اوایل دیماه نیز خبر لغو کنسرت عماد طالبزاده، دیگر خواننده پاپ در اراک روایتی دوگانه از جریان لغو کنسرتها داشت. ایسنا بهنقل از روابطعمومی طالبزاده گفت مسوولان نیروی انتظامی و اماکن اراک به تهیهکننده برنامه گفتهاند حتی اجازه ورود به شهر اراک را ندارد. در مقابل ٢١دی معاونت اجتماعی نیروی انتظامی در نمابری درباره این خبر، اینگونه توضیح داد: «نامبرده برای برگزاری کنسرت در مجتمع فرهنگی طوفان اراک هیچگونه مجوزی از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان نداشته و به دستور معاون دادستان عمومی و انقلاب شهرستان اراک، از برگزاری کنسرت غیرقانونی وی جلوگیری گردیده است.» کنسرت شهرام ناظری، خواننده موسیقی سنتی که قرار بود مهرماه سالجاری در
نیشابور به روی صحنه برود، لغو شد تا نام او در کنار غلامعلی پورعطایی و حسین علیزاده که کنسرتشان قبلا در نیشابور لغو شده بود، ثبت شود. در همین ماه دو کنسرت دیگر هم لغو شد. قرار بود گروه «آرون» در مشهد اجرا داشته باشند؛ اما کنسرتشان یک روز قبل از اجرا لغو شد. گروه «عرفان» که قرار بود در هنرسرای «خورشید» اصفهان روی صحنه برود نیز بهدلیل حضور نوازندگان زن نتوانست روی صحنه برود. کنسرت محسن یگانه قرار بود 18 و 19مرداد در ارومیه برگزار شود اما بهدلیل عدمرعایت طرح تفکیک جنسیتی لغو شد. مدیر دفتر موسیقی وزارت ارشاد اعلام کرده بود زیربار طرحی که به جداسازی جنسیتی کنسرتها میانجامد، نخواهد رفت. البته در میان لغو سریالی کنسرتها، استانهایی هم بودند که در مقابل اعتراضها مقاومت کردند. 28اردیبهشت سالجاری، جمعی در اعتراض به وضعیت بدحجابی و همچنین ممانعت از برپایی کنسرت مجید خراطها و امید جهان، مقابل دفتر نماینده ولیفقیه در استان کهگیلویهوبویراحمد تجمع کردند و خواستار لغو این برنامه شدند. این کنسرت قرار بود 30اردیبهشت برگزار شود و مسوولان فرهنگی و سیاسی استان کهگیلویهوبویراحمد بر «پایبندی به قانون» تاکید کردند.
البته این کنسرت به دلیل مشکلات فنی به تعویق افتاد؛ اما مقاومت مسوولان محلی همچون بوشهر، باعث حمایت از گروههای موسیقی شد. مخالفت گروههای غیررسمی به برگزاری کنسرتهای موسیقی مجوزدار و واکنش رسانهها، در نهایت منجر به واکنش مسوولان انتظامی در ماههای پایانی سال شد. سردار اسماعیل احمدیمقدم، فرمانده نیروی انتظامی کشور ٢٤دی گفت: «حساسیت و احساس وظیفه عدهای از مردم درباره مسایل فرهنگی از جمله کنسرتهای موسیقی قابلتقدیر است؛ اما اگر در شهری مجوز برگزاری کنسرت هرچند برخلاف تشخیص عدهای از مردم داده شد، نیروی انتظامی از تصمیم قانونی حمایت میکند و کسی حق برهمزدن چنین مراسمی را ندارد.»
زنان فقط تماشاگر باشند
حضور زنان در گروههای موسیقی به عنوان نوازنده یا همخوان، امری است که سالهاست وجود داشته، اما ظاهرا این موضوع در برخی از شهرستانها هنوز جانیفتاده و براساس یک قانون نانوشته، استانهایی هستند که از ورود زنان به روی صحنه ممانعت میکنند. برخی از تهیهکنندگان و موسیقیدانان به ایسکانیوز گفتهاند این مشکل در 13استان و در شهرهایی مانند اصفهان، تبریز، ارومیه، زنجان، گرگان، تمامی شهرهای استان خراسان، برخی از شهرهای خوزستان و... وجود دارد. همچنین خرداد سالجاری «شرق» گزارشی از ممانعت حضور زنان نوازنده در اصفهان منتشر کرد و برایناساس بیش از یک دهه است که طبق یک قانون نانوشته حضور زنان نوازنده در اجراهای زنده موسیقی در این شهر ممنوع است. علیرضا قربانی، خواننده ارکستر ملی، نیز قبل از اجرای کنسرت خیریه که در بهار سالجاری برگزار کرد، در اعتراض به حذف شش نوازنده زن گروهش گفت: «همه آنها خواهران خودمان هستند. اینکه چطور میتوانیم آنها را از موسیقی حذف کنیم بهنظر من یکمقدار برخورنده است و جای تفکر و اعتماد بیشتری دارد.» حسین علیزاده، نوازنده تار و آهنگساز، دیگر موسیقیدان ایرانی بود که به شیوع این مساله در بسیاری از
شهرستانها انتقاد کرد و گفت:«این رویکرد در طول زمان، منجر به حذف بانوان از عرصه موسیقی میشود.»
تعطیلی کلاس فرهنگسراها
یکی دیگر از موضوعهایی که اخبار موسیقی را برای مدتی تحتتاثیر قرار داد، حذف کلاسهای موسیقی در فرهنگسراها بود. به دنبال انتشار اخباری مبنیبر تعطیلی کلاسهای موسیقی و اعتراض برخی از مدرسان موسیقی در این دورهها، مسوولان سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران عنوان کردند که این کلاسها بهصورت موقت تعطیل شدهاند و قرار است پس از بهبود شرایط تدریس، باردیگر بازگشایی شوند، بااینحال رسانهها و علاقهمندان موسیقی از این مساله بیمناک بودند که به بهانه بهترکردن شرایط، آموزش موسیقی در فرهنگسراها رو به نابودی برود. بااینحال شهاب مرادی، رییس سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران در گفتوگویی که تیر سالجاری با «شرق» انجام داد، عنوان کرد هدف آنها، حمایت از موسیقی فاخر و تخصصیکردن آموزش بوده و پس از این بازنگری کلاسها فعالیت خود را آغاز میکنند. بهدنبال بحثهای چندماهه در این باره، حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی آذرماه در نشستی خبری از حل این مشکل و برپایی کلاسها موسیقی خبر داد.
نبض موسیقی ایران همچنان میزند. ضربان نتها اگرچه براثر فشارهای موجود بارها ضعیف شده، اما توانسته حیات خود را حفظ کند. ماجرای لغو کنسرتهای موسیقی در شهرستانها با اینکه در سالهای گذشته بیسابقه نبود، در سال93 به زنجیرهای تکراری تبدیل شد و هرچند هفته یکبار لغو یک کنسرت یا برنامه موسیقی را به خبری تکراری بدل کرد. در کنار لغو کنسرتها باید محدودیت حضور نوازندگان و همخوانان زن در شهرستانها، بستهشدن کلاسهای موسیقی فرهنگسراهای تهران برای چندماه، درگذشت مرتضی پاشایی و امکان صدور مجوز برای موسیقی رپ در صورت مطابقت با قوانین و عرف جامعه را از دیگر رویدادهای تاثیرگذار موسیقی در سالی که گذشت، دانست.
مجوزهای روی کاغذ
لغو کنسرتهای شهرستانها به ماجرای هرماه موسیقی کشور در سال93 تبدیل شد. این کنسرتها با وجود داشتن مجوز از سوی دفتر موسیقی وزارت ارشاد، مورد اعتراض گروههای مخالف قرار میگرفتند و برخی از آنها با وجود انجام تبلیغات و فروش بلیت، فقط چندساعت پیش از برگزاری برنامه، لغو یا به بهانه موکولشدن آن به بعدها، از ورود به صحنه بازماندند. کنسرت «چرا رفتی» به خوانندگی همایون شجریان و آهنگسازی تهمورس پورناظری که قرار بود هشتمبهمن در سالن وزارت کشور برگزار شود- با وجود پرداخت تمام هزینههای سالن و عقد قرارداد- روز برگزاری کنسرت دستاندرکاران سالن وزارت کشور، این سالن را به برنامه دیگری اختصاص داده بودند. گروه لیان نیز توانست بعد از 16سال، مجوز اجرای دو سانس کنسرت را روز 12دی در زادگاه خود دریافت کند؛ اما بعد از سه ساعت تاخیر، به دلیل اعتراض گروههای مخالف، سرانجام با دخالت نیروی انتظامی و حمایت استاندار، تنها یکی از سانسها اجرا شد. این گروه قرار بود روزهای 13و14دی هم کنسرتی در شیراز برگزار کنند؛ اما با مخالفت مصطفی امیری، فرماندار شیراز روبهرو شد و با وجود دریافت مجوز از سوی وزارت ارشاد، نتوانستند روی صحنه بروند.
جریان لغو کنسرتهای بوشهر محدود به لیان نشد و کنسرت سیروان خسروی، خواننده پاپ نیز که عنوان شده بود، ۱۷ و ۱۸دی در سینما بهمن برگزار میشود، لغو شد. مجری این کنسرت اعلام کرد برای ایجاد فضایی آرام قبل از سفر هیات دولت به استان، کنسرت خسروی به زمان دیگری موکول شد؛ اما این خواننده در متنی در صفحه شخصی اینستاگرام خود گفت: «کنسرت بوشهر به دلیل مسایلی که خودتون بهتر میدونید لغو شد.» اوایل دیماه نیز خبر لغو کنسرت عماد طالبزاده، دیگر خواننده پاپ در اراک روایتی دوگانه از جریان لغو کنسرتها داشت. ایسنا بهنقل از روابطعمومی طالبزاده گفت مسوولان نیروی انتظامی و اماکن اراک به تهیهکننده برنامه گفتهاند حتی اجازه ورود به شهر اراک را ندارد. در مقابل ٢١دی معاونت اجتماعی نیروی انتظامی در نمابری درباره این خبر، اینگونه توضیح داد: «نامبرده برای برگزاری کنسرت در مجتمع فرهنگی طوفان اراک هیچگونه مجوزی از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان نداشته و به دستور معاون دادستان عمومی و انقلاب شهرستان اراک، از برگزاری کنسرت غیرقانونی وی جلوگیری گردیده است.» کنسرت شهرام ناظری، خواننده موسیقی سنتی که قرار بود مهرماه سالجاری در
نیشابور به روی صحنه برود، لغو شد تا نام او در کنار غلامعلی پورعطایی و حسین علیزاده که کنسرتشان قبلا در نیشابور لغو شده بود، ثبت شود. در همین ماه دو کنسرت دیگر هم لغو شد. قرار بود گروه «آرون» در مشهد اجرا داشته باشند؛ اما کنسرتشان یک روز قبل از اجرا لغو شد. گروه «عرفان» که قرار بود در هنرسرای «خورشید» اصفهان روی صحنه برود نیز بهدلیل حضور نوازندگان زن نتوانست روی صحنه برود. کنسرت محسن یگانه قرار بود 18 و 19مرداد در ارومیه برگزار شود اما بهدلیل عدمرعایت طرح تفکیک جنسیتی لغو شد. مدیر دفتر موسیقی وزارت ارشاد اعلام کرده بود زیربار طرحی که به جداسازی جنسیتی کنسرتها میانجامد، نخواهد رفت. البته در میان لغو سریالی کنسرتها، استانهایی هم بودند که در مقابل اعتراضها مقاومت کردند. 28اردیبهشت سالجاری، جمعی در اعتراض به وضعیت بدحجابی و همچنین ممانعت از برپایی کنسرت مجید خراطها و امید جهان، مقابل دفتر نماینده ولیفقیه در استان کهگیلویهوبویراحمد تجمع کردند و خواستار لغو این برنامه شدند. این کنسرت قرار بود 30اردیبهشت برگزار شود و مسوولان فرهنگی و سیاسی استان کهگیلویهوبویراحمد بر «پایبندی به قانون» تاکید کردند.
البته این کنسرت به دلیل مشکلات فنی به تعویق افتاد؛ اما مقاومت مسوولان محلی همچون بوشهر، باعث حمایت از گروههای موسیقی شد. مخالفت گروههای غیررسمی به برگزاری کنسرتهای موسیقی مجوزدار و واکنش رسانهها، در نهایت منجر به واکنش مسوولان انتظامی در ماههای پایانی سال شد. سردار اسماعیل احمدیمقدم، فرمانده نیروی انتظامی کشور ٢٤دی گفت: «حساسیت و احساس وظیفه عدهای از مردم درباره مسایل فرهنگی از جمله کنسرتهای موسیقی قابلتقدیر است؛ اما اگر در شهری مجوز برگزاری کنسرت هرچند برخلاف تشخیص عدهای از مردم داده شد، نیروی انتظامی از تصمیم قانونی حمایت میکند و کسی حق برهمزدن چنین مراسمی را ندارد.»
زنان فقط تماشاگر باشند
حضور زنان در گروههای موسیقی به عنوان نوازنده یا همخوان، امری است که سالهاست وجود داشته، اما ظاهرا این موضوع در برخی از شهرستانها هنوز جانیفتاده و براساس یک قانون نانوشته، استانهایی هستند که از ورود زنان به روی صحنه ممانعت میکنند. برخی از تهیهکنندگان و موسیقیدانان به ایسکانیوز گفتهاند این مشکل در 13استان و در شهرهایی مانند اصفهان، تبریز، ارومیه، زنجان، گرگان، تمامی شهرهای استان خراسان، برخی از شهرهای خوزستان و... وجود دارد. همچنین خرداد سالجاری «شرق» گزارشی از ممانعت حضور زنان نوازنده در اصفهان منتشر کرد و برایناساس بیش از یک دهه است که طبق یک قانون نانوشته حضور زنان نوازنده در اجراهای زنده موسیقی در این شهر ممنوع است. علیرضا قربانی، خواننده ارکستر ملی، نیز قبل از اجرای کنسرت خیریه که در بهار سالجاری برگزار کرد، در اعتراض به حذف شش نوازنده زن گروهش گفت: «همه آنها خواهران خودمان هستند. اینکه چطور میتوانیم آنها را از موسیقی حذف کنیم بهنظر من یکمقدار برخورنده است و جای تفکر و اعتماد بیشتری دارد.» حسین علیزاده، نوازنده تار و آهنگساز، دیگر موسیقیدان ایرانی بود که به شیوع این مساله در بسیاری از
شهرستانها انتقاد کرد و گفت:«این رویکرد در طول زمان، منجر به حذف بانوان از عرصه موسیقی میشود.»
تعطیلی کلاس فرهنگسراها
یکی دیگر از موضوعهایی که اخبار موسیقی را برای مدتی تحتتاثیر قرار داد، حذف کلاسهای موسیقی در فرهنگسراها بود. به دنبال انتشار اخباری مبنیبر تعطیلی کلاسهای موسیقی و اعتراض برخی از مدرسان موسیقی در این دورهها، مسوولان سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران عنوان کردند که این کلاسها بهصورت موقت تعطیل شدهاند و قرار است پس از بهبود شرایط تدریس، باردیگر بازگشایی شوند، بااینحال رسانهها و علاقهمندان موسیقی از این مساله بیمناک بودند که به بهانه بهترکردن شرایط، آموزش موسیقی در فرهنگسراها رو به نابودی برود. بااینحال شهاب مرادی، رییس سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران در گفتوگویی که تیر سالجاری با «شرق» انجام داد، عنوان کرد هدف آنها، حمایت از موسیقی فاخر و تخصصیکردن آموزش بوده و پس از این بازنگری کلاسها فعالیت خود را آغاز میکنند. بهدنبال بحثهای چندماهه در این باره، حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی آذرماه در نشستی خبری از حل این مشکل و برپایی کلاسها موسیقی خبر داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.