|

گفت‌وگو با دکتر حسن قاضی‌زاده‌هاشمی، وزیر بهداشت

از امتحان سربلند بیرون آمده‌ایم

ندا روزبه‌روزی

هاشمی که به اصرار رییس‌جمهور به مجلس معرفی شد، اواخر مردادماه 92 میراث‌دار وزارتخانه‌ای بی‌پول، با حجم بسیاری از کارهای برزمین‌مانده و ارباب‌رجوعانی ناراضی و سرگردان در بیمارستان‌ها و داروخانه‌ها شد؛ وزارتخانه‌ای که روزبه‌روز با رسیدن به پایان کار دولت دهم نفسش بیش از قبل به شماره می‌افتاد؛ کار به جایی رسیده بود که هاشمی پس از گرفتن رای اعتماد از مجلس با حداکثر آرا، وزارت بهداشت را با وجود تعهد در قبال سلامت 70میلیون ایرانی، بیمار خواند و نیازمند درمان. در ارزیابی عملکرد او که در بحبوحه کمبودهای دارویی و پولی، سکان‌دار کشتی طوفان‌زده سلامت شد، همین بس که امروز برای نخستین بار طی تمام سال‌های گذشته، سلامت جزو سه - چهار اولویت اول دولت قرار گرفته و تا این جای کار عملکرد او و همکارانش جزو روشن‌ترین نقاط کارنامه دولت روحانی است. هاشمی پس از تلاش‌هایش برای ایجاد حساسیت در دولت و مجلس و جذب اعتبارات پولی در بودجه 93، چندی پس از ابلاغ سیاست‌های کلی نظام سلامت از سوی مقام‌معظم‌رهبری، دست به تیغ شد و 15 اردیبهشت ماه 93 جراحی بزرگ در نظام سلامت را آغاز کرد؛ جراحی که به‌زعم خودش نیز بدون درد و آسیب نخواهد بود و به‌همین‌دلیل از همان آغاز اجرای طرح، تاکید داشت که تا پایان سال به وی فرصت دهند و پس از آن به قضاوت عملکرد وی و همراهانش بنشینند. اکنون با وجود گذشت کمتر از یک سال از آغاز جراحی بزرگ، گام‌های برداشته‌شده و کارهای به‌‌ثمره‌نشسته زیادی برای شمردن وجود دارد. برای بازخوانی «تحول در سلامت» پای صحبت‌های دکتر سیدحسن هاشمی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌نشینیم:

ضرب‌الاجل وزارت بهداشت و آرامشی که به حوزه دارو بازگشت
او در ابتدای صحبت‌هایش بحران دارویی و اقدامات انجام‌شده جهت بازکردن گره کور دارویی را مورد اشاره قرار می‌دهد و می‌گوید: در ابتدای حضورمان در وزارت بهداشت، مهم‌ترین ماموریت‌مان اقدامی فوری جهت حل مشکلات دارویی بود. در این راستا رفع مشکلات دارویی را از طریق ستاد بحران مربوطه و طرح آن در دولت به‌طور جدی پیگیری کردیم. نهایتا نیز تصمیم‌هایی همچون تسهیلات گمرکی، تسهیل ترخیص دارو از بنادر و... در دولت تصویب شد و به‌دنبال مجموعه اقدامات و تلاش‌های شبانه‌روزی در این حوزه، روال واردات و ترخیص دارو از گمرک عادی شد و آرامش نسبی به بازار دارویی کشور بازگشت.
هاشمی افزایش قیمت داروها و رنجی که مردم در تهیه داروهای‌شان در پی نوسانات نرخ ارز متحمل شده بودند را یادآور شده و می‌گوید: در این راستا نیز تلاش شد تا قیمت‌ دارو به قیمت سال 91 بازگردد. درعین‌حال انعقاد تفاهم‌نامه‌های دارویی با بیمه‌ها جهت پوشش‌های جدید بیمه‌ای و کاهش سهم بیماران در پرداخت هزینه‌های دارویی به‌ویژه داروهای گران‌قیمت را در دستور کار قرار دادیم و به این منظور اعتباری بالغ بر هزارو800میلیاردتومان را لحاظ کردیم. همچنین با وجود تورم، از هرگونه افزایش قیمت در داروهای تولید داخل تا نیمه 93 جلوگیری و روند کاهش قیمت داروهای وارداتی در نیمه دوم سال به‌طور جدی دنبال شد؛ به‌طوری که بسیاری از اقلام دارویی وارداتی در نیمه دوم سال مشمول کاهش قیمت شدند و این کاهش قیمت‌ها در برخی اقلام چشمگیر بود.
هاشمی درعین‌حال می‌گوید: از ابتدای دولت یازدهم اقدامات خوبی در حوزه دارو انجام شده است، اما این به معنای آن نیست که تمام مشکلات، حل شده است. دارو ازجمله موضوعاتی است که دولت هر روز باید به آن فکر کرده و به آن بپردازد. به‌همین‌منظور همواره با تولید‌کنندگان و شرکت‌های دارویی در ارتباط و بیمه‌ها نیز در این زمینه با ما همراهند. باید در این حوزه سرمایه‌گذاری کنیم. مطمئنم در جهت رفع این مشکلات همه کمک خواهند کرد و در این دولت بخش عمده‌ای از مشکلات را برطرف خواهیم کرد.
«تحول در درمان» و تنفس آزاد در بیمارستان‌ها
پس از دارو، اکنون نوبت درمان بود؛ بیمارستان‌هایی که در سایه همه بی‌پولی‌ها و کم‌توجهی‌ها دایره خدمت‌رسانی‌شان تنگ‌تر و در مقابل، نفس‌ مراجعان‌شان گرفته‌تر می‌شد؛ بی‌تردید نیازمند رسیدگی اورژانسی بودند.
وزیر بهداشت به ابلاغ بسته تحول درمان در قالب هشت‌بسته خدمتی از 15 اردیبهشت ماه اشاره می‌کند و می‌گوید: بسیاری از بیماران به دلیل هزینه‌های بالای خدمات تشخیصی، درمانی، آزمایشگاهی، پاراکلینیک و... از ادامه درمان خود منصرف می‌شدند و در مواردی نیز به‌دلیل همین هزینه‌های بالا متاسفانه فرد در مراحل آخر بیماری جهت درمان مراجعه می‌کرد و همین امر شانس موفقیت درمان را کاهش می‌داد. از طرفی حدود چهاردرصد از بیماران سالانه به‌دلیل هزینه‌های کمرشکن سلامت، زیر خط فقر می‌رفتند. دراین‌راستا با محوریت کاهش سهم مردم در پرداخت هزینه‌ها، طرح تحول در مراکز درمانی را آغاز کردیم؛ به‌طوری‌که اکنون سهم مردم در هزینه‌های بستری در حدود 560 بیمارستان دانشگاهی از 37 درصد به 4/5درصد کاهش یافته است. به‌عبارتی بیماران بستری شهری، شش‌درصد و بیماران دارای دفترچه روستایی، سه‌درصد از فرانشیز بستری را در بیمارستان‌های دولتی پرداخت می‌کنند.
وزیر بهداشت ممنوعیت ارجاع بیمار یا همراه بیمار به خارج از بیمارستان جهت تهیه دارو و ملزومات و تجهیزات پزشکی را روی دیگر طرح تحول در حوزه درمان خواند و می‌گوید: پیش از این، حدود 54درصد بیماران جهت تهیه دارو یا ملزومات پزشکی به خارج از بیمارستان ارجاع می‌شدند، اما اکنون این رقم به حدود کمتر از چهاردرصد رسیده است. همچنین اگر بیمارستان مبدأ خدمتی از خدمات آزمایشگاهی یا پاراکلینیکی را نداشته باشد، بیمار با آمبولانس و هزینه بیمارستان مبدأ به بیمارستان مرجع فرستاده شده و پس از انجام اقدامات لازم به بیمارستان محل بستری بازگردانده می‌شود.
مهار لگام افسارگسیخته سزارین
هاشمی افزایش افسارگسیخته زایمان سزارین در کشور را مورد انتقاد قرار داد و ضمن اشاره به رایگان‌کردن زایمان طبیعی در بیمارستان‌های دولتی در جهت ترویج این روش زایمان در قالب طرح تحول سلامت می‌گوید: البته این بسته خدمتی تنها برای کاهش میزان سزارین در کشور پیشنهاد نشد؛ بلکه مشکلات زیادی در این بخش وجود دارد به‌نحوی‌که درحال‌حاضر ماما تربیت می‌شود بدون اینکه دو یا سه مورد زایمان طبیعی را در دوران تحصیل خود آموزش ببیند و بسیاری از بخش‌های زایمان طبیعی در بیمارستان‌ها درحال تعطیل‌شدن بودند. برخی موارد دیگر نیز به‌نوعی نیازی القایی و فرهنگی نادرست را در جامعه ایجاد کرده که مردم تصور می‌کنند سزارین مناسب و زایمان طبیعی با درد و رنج همراه است. این باور و فرهنگ نادرست، ما را به نقطه‌ای رساند که حدود 70درصد زایمان‌ها در کشور به روش سزارین انجام می‌شد. هرچند تغییر فرهنگ کار ساده‌ای نیست و زمان‌بر است اما از زمان اجرای طرح تحول بیش از 300 هزار زایمان طبیعی رایگان انجام شده و بسیاری از بلوک‌های زایمانی، بهسازی و استانداردسازی شده‌اند. درمجموع اکنون بیش از پنج‌درصد بر آمار زایمان به روش طبیعی افزوده شده و آموزش‌های بهداشت باروری رایگان نیز به مادران ارایه می‌شود.
دست مهر «تحول» بر سر مناطق محروم
وزیر بهداشت در ادامه صحبت‌هایش توجه ویژه طرح تحول سلامت به مناطق محروم و کم‌برخوردار را متذکر می‌شود و می‌گوید: مناطق محروم، مهم‌ترین بسته حمایتی طرح تحول نظام سلامت به شمار می‌رود؛ به‌طوری‌که بازسازی بافت فرسوده بسیاری از بیمارستان‌ها و همچنین افزایش تخت‌های بیمارستانی این مناطق در دستور کار قرار گرفته است. «ماندگاری پزشکان در مناطق محروم» نیز از مهم‌ترین بسته‌های اجرا شده در این زمینه است. این برنامه به‌منظور ارتقای کیفیت خدمات سلامت در مناطق کمترتوسعه‌یافته کشور، با هدف افزایش دسترسی مردم به خدمات و مراقبت‌های سلامت در سطوح دوم و سوم و جذب و ماندگاری پزشکان در این مناطق تدوین شد و با اجرای آن از طریق پرداخت‌های تشویقی در مناطق کمترتوسعه‌یافته، زمینه تمام‌وقتی پزشکان و در نهایت کاهش پرداخت از جیب مردم، فراهم شده است. با اجرای این برنامه، درحال‌حاضر در بیش از 291 شهر محروم حدود پنج‌هزار و 500 پزشک ماندگار عمومی، متخصص و فوق‌تخصص داریم. اجرای این برنامه، ارجاع کمتر بیماران این شهرها به مراکز استان‌ها و در نهایت کاهش هزینه‌های بیمار و همراهان وی را به دنبال داشته است.
برنامه‌ای برای مقیم‌شدن پزشکان
وزیر بهداشت ضمن اشاره به راه‌اندازی و تجهیز 585 کلینیک ویژه با تعرفه‌های دولتی در سراسر کشور، برنامه «مقیمی پزشکان» را از دیگر بسته‌های طرح تحول سلامت می‌خواند و می‌گوید: بر اساس این برنامه جهت رفاه حال بیماران، برخورداری بیمارستان‌های بالای 64 تخت از پزشکان مقیم اجباری و دستورالعمل مربوطه نیز به تمام دانشگاه‌های علوم پزشکی ابلاغ شده است. درحال‌حاضر نیز حدود 7هزار و 242 پزشک متخصص مقیم در 17 رشته تخصصی در 400 بیمارستان دانشگاهی مقیم شده‌اند.
از عملیات نوسازی بیمارستان‌ها تا خدمات رفاهی برای بیماران
ارتقای هتلینگ بیمارستان‌ها و افزایش خدمات رفاهی به بیماران از دیگر بسته‌های طرح تحول سلامت بود که وزیر بهداشت به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: این بسته خدمتی با هدف ارتقای خدمات غیردرمانی آغاز شد که در ادامه کار در محورهایی نیز جنبه درمانی یافته است. محور اصلی این بسته خدمتی را ساختمان، تاسیسات، خدمات رفاهی، بهداشت تغذیه و مباحثی این‌چنینی تشکیل می‌دهد. در راستای اجرای این برنامه درحال‌حاضر حدود 78درصد از عملیات نوسازی هتلینگ بیمارستان‌ها انجام شده است و 10هزار بسته از اقلام یازده‌گانه هتلینگ (شامل تخت، کمد، تشک، پایه سرم، میز و...) با اولویت شهرهای کمتر برخوردار و نواحی سردسیر نظیر اردبیل، کرمانشاه، کردستان و... توزیع شده است.
و اما آمبولانس هوایی...
افتتاح 15 پایگاه اورژانس هوایی در کشور یکی دیگر از بسته‌های طرح تحول نظام سلامت است که وزیر بهداشت به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: متاسفانه ایران از کشورهای پرحادثه ترافیکی است به‌طوری‌که سالانه حدود 20هزار نفر در حوادث ترافیکی جان خود را از دست می‌دهند. براین‌اساس آمبولانس هوایی از بهترین و مناسب‌ترین وسایل برای پاسخگویی به حوادث ترافیکی به‌ویژه برای پوشش نقاط دور از دسترس آمبولانس زمینی شامل جاده‌های فرعی و روستایی، مناطق صعب‌العبور و جاده‌های پرتردد و عبور از مانع ترافیک است. کاهش زمان رسیدن بیماران به مراکز درمانی تخصصی به‌ویژه در حوادث ترافیکی از اهداف اصلی این برنامه است.
از آرزوی بزرگ وزیر بهداشت تا فرمانش برای پیشگیری
هاشمی در ادامه صحبت‌هایش اقدامات انجام‌شده در حوزه بهداشت و پیشگیری را مورد اشاره قرار می‌دهد و با بیان اینکه کار در حوزه بهداشت سخت‌تر و نتیجه‌دادن اقدامات در این حوزه زمان‌برتر از حوزه درمان است، می‌گوید: حوزه سلامت به‌شدت آسیب‌پذیر و بیمار است و بیماری آن نیز ناشی از کم توجهی به حوزه پیشگیری است؛ این بی‌توجهی متاسفانه بار حوزه درمان و هزینه‌های ناشی از آن را افزایش داده است. ساماندهی حوزه بهداشت یکی از آرزوهایم است و این موضوع از برنامه‌های اصلی وزارت بهداشت است؛ چرا که دو مقوله بهداشت و درمان از یکدیگر جدا نیستند و دولت نیز از این خدمات حمایت می‌کند.
او شبکه بهداشتی کشور را از افتخارات انقلاب اسلامی می‌خواند و می‌گوید: البته شبکه بهداشتی کشور به‌شدت نیازمند بازنگری و نوسازی است و پای شبکه باید به شهرها و حاشیه‌ شهرها نیز باز شود. آرزوی همیشگی ما اجرای عدالت و دسترسی ایرانیان به خدمات بهداشتی اولیه است. درعین‌حال یکی از دلایل ناکامی طرح‌های بهداشتی در گذشته شتاب‌زدگی بوده و به‌همین‌دلیل لازم است در این حوزه گام‌به‌گام پیش رویم.
وی درعین‌حال تهیه برنامه تحول حوزه بهداشت برای افزایش دسترسی به خدمات اولیه سلامت در مناطق روستایی/عشایری، حاشیه شهر، شهرهای کوچک، متوسط و بزرگ و همچنین تدوین طرح بازسازی و نوسازی نظام شبکه بهداشت و درمان کشور با رویکرد تقویت مراقبت‌های اولیه بهداشتی را مورد اشاره قرار می‌دهد و ضمن تاکید بر آسیب‌شناسی طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع در دو استان مجری این طرح، بر ایجاد زیرساخت و اقدام برای حمایت مالی به‌منظور تقویت پزشک خانواده روستایی تاکید می‌کند و می‌گوید: به‌دنبال اقدامات انجام‌شده طی مدت سپری‌شده از عمر دولت یازدهم، تعداد پزشک خانواده از چهارهزارو567نفر در سال 1392 به پنج‌هزارو551نفر در مهر 1393 رسیده است.
وزیر بهداشت در ادامه این بخش از صحبت‌هایش از تدوین برنامه و دستورالعمل اجرایی برای گسترش نظام سلامت و شبکه بهداشت و درمان در مناطق حاشیه‌نشین، سکونت‌گاه‌های غیررسمی و شهرهایی با جمعیت 20 تا 50 هزار نفر سخن می‌گوید و اضافه می‌کند که در طرح تحول بهداشت برای حدود 9‌میلیون‌نفر ساکن حاشیه شهرها نیز ارائه خدمات بهداشتی پیش‌بینی شده است و به‌این‌ترتیب در قالب بلوک‌های 12هزارو500 نفری خدمات لازم نظیر مشاوره تغذیه، خدمات سلامت روان، بهداشت خانواده و... در پایگاه‌های سلامت به جمعیت تحت پوشش ارایه می‌شود. در مراحل بعدی پزشکان نیز به این مجموعه اضافه خواهند شد. البته هدف ما درمان‌محوری نیست و این پوشش باید با بهورزان تکمیل شود نه فقط پزشکان.
وی می‌گوید: همچنین در قالب این برنامه امسال حدود یک‌هزار خانه بهداشت بازسازی و نوسازی شد و اوایل سال 94 نیز حدود یک‌هزار خانه بهداشت نوسازی می‌شوند. افزایش دوبرابری اقلام دارویی مورد نیاز در شبکه روستایی و توزیع رایگان مکمل‌های ویژه زنان باردار، کودکان و... در روستاها از دیگر اقداماتی است که در قالب طرح تحول در حوزه بهداشت انجام شده است.
او همچنین اضافه‌کردن واکسن‌های جدید به برنامه واکسیناسیون ملی را از دیگر اهداف طرح تحول بهداشت می‌خواند و ادامه می‌دهد: در این راستا واکسن پنتاوالان وارد برنامه واکسیناسیون کشور شد. براین‌اساس به میزان کافی از این واکسن خریداری و توزیع شده است. واکسن پنج گانه جدید، سبب حفاظت کودکان علیه بیماری‌های دیفتری، سیاه‌سرفه، کزاز، هپاتیت ب و هموفیلوس آنفلوانزا نوع ب می‌شود.
هر چند واکسن دیفتری، سیاه‌سرفه، کزاز (سه گانه) و هپاتیت ب قبلا جزو برنامه جاری ایمن‌سازی کودکان بوده اما هموفیلوس آنفلوانزا نوع ب (HIB) جزو پنجمی است که به این مجموعه اضافه شده و به‌این‌ترتیب با یک‌بار تزریق، کودک علیه پنج بیماری واکسینه می‌شود. برنامه‌ریزی برای ورود چند واکسن دیگر نیز انجام شده که در زمان خاص خود اطلاع‌رسانی می‌شود.
گام سوم تحول؛ اقدامی مبارک برای سلامت
وزیر بهداشت گام سوم طرح تحول نظام سلامت یعنی ابلاغ و اجرای کتاب ارزش‌گذاری نسبی خدمات سلامت را کار زیبایی خواند و می‌گوید: این گام از طرح تحول، اقدامی مبارک بود برای قطع رابطه مالی میان جامعه پزشکی و مردم. به‌این‌ترتیب با برچیده‌شدن زمینه‌های برخی دریافت‌های نامتعارف و تعرفه‌دارشدن بیش از 1700 خدمت پزشکی که پیش از این تکلیف‌شان مشخص نبود، باز هم اقدامی برای کاهش پرداخت از جیب مردم صورت گرفت. از آنجا که به‌دلیل واقعی‌نبودن تعرفه‌ها، پیش از این جامعه پزشکی بخشی از سوبسید درمان را از جیب خود می‌پرداختند، بدون تردید اقدام دولت در واقعی‌کردن تعرفه‌ها مورد اقبال اکثریت قریب‌به‌اتفاق جامعه پزشکی قرار گرفت. اما درعین‌حال باوجود جدی‌بودن در نظارت‌های میدانی، جهت شنیدن صدای مردم، سامانه 1690 را راه‌اندازی کردیم و خوشبختانه حجم زیادی از این تماس‌ها زبان تشکر و تقدیر مردم از جامعه پزشکی است.
او معتقد است که اگر در گذشته در خصوص تعرفه‌ها درست تصمیم‌گیری می‌شد، اکنون نیاز به جراحی در بخش سلامت نبود چرا که همواره پیشگیری بهتر از درمان بوده و طبیعی است جراحی‌ای که درحال‌حاضر در حوزه سلامت صورت می‌گیرد بدون درد و آسیب نیست. وزیر بهداشت با غیرمنصفانه خواندن برخی نقدها به حوزه سلامت می‌گوید: تاکنون در صحنه‌های مختلف مورد امتحانات زیادی قرار گرفته‌ایم و امیدواریم همه امتحانات از این نوع باشد و از این‌گونه امتحانات سربلند بیرون آییم. مسلم آن است که دولت در مسیری که انتخاب کرده و آن هم نشاندن لبخند بر لبان مردم به‌خصوص محرومین و مردم شهرهای دورافتاده، مصمم است.
وزیر بهداشت پوشش بیمه‌ای بیش از 9میلیون ایرانی و همچنین اقدامات انجام‌شده در زمینه تحول در حوزه غذا را از دیگر دستاوردهای عملکرد دولت یازدهم در حوزه سلامت معرفی می‌کند و ضمن اشاره به اقداماتی که در حوزه نظارت شکل گرفته می‌گوید: قدم‌های بعدی در زمینه تحول حوزه آموزش و پژوهش نیز در راه است.
سخن آخر...
وزیر بهداشت، درمان و آموزش بهداشتی در پایان صحبت‌هایش تاکید می‌کند: اکنون در نقطه‌ای قرار داریم که با حمایت مقام‌معظم‌رهبری و تاکید رییس‌جمهور برای ارتقای خدمات درمانی و رضایتمندی مردم بتوانیم بخشی از عقب‌ماندگی‌های بهداشت و درمان را اصلاح کنیم. نگاه کلان طرح تحول نظام سلامت، کیفیت‌بخشیدن به خدمات است؛ خدماتی که پیش از این به هیچ‌وجه در شأن مردم نبود. برای اجرای موفق این طرح توکل‌مان بر خداست و در این مسیر انتظار همراهی از کل جامعه پزشکی و مردم عزیز را داریم. درعین‌حال هیچ کاری بدون عیب‌ونقص نیست؛ گوش ما برای پذیرش نقدها باز است.

هاشمی که به اصرار رییس‌جمهور به مجلس معرفی شد، اواخر مردادماه 92 میراث‌دار وزارتخانه‌ای بی‌پول، با حجم بسیاری از کارهای برزمین‌مانده و ارباب‌رجوعانی ناراضی و سرگردان در بیمارستان‌ها و داروخانه‌ها شد؛ وزارتخانه‌ای که روزبه‌روز با رسیدن به پایان کار دولت دهم نفسش بیش از قبل به شماره می‌افتاد؛ کار به جایی رسیده بود که هاشمی پس از گرفتن رای اعتماد از مجلس با حداکثر آرا، وزارت بهداشت را با وجود تعهد در قبال سلامت 70میلیون ایرانی، بیمار خواند و نیازمند درمان. در ارزیابی عملکرد او که در بحبوحه کمبودهای دارویی و پولی، سکان‌دار کشتی طوفان‌زده سلامت شد، همین بس که امروز برای نخستین بار طی تمام سال‌های گذشته، سلامت جزو سه - چهار اولویت اول دولت قرار گرفته و تا این جای کار عملکرد او و همکارانش جزو روشن‌ترین نقاط کارنامه دولت روحانی است. هاشمی پس از تلاش‌هایش برای ایجاد حساسیت در دولت و مجلس و جذب اعتبارات پولی در بودجه 93، چندی پس از ابلاغ سیاست‌های کلی نظام سلامت از سوی مقام‌معظم‌رهبری، دست به تیغ شد و 15 اردیبهشت ماه 93 جراحی بزرگ در نظام سلامت را آغاز کرد؛ جراحی که به‌زعم خودش نیز بدون درد و آسیب نخواهد بود و به‌همین‌دلیل از همان آغاز اجرای طرح، تاکید داشت که تا پایان سال به وی فرصت دهند و پس از آن به قضاوت عملکرد وی و همراهانش بنشینند. اکنون با وجود گذشت کمتر از یک سال از آغاز جراحی بزرگ، گام‌های برداشته‌شده و کارهای به‌‌ثمره‌نشسته زیادی برای شمردن وجود دارد. برای بازخوانی «تحول در سلامت» پای صحبت‌های دکتر سیدحسن هاشمی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌نشینیم:

ضرب‌الاجل وزارت بهداشت و آرامشی که به حوزه دارو بازگشت
او در ابتدای صحبت‌هایش بحران دارویی و اقدامات انجام‌شده جهت بازکردن گره کور دارویی را مورد اشاره قرار می‌دهد و می‌گوید: در ابتدای حضورمان در وزارت بهداشت، مهم‌ترین ماموریت‌مان اقدامی فوری جهت حل مشکلات دارویی بود. در این راستا رفع مشکلات دارویی را از طریق ستاد بحران مربوطه و طرح آن در دولت به‌طور جدی پیگیری کردیم. نهایتا نیز تصمیم‌هایی همچون تسهیلات گمرکی، تسهیل ترخیص دارو از بنادر و... در دولت تصویب شد و به‌دنبال مجموعه اقدامات و تلاش‌های شبانه‌روزی در این حوزه، روال واردات و ترخیص دارو از گمرک عادی شد و آرامش نسبی به بازار دارویی کشور بازگشت.
هاشمی افزایش قیمت داروها و رنجی که مردم در تهیه داروهای‌شان در پی نوسانات نرخ ارز متحمل شده بودند را یادآور شده و می‌گوید: در این راستا نیز تلاش شد تا قیمت‌ دارو به قیمت سال 91 بازگردد. درعین‌حال انعقاد تفاهم‌نامه‌های دارویی با بیمه‌ها جهت پوشش‌های جدید بیمه‌ای و کاهش سهم بیماران در پرداخت هزینه‌های دارویی به‌ویژه داروهای گران‌قیمت را در دستور کار قرار دادیم و به این منظور اعتباری بالغ بر هزارو800میلیاردتومان را لحاظ کردیم. همچنین با وجود تورم، از هرگونه افزایش قیمت در داروهای تولید داخل تا نیمه 93 جلوگیری و روند کاهش قیمت داروهای وارداتی در نیمه دوم سال به‌طور جدی دنبال شد؛ به‌طوری که بسیاری از اقلام دارویی وارداتی در نیمه دوم سال مشمول کاهش قیمت شدند و این کاهش قیمت‌ها در برخی اقلام چشمگیر بود.
هاشمی درعین‌حال می‌گوید: از ابتدای دولت یازدهم اقدامات خوبی در حوزه دارو انجام شده است، اما این به معنای آن نیست که تمام مشکلات، حل شده است. دارو ازجمله موضوعاتی است که دولت هر روز باید به آن فکر کرده و به آن بپردازد. به‌همین‌منظور همواره با تولید‌کنندگان و شرکت‌های دارویی در ارتباط و بیمه‌ها نیز در این زمینه با ما همراهند. باید در این حوزه سرمایه‌گذاری کنیم. مطمئنم در جهت رفع این مشکلات همه کمک خواهند کرد و در این دولت بخش عمده‌ای از مشکلات را برطرف خواهیم کرد.
«تحول در درمان» و تنفس آزاد در بیمارستان‌ها
پس از دارو، اکنون نوبت درمان بود؛ بیمارستان‌هایی که در سایه همه بی‌پولی‌ها و کم‌توجهی‌ها دایره خدمت‌رسانی‌شان تنگ‌تر و در مقابل، نفس‌ مراجعان‌شان گرفته‌تر می‌شد؛ بی‌تردید نیازمند رسیدگی اورژانسی بودند.
وزیر بهداشت به ابلاغ بسته تحول درمان در قالب هشت‌بسته خدمتی از 15 اردیبهشت ماه اشاره می‌کند و می‌گوید: بسیاری از بیماران به دلیل هزینه‌های بالای خدمات تشخیصی، درمانی، آزمایشگاهی، پاراکلینیک و... از ادامه درمان خود منصرف می‌شدند و در مواردی نیز به‌دلیل همین هزینه‌های بالا متاسفانه فرد در مراحل آخر بیماری جهت درمان مراجعه می‌کرد و همین امر شانس موفقیت درمان را کاهش می‌داد. از طرفی حدود چهاردرصد از بیماران سالانه به‌دلیل هزینه‌های کمرشکن سلامت، زیر خط فقر می‌رفتند. دراین‌راستا با محوریت کاهش سهم مردم در پرداخت هزینه‌ها، طرح تحول در مراکز درمانی را آغاز کردیم؛ به‌طوری‌که اکنون سهم مردم در هزینه‌های بستری در حدود 560 بیمارستان دانشگاهی از 37 درصد به 4/5درصد کاهش یافته است. به‌عبارتی بیماران بستری شهری، شش‌درصد و بیماران دارای دفترچه روستایی، سه‌درصد از فرانشیز بستری را در بیمارستان‌های دولتی پرداخت می‌کنند.
وزیر بهداشت ممنوعیت ارجاع بیمار یا همراه بیمار به خارج از بیمارستان جهت تهیه دارو و ملزومات و تجهیزات پزشکی را روی دیگر طرح تحول در حوزه درمان خواند و می‌گوید: پیش از این، حدود 54درصد بیماران جهت تهیه دارو یا ملزومات پزشکی به خارج از بیمارستان ارجاع می‌شدند، اما اکنون این رقم به حدود کمتر از چهاردرصد رسیده است. همچنین اگر بیمارستان مبدأ خدمتی از خدمات آزمایشگاهی یا پاراکلینیکی را نداشته باشد، بیمار با آمبولانس و هزینه بیمارستان مبدأ به بیمارستان مرجع فرستاده شده و پس از انجام اقدامات لازم به بیمارستان محل بستری بازگردانده می‌شود.
مهار لگام افسارگسیخته سزارین
هاشمی افزایش افسارگسیخته زایمان سزارین در کشور را مورد انتقاد قرار داد و ضمن اشاره به رایگان‌کردن زایمان طبیعی در بیمارستان‌های دولتی در جهت ترویج این روش زایمان در قالب طرح تحول سلامت می‌گوید: البته این بسته خدمتی تنها برای کاهش میزان سزارین در کشور پیشنهاد نشد؛ بلکه مشکلات زیادی در این بخش وجود دارد به‌نحوی‌که درحال‌حاضر ماما تربیت می‌شود بدون اینکه دو یا سه مورد زایمان طبیعی را در دوران تحصیل خود آموزش ببیند و بسیاری از بخش‌های زایمان طبیعی در بیمارستان‌ها درحال تعطیل‌شدن بودند. برخی موارد دیگر نیز به‌نوعی نیازی القایی و فرهنگی نادرست را در جامعه ایجاد کرده که مردم تصور می‌کنند سزارین مناسب و زایمان طبیعی با درد و رنج همراه است. این باور و فرهنگ نادرست، ما را به نقطه‌ای رساند که حدود 70درصد زایمان‌ها در کشور به روش سزارین انجام می‌شد. هرچند تغییر فرهنگ کار ساده‌ای نیست و زمان‌بر است اما از زمان اجرای طرح تحول بیش از 300 هزار زایمان طبیعی رایگان انجام شده و بسیاری از بلوک‌های زایمانی، بهسازی و استانداردسازی شده‌اند. درمجموع اکنون بیش از پنج‌درصد بر آمار زایمان به روش طبیعی افزوده شده و آموزش‌های بهداشت باروری رایگان نیز به مادران ارایه می‌شود.
دست مهر «تحول» بر سر مناطق محروم
وزیر بهداشت در ادامه صحبت‌هایش توجه ویژه طرح تحول سلامت به مناطق محروم و کم‌برخوردار را متذکر می‌شود و می‌گوید: مناطق محروم، مهم‌ترین بسته حمایتی طرح تحول نظام سلامت به شمار می‌رود؛ به‌طوری‌که بازسازی بافت فرسوده بسیاری از بیمارستان‌ها و همچنین افزایش تخت‌های بیمارستانی این مناطق در دستور کار قرار گرفته است. «ماندگاری پزشکان در مناطق محروم» نیز از مهم‌ترین بسته‌های اجرا شده در این زمینه است. این برنامه به‌منظور ارتقای کیفیت خدمات سلامت در مناطق کمترتوسعه‌یافته کشور، با هدف افزایش دسترسی مردم به خدمات و مراقبت‌های سلامت در سطوح دوم و سوم و جذب و ماندگاری پزشکان در این مناطق تدوین شد و با اجرای آن از طریق پرداخت‌های تشویقی در مناطق کمترتوسعه‌یافته، زمینه تمام‌وقتی پزشکان و در نهایت کاهش پرداخت از جیب مردم، فراهم شده است. با اجرای این برنامه، درحال‌حاضر در بیش از 291 شهر محروم حدود پنج‌هزار و 500 پزشک ماندگار عمومی، متخصص و فوق‌تخصص داریم. اجرای این برنامه، ارجاع کمتر بیماران این شهرها به مراکز استان‌ها و در نهایت کاهش هزینه‌های بیمار و همراهان وی را به دنبال داشته است.
برنامه‌ای برای مقیم‌شدن پزشکان
وزیر بهداشت ضمن اشاره به راه‌اندازی و تجهیز 585 کلینیک ویژه با تعرفه‌های دولتی در سراسر کشور، برنامه «مقیمی پزشکان» را از دیگر بسته‌های طرح تحول سلامت می‌خواند و می‌گوید: بر اساس این برنامه جهت رفاه حال بیماران، برخورداری بیمارستان‌های بالای 64 تخت از پزشکان مقیم اجباری و دستورالعمل مربوطه نیز به تمام دانشگاه‌های علوم پزشکی ابلاغ شده است. درحال‌حاضر نیز حدود 7هزار و 242 پزشک متخصص مقیم در 17 رشته تخصصی در 400 بیمارستان دانشگاهی مقیم شده‌اند.
از عملیات نوسازی بیمارستان‌ها تا خدمات رفاهی برای بیماران
ارتقای هتلینگ بیمارستان‌ها و افزایش خدمات رفاهی به بیماران از دیگر بسته‌های طرح تحول سلامت بود که وزیر بهداشت به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: این بسته خدمتی با هدف ارتقای خدمات غیردرمانی آغاز شد که در ادامه کار در محورهایی نیز جنبه درمانی یافته است. محور اصلی این بسته خدمتی را ساختمان، تاسیسات، خدمات رفاهی، بهداشت تغذیه و مباحثی این‌چنینی تشکیل می‌دهد. در راستای اجرای این برنامه درحال‌حاضر حدود 78درصد از عملیات نوسازی هتلینگ بیمارستان‌ها انجام شده است و 10هزار بسته از اقلام یازده‌گانه هتلینگ (شامل تخت، کمد، تشک، پایه سرم، میز و...) با اولویت شهرهای کمتر برخوردار و نواحی سردسیر نظیر اردبیل، کرمانشاه، کردستان و... توزیع شده است.
و اما آمبولانس هوایی...
افتتاح 15 پایگاه اورژانس هوایی در کشور یکی دیگر از بسته‌های طرح تحول نظام سلامت است که وزیر بهداشت به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: متاسفانه ایران از کشورهای پرحادثه ترافیکی است به‌طوری‌که سالانه حدود 20هزار نفر در حوادث ترافیکی جان خود را از دست می‌دهند. براین‌اساس آمبولانس هوایی از بهترین و مناسب‌ترین وسایل برای پاسخگویی به حوادث ترافیکی به‌ویژه برای پوشش نقاط دور از دسترس آمبولانس زمینی شامل جاده‌های فرعی و روستایی، مناطق صعب‌العبور و جاده‌های پرتردد و عبور از مانع ترافیک است. کاهش زمان رسیدن بیماران به مراکز درمانی تخصصی به‌ویژه در حوادث ترافیکی از اهداف اصلی این برنامه است.
از آرزوی بزرگ وزیر بهداشت تا فرمانش برای پیشگیری
هاشمی در ادامه صحبت‌هایش اقدامات انجام‌شده در حوزه بهداشت و پیشگیری را مورد اشاره قرار می‌دهد و با بیان اینکه کار در حوزه بهداشت سخت‌تر و نتیجه‌دادن اقدامات در این حوزه زمان‌برتر از حوزه درمان است، می‌گوید: حوزه سلامت به‌شدت آسیب‌پذیر و بیمار است و بیماری آن نیز ناشی از کم توجهی به حوزه پیشگیری است؛ این بی‌توجهی متاسفانه بار حوزه درمان و هزینه‌های ناشی از آن را افزایش داده است. ساماندهی حوزه بهداشت یکی از آرزوهایم است و این موضوع از برنامه‌های اصلی وزارت بهداشت است؛ چرا که دو مقوله بهداشت و درمان از یکدیگر جدا نیستند و دولت نیز از این خدمات حمایت می‌کند.
او شبکه بهداشتی کشور را از افتخارات انقلاب اسلامی می‌خواند و می‌گوید: البته شبکه بهداشتی کشور به‌شدت نیازمند بازنگری و نوسازی است و پای شبکه باید به شهرها و حاشیه‌ شهرها نیز باز شود. آرزوی همیشگی ما اجرای عدالت و دسترسی ایرانیان به خدمات بهداشتی اولیه است. درعین‌حال یکی از دلایل ناکامی طرح‌های بهداشتی در گذشته شتاب‌زدگی بوده و به‌همین‌دلیل لازم است در این حوزه گام‌به‌گام پیش رویم.
وی درعین‌حال تهیه برنامه تحول حوزه بهداشت برای افزایش دسترسی به خدمات اولیه سلامت در مناطق روستایی/عشایری، حاشیه شهر، شهرهای کوچک، متوسط و بزرگ و همچنین تدوین طرح بازسازی و نوسازی نظام شبکه بهداشت و درمان کشور با رویکرد تقویت مراقبت‌های اولیه بهداشتی را مورد اشاره قرار می‌دهد و ضمن تاکید بر آسیب‌شناسی طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع در دو استان مجری این طرح، بر ایجاد زیرساخت و اقدام برای حمایت مالی به‌منظور تقویت پزشک خانواده روستایی تاکید می‌کند و می‌گوید: به‌دنبال اقدامات انجام‌شده طی مدت سپری‌شده از عمر دولت یازدهم، تعداد پزشک خانواده از چهارهزارو567نفر در سال 1392 به پنج‌هزارو551نفر در مهر 1393 رسیده است.
وزیر بهداشت در ادامه این بخش از صحبت‌هایش از تدوین برنامه و دستورالعمل اجرایی برای گسترش نظام سلامت و شبکه بهداشت و درمان در مناطق حاشیه‌نشین، سکونت‌گاه‌های غیررسمی و شهرهایی با جمعیت 20 تا 50 هزار نفر سخن می‌گوید و اضافه می‌کند که در طرح تحول بهداشت برای حدود 9‌میلیون‌نفر ساکن حاشیه شهرها نیز ارائه خدمات بهداشتی پیش‌بینی شده است و به‌این‌ترتیب در قالب بلوک‌های 12هزارو500 نفری خدمات لازم نظیر مشاوره تغذیه، خدمات سلامت روان، بهداشت خانواده و... در پایگاه‌های سلامت به جمعیت تحت پوشش ارایه می‌شود. در مراحل بعدی پزشکان نیز به این مجموعه اضافه خواهند شد. البته هدف ما درمان‌محوری نیست و این پوشش باید با بهورزان تکمیل شود نه فقط پزشکان.
وی می‌گوید: همچنین در قالب این برنامه امسال حدود یک‌هزار خانه بهداشت بازسازی و نوسازی شد و اوایل سال 94 نیز حدود یک‌هزار خانه بهداشت نوسازی می‌شوند. افزایش دوبرابری اقلام دارویی مورد نیاز در شبکه روستایی و توزیع رایگان مکمل‌های ویژه زنان باردار، کودکان و... در روستاها از دیگر اقداماتی است که در قالب طرح تحول در حوزه بهداشت انجام شده است.
او همچنین اضافه‌کردن واکسن‌های جدید به برنامه واکسیناسیون ملی را از دیگر اهداف طرح تحول بهداشت می‌خواند و ادامه می‌دهد: در این راستا واکسن پنتاوالان وارد برنامه واکسیناسیون کشور شد. براین‌اساس به میزان کافی از این واکسن خریداری و توزیع شده است. واکسن پنج گانه جدید، سبب حفاظت کودکان علیه بیماری‌های دیفتری، سیاه‌سرفه، کزاز، هپاتیت ب و هموفیلوس آنفلوانزا نوع ب می‌شود.
هر چند واکسن دیفتری، سیاه‌سرفه، کزاز (سه گانه) و هپاتیت ب قبلا جزو برنامه جاری ایمن‌سازی کودکان بوده اما هموفیلوس آنفلوانزا نوع ب (HIB) جزو پنجمی است که به این مجموعه اضافه شده و به‌این‌ترتیب با یک‌بار تزریق، کودک علیه پنج بیماری واکسینه می‌شود. برنامه‌ریزی برای ورود چند واکسن دیگر نیز انجام شده که در زمان خاص خود اطلاع‌رسانی می‌شود.
گام سوم تحول؛ اقدامی مبارک برای سلامت
وزیر بهداشت گام سوم طرح تحول نظام سلامت یعنی ابلاغ و اجرای کتاب ارزش‌گذاری نسبی خدمات سلامت را کار زیبایی خواند و می‌گوید: این گام از طرح تحول، اقدامی مبارک بود برای قطع رابطه مالی میان جامعه پزشکی و مردم. به‌این‌ترتیب با برچیده‌شدن زمینه‌های برخی دریافت‌های نامتعارف و تعرفه‌دارشدن بیش از 1700 خدمت پزشکی که پیش از این تکلیف‌شان مشخص نبود، باز هم اقدامی برای کاهش پرداخت از جیب مردم صورت گرفت. از آنجا که به‌دلیل واقعی‌نبودن تعرفه‌ها، پیش از این جامعه پزشکی بخشی از سوبسید درمان را از جیب خود می‌پرداختند، بدون تردید اقدام دولت در واقعی‌کردن تعرفه‌ها مورد اقبال اکثریت قریب‌به‌اتفاق جامعه پزشکی قرار گرفت. اما درعین‌حال باوجود جدی‌بودن در نظارت‌های میدانی، جهت شنیدن صدای مردم، سامانه 1690 را راه‌اندازی کردیم و خوشبختانه حجم زیادی از این تماس‌ها زبان تشکر و تقدیر مردم از جامعه پزشکی است.
او معتقد است که اگر در گذشته در خصوص تعرفه‌ها درست تصمیم‌گیری می‌شد، اکنون نیاز به جراحی در بخش سلامت نبود چرا که همواره پیشگیری بهتر از درمان بوده و طبیعی است جراحی‌ای که درحال‌حاضر در حوزه سلامت صورت می‌گیرد بدون درد و آسیب نیست. وزیر بهداشت با غیرمنصفانه خواندن برخی نقدها به حوزه سلامت می‌گوید: تاکنون در صحنه‌های مختلف مورد امتحانات زیادی قرار گرفته‌ایم و امیدواریم همه امتحانات از این نوع باشد و از این‌گونه امتحانات سربلند بیرون آییم. مسلم آن است که دولت در مسیری که انتخاب کرده و آن هم نشاندن لبخند بر لبان مردم به‌خصوص محرومین و مردم شهرهای دورافتاده، مصمم است.
وزیر بهداشت پوشش بیمه‌ای بیش از 9میلیون ایرانی و همچنین اقدامات انجام‌شده در زمینه تحول در حوزه غذا را از دیگر دستاوردهای عملکرد دولت یازدهم در حوزه سلامت معرفی می‌کند و ضمن اشاره به اقداماتی که در حوزه نظارت شکل گرفته می‌گوید: قدم‌های بعدی در زمینه تحول حوزه آموزش و پژوهش نیز در راه است.
سخن آخر...
وزیر بهداشت، درمان و آموزش بهداشتی در پایان صحبت‌هایش تاکید می‌کند: اکنون در نقطه‌ای قرار داریم که با حمایت مقام‌معظم‌رهبری و تاکید رییس‌جمهور برای ارتقای خدمات درمانی و رضایتمندی مردم بتوانیم بخشی از عقب‌ماندگی‌های بهداشت و درمان را اصلاح کنیم. نگاه کلان طرح تحول نظام سلامت، کیفیت‌بخشیدن به خدمات است؛ خدماتی که پیش از این به هیچ‌وجه در شأن مردم نبود. برای اجرای موفق این طرح توکل‌مان بر خداست و در این مسیر انتظار همراهی از کل جامعه پزشکی و مردم عزیز را داریم. درعین‌حال هیچ کاری بدون عیب‌ونقص نیست؛ گوش ما برای پذیرش نقدها باز است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.