رضا هاکان تکین، سفیر ترکیه در تهران:
آنکارا اجازه نمیدهد کسی دموکراسی را دور بزند
مریم جعفری
مثل هر دیپلمات دیگری دنبال این است تا سیاستهای خارجی و داخلی کشورش را توجیه کند؛ بههمیندلیل فعالیتهای غیرمطبوعاتی را دلیل بازداشت روزنامهنگاران ترک میداند و اینطور عنوان میکند که رسانهها در کشورش آزاد هستند. «رضا هاکان تکین» سفیر جدید ترکیه در تهران همچنین تاکید میکند آنکارا به کسی اجازه نمیدهد تا دموکراسی و اصول آن را نقض کند، حال چه این فرد رفیق قدیمی رییسجمهوری ترکیه باشد یا رییسجمهوری کشور همسایه و بحرانزده سوریه. او در همین راستا ادعا میکند که آنکارا همواره از مردم عراق و سوریه در برابر گروههای تروریستی مانند داعش حمایت کرده است و اگر تفاوت در واکنش به تحرکات اتفاق افتاده در بغداد و دمشق مشاهده میشود، دلیلی ندارد غیر از مشکلات داخلی آنها. مشاهدات چند سال اخیر، نشاندهنده این است که ترکیه از حاشیهنشینی به کشوری تاثیرگذار تغییر وجهه داده است، بهطوریکه اکنون حرفهای زیادی برای گفتن دارد. دیدار با سفیر ترکیه، بهانهای شد برای بحث و تبادلنظر درخصوص واکنش این کشور به شرایط منطقه، بلاتکلیفی ادامهدارشان در قبال اتحادیه اروپا و البته ناآرامیهای داخلی.
درباره واکنش ترکیه به اتفاقات عراق اماواگرهای زیادی مطرح میشود. دستگاه دیپلماسی کشور شما چه تحلیلی از عراق و وضعیت حاکم اش دارد؟
قبل از پاسخدادن به این سوال باید اشاره کرد عراق در دهههای گذشته هم بیثباتی را بهطورمداوم تجربه کرده است، بهطوریکه حتی قبل از حمله آمریکا به این کشور هم با بحران مواجه بود. اما در پاسخ به این سوال که ما چه واکنشی نسبت به رویدادهای این کشور داریم، باید بگویم که ترکیه درمورد همه کشورهای منطقه یک سیاست کلی دارد. در واقع ایدهآل ما استقرار و ادامه حکومتهای فراگیر و دموکراتیک است که توسط ملتها مدیریت شود تا بتوانیم با آنها ارتباطات طولانیمدت داشته باشیم. حتی پیش از اقدامات و حرکت داعش در ژوئن سال گذشته و اشغال موصل و گسترش ابعاد فعالیتهای این گروه تروریستی، هشدارهای لازم را به عراق و هم به کشورهای منطقه و کشورهایی که به این مساله مربوط میشدند، دادیم.
خب، چرا با وجود هشدار ترکیه، تدابیر لازم اندیشیده نشد؟
متاسفانه دولت پیشین عراق، به ویژه پس از خروج نیروهای آمریکایی در دسامبر 2011، سیاستهایی را در نظر گرفت که غیرفراگیر بود و به نوعی بخش بزرگی از مردم عراق از ساختار قدرت کنار گذاشته و به حاشیه رانده شدند. ترکیه مدام هشدار میداد که چنین برخوردی میتواند باعث قدرتگرفتن گروههای افراطی شود. طبیعتا بحرانی که در سوریه از مارس 2011 شروع شد و جنگ داخلیای که تا به امروز ادامه دارد، باعث شد که این روند در عراق تسریع و جدیتر شود. درنتیجه همین فرآیند، داعش در ژوئن 2014 یکی از مهمترین شهرهای عراق (موصل) و بخش عظیمی را تصرف کرد.
به طور طبیعی این اقدام باعث شد که درخصوص کمک به عراق برای مقابله با داعش با ظرافت خاصی برخورد کنیم که این ظرافت، باعث نشود افکار عمومی حساستر شوند. البته پس از آزادی گروگانها، کمکهای ترکیه برای مقابله با داعش هم علنیتر و گستردهتر شد. باید تاکید کنم که داعش از نظر افکارعمومی یک عنصر تهدیدکننده ملی است. خط مرزی ترکیه با عراق و سوریه چیزی حدود هزارو300کیلومتر است و درحالحاضر بخش مهمی از این نوار مرزی به نوعی تحت تصرف داعش است. بههمیندلیل ترکیه هر کاری برای مقابله با داعش لازم باشد، انجام خواهد داد.
ترکیه چه چشماندازی را برای تحولات و البته آینده سوریه متصور است؟
دیدگاه ترکیه در قبال سوریه، بسیار روشن است. ما باور داریم که نباید مردم سوریه را مجبور کنیم که بین دولت کنونی و گروه وحشی (داعش) که هر عمل غیرانسانیای را انجام داده، دست به انتخاب بزنند.
ترکیه، سوریه را منهای اسد پیشبینی میکند. این ذهنیت در حالی است که حتی آمریکا هم گزینه حذف رییسجمهوری فعلی را از گزینههای موجود حذف کرده است.
همانطور که بین اعضای یک خانواده اختلافعقیده وجود دارد، طبیعی است که بین ترکیه و دیگر کشورها نیز اختلافنظرهایی خودنمایی کند. توضیح من درباره این مسایل این است که هدف نهایی و مهم ترکیه، ممانعت از خونریزی است و بعد از آن حکومتِ حکومتی که با انتخاب مردم تصمیمگیری را برعهده بگیرد تا بتواند با تلاش و برنامهریزی دقیق، رفاه و آسایش را به لایههای مختلف جامعه سوریه تزریق کند. برای رسیدن به این مهم، باید تلاش کنیم تا تفاوت دیدگاهها را به حداقل برسانیم. همچنین باید تاکید کرد، برای «ثبات» منطقه، همکاری و نزدیکی ترکیه با کشورها، اولین قدم است.
این توضیحات شما سوالی با این مضمون مطرح میکند که دلیل مخالفت ترکیه با ارسال تسلیحات نظامی به کوبانی چه چیزی بود، آیا احزاب کردنشین نقش اساسی در این زمینه بازی کردند؟
به طور مشخص باید اشاره کنم مشکلاتی که بین سوریه و ترکیه وجود دارد، هیچ ربطی به کردها ندارد. من این ادعا را که ترکیه به کردها درخصوص کوبانی کمک نکرده، قبول ندارم. در زمانی که کوبانی تحت محاصره داعش قرار گرفت، بیش از170هزار کرد کوبانی به ترکیه پناهنده شده و هنوز هم در ترکیه حضور دارند.
منظور ارسال دیرهنگام کمکهای نظامی به پیشمرگههاست؟
«پکک» از نظر دولت ما یک سازمان تروریستی است و این صرفا تلقی ما نیست. این سازمان در فهرست سیاه اتحادیه اروپا هم قرار دارد و آمریکا هم این گروه را به عنوان گروه تروریستی میشناسد.
اما اینطور عنوان میشد که ترکیه شرطهایی برای انجام این کار داشت.
دیدگاه اساسی ما این است که نباید اجازه داده شود «پکک» از پیشروی و بهقدرترسیدن داعش در عراق و سوریه سوءاستفاده کند؛ یعنی نباید این رویکرد را بپذیریم که وقتی یک سازمان تروریستی غیرانسانی مثل داعش ظهور پیدا کرده، گروهی مثل «پکک» از این وضعیت مشروعیتی کسب کند. هرگاه «پکک» ترور را از برنامههای خودش حذف کند، میتوان درباره مشروعیتش بحث کرد. بههرحال در نهایت با تلاشهای پیشمرگان کرد، داعش از کوبانی بیرون انداخته شد. در پیام «مسعود بارزانی» رییس اقلیم کردستان عراق مشخصا گفته شده که کوبانی با کمکهای ترکیه آزاد شده است. طبیعتا اتفاقاتی که در کوبانی افتاد، اتفاقات تلخی بود؛ اما در افکار عمومی جهان تصویری به وجود آورد که انگار در تمامی مناطق سوریه مشکل حل شده و بحرانیترین منطقه، کوبانی است. انگار بمباران در حلب و حمص، متوقف شده و صرفا کوبانی تهدید میشود.
چرا چنین تصویری شکل گرفت؟
کوبانی در مرز ترکیه قرار دارد؛ جایی که خبرنگاران توانستند دوربینهای خودشان را در آنجا نصب کنند و حوادث را به طور زنده پوشش دهند؛ اما در باقی مناطق چنین امکانی وجود نداشت. برای ترکیه نیز اتفاقاتی که افتاد بسیار تلخ بود؛ اما تصویر درستی ارایه نشد.
اگر مذاکره مخالفان و موافقان اسد به نتیجهای نرسد و اسد همچنان رییسجمهور بماند، این امکان وجود دارد که سیاست خارجی حزب «عدالت و توسعه» تغییر کند؟
اکنون همهچیز براساس اماواگر مطرح میشود و منطقی نیست که بخواهیم تحلیلهایی دراینباره ارایه کنیم. وقتی درباره مذاکرات مسکو صحبت میکنید، باید گفت که در آنجا هم فقط بخشی از مخالفان شرکت کردند و برای ما بیانیه ژنو براساس مذاکرات است؛ چراکه جامعه بینالملل و هم جریانهای مخالف سوریه این بیانیه را به نوعی پذیرفتهاند و هر راهحلی که بر پایه بیانیه باشد، از نظر ترکیه قابل قبول است.
از سوریه بگذریم، امکان تغییر استراتژی ترکیه در قبال مصر وجود دارد یا خیر؟
دولت پیشین مصر خطا و اشتباههایی مرتکب شد؛ اما نمیتوان دولتی را که با رای مردمی روی کار آمده بود، نادیده گرفت. واکنش ترکیه هم ریشه در همین مساله داشت. زمان کودتاهای نظامی گذشته است. ما سالهای طولانی در کشور خودمان چنین تجربههایی را داشتیم. کودتاهای نظامی را در سال 1960 و1980 تجربه کردهایم. خدا را شکر میکنیم که صحبت از کودتای نظامی در ترکیه یک تصویر غیرواقعی است و ما امیدواریم این مساله در کل منطقه صادق باشد. مصر کشور مهمی است و ما همیاریمان با مردم مصر را ادامه خواهیم داد. البته یکی از نگرانیهایمان این است که سیاستهای این دولت، باعث تقویت جریانهای افراطی در مصر و منطقه شود.
چرا «داووداوغلو» نخستوزیر ترکیه که به عنوان معمار سیاست خارجی ترکیه شناخته میشد، نتوانست مانع سردشدن روابط ترکیه و اتحادیه اروپا شود؟
اینکه در روابط ما پسرویهایی مشاهده شد، ارتباط چندانی به آقای اوغلو و حتی ترکیه ندارد. این ذهنیت میتواند از اینجا نشأت گرفته باشد که از زمان بهقدرترسیدن حزب عدالتوتوسعه نگاه ما به شرقآسیا و آفریقا بیشتر شده است؛ اما ما توسعه روابطمان را با دیگر مناطق به عنوان آلترناتیوی برای توسعه با اروپا نمیبینیم. در اراده ترکیه نسبت به پیوستن به اروپا گامی به عقب برداشته نشده است؛ اما متاسفانه رویکرد دوستان اروپایی سهم بیشتری در سردی روابط داشت. ترکیه بیش از 50سال است که در اتاق انتظار نگهداشته شده؛ اما کشورهای دیگر از ترکیه عقبتر هستند و بدون نوبت به این اتحادیه پیوستهاند.
در ترکیه پس از بهار عربی شاهد اعتراضات مردمی بودیم که با اتفاقات «پارک گزی» آغاز شد؛ اما «رجب طیباردوغان» رییسجمهور ترکیه که دولتش نمونه مناسب دولتی بود که دموکراسی و اسلام را با هم تلفیق کرده بود، دست به سرکوب مخالفان زد. میتوان گفت اردوغان به سمت اقتدارگرایی میرود؟
در ابتدا باید بگویم اتفاقاتی که در ترکیه روی داد، ربطی به بهار عربی نداشت. بهار عربی حرکت مردمی بود علیه دولتهایی که نماینده مردمشان نبودند. درصورتیکه ترکیه صاحب یک دموکراسی ریشهدار است. اتفاقات پارک گزی از اعتراض به پروژه عمرانی در استانبول شروع شده بود که ابعاد گستردهتری پیدا کرد. در ترکیه ما یک جامعه مدنی فعال و پویا داریم. همواره در موضوعات مختلف، واکنشهایی مطرحی میشود و طبیعتا مسوولان نیز افکارشان را بیان میکنند.
پس چرا در چنین جامعهای، لایحهای به پارلمان برای محدودکردن اعتراضها ارایه میشود؟
ترکیه با قانون اساسی اداره میشود و ارزشهای این قانون اساسی بر پایه آن حفظ آزادیها و مدیریت کشور در نظام دموکراتیک نوشته شده است. هر قانون در پارلمان به بحث گذاشته میشود و در آن احزاب مختلف و اپوزیسیون حضور دارند و با حضور تمامی جریانها، لایحه به قانون تبدیل میشود. حتی قوانینی که با رای بالا در پارلمان تصویب میشوند، از طرف دادگاه قانون اساسی ممکن است به دلیل مغایرت با اصول دموکراسی رد شوند. ما خیلی نگرانی درباره مسدودشدن مسیر توسعه دموکراسی نداریم.
پس چرا روزنامهنگاران به راحتی دستگیر میشوند؟
اینطور نیست. ترکیه دارای مطبوعات فوقالعاده آزاد است. مطبوعات، یکی از اصلیترین جریانهایی هستند که در مقابل فرآیند اقتدارگرایی و اقدامات دولت میایستند و نقد میکنند. معتقدم نیاز نیست آنقدر منفی به ترکیه نگاه شود.
اما اخباری که از ترکیه منتشر میشود این ذهنیت را به وجود میآورد که دولت ترکیه در مسیری بسیار متفاوت از گذشته در حال حرکت است.
این ارزیابی شماست. تمام مسایل مطرحشده، ریشه در جای دیگر دارند؛ برای مثال روزنامهنگارانی که شما از آنان صحبت میکنید، به خاطر شغل روزنامهنگاری دستگیر نشدند، بلکه به دلایل دیگر بازداشت شدند.
اما این روند در برخورد با «فتحالله گولن» هم دیده میشود. اکنون یار قدیمی اردوغان از سیستم کنونی طرد شده است.
این سوال پاسخ واضحی دارد. موضوعات بسیاری درخصوص هواداران فتحالله گولن مطرح است. آنها در خیلی از نهادهای نظام، نفوذ کرده و سعی داشتند نهادهای موازی ایجاد کنند و سیاستهایی را در دستور کار قرار دهند. هیچ دولتی اجازه شکلگیری نهادهای موازی را نمیدهد. بههمیندلیل این مساله به نهادهای حقوقی و قضایی ارجاع داده شد و آنان بهترین تصمیم را خواهند گرفت.
اما ارتباط اردوغان و گولن تا مدتی پیش بسیار نزدیک بود.
بله. این ارتباط بسیار نزدیک بود. این موضوع نوع نگاه اردوغان به سیستم دموکراتیک را نشان میدهد که او حتی برای نزدیکترین دوستانش، این امتیاز را قایل نمیشود که بخواهند یک دموکراسی را دور بزنند. بیشتر از این، چیزی برای گفتن ندارم؛ چراکه معتقدم بهترین تصمیم را دستگاه قضایی میگیرد.
اما این اختلاف ریشه در تغییر مسیر اردوغان به سمت یکهتازی دارد؟
چیزی را که در این ارتباط بود، گفتم و حرف بیشتری ندارم. ترکیه براساس قانون اساسی حرکت کرده و نمیتوان دموکراسی را در ترکیه زیر سوال برد.
مثل هر دیپلمات دیگری دنبال این است تا سیاستهای خارجی و داخلی کشورش را توجیه کند؛ بههمیندلیل فعالیتهای غیرمطبوعاتی را دلیل بازداشت روزنامهنگاران ترک میداند و اینطور عنوان میکند که رسانهها در کشورش آزاد هستند. «رضا هاکان تکین» سفیر جدید ترکیه در تهران همچنین تاکید میکند آنکارا به کسی اجازه نمیدهد تا دموکراسی و اصول آن را نقض کند، حال چه این فرد رفیق قدیمی رییسجمهوری ترکیه باشد یا رییسجمهوری کشور همسایه و بحرانزده سوریه. او در همین راستا ادعا میکند که آنکارا همواره از مردم عراق و سوریه در برابر گروههای تروریستی مانند داعش حمایت کرده است و اگر تفاوت در واکنش به تحرکات اتفاق افتاده در بغداد و دمشق مشاهده میشود، دلیلی ندارد غیر از مشکلات داخلی آنها. مشاهدات چند سال اخیر، نشاندهنده این است که ترکیه از حاشیهنشینی به کشوری تاثیرگذار تغییر وجهه داده است، بهطوریکه اکنون حرفهای زیادی برای گفتن دارد. دیدار با سفیر ترکیه، بهانهای شد برای بحث و تبادلنظر درخصوص واکنش این کشور به شرایط منطقه، بلاتکلیفی ادامهدارشان در قبال اتحادیه اروپا و البته ناآرامیهای داخلی.
درباره واکنش ترکیه به اتفاقات عراق اماواگرهای زیادی مطرح میشود. دستگاه دیپلماسی کشور شما چه تحلیلی از عراق و وضعیت حاکم اش دارد؟
قبل از پاسخدادن به این سوال باید اشاره کرد عراق در دهههای گذشته هم بیثباتی را بهطورمداوم تجربه کرده است، بهطوریکه حتی قبل از حمله آمریکا به این کشور هم با بحران مواجه بود. اما در پاسخ به این سوال که ما چه واکنشی نسبت به رویدادهای این کشور داریم، باید بگویم که ترکیه درمورد همه کشورهای منطقه یک سیاست کلی دارد. در واقع ایدهآل ما استقرار و ادامه حکومتهای فراگیر و دموکراتیک است که توسط ملتها مدیریت شود تا بتوانیم با آنها ارتباطات طولانیمدت داشته باشیم. حتی پیش از اقدامات و حرکت داعش در ژوئن سال گذشته و اشغال موصل و گسترش ابعاد فعالیتهای این گروه تروریستی، هشدارهای لازم را به عراق و هم به کشورهای منطقه و کشورهایی که به این مساله مربوط میشدند، دادیم.
خب، چرا با وجود هشدار ترکیه، تدابیر لازم اندیشیده نشد؟
متاسفانه دولت پیشین عراق، به ویژه پس از خروج نیروهای آمریکایی در دسامبر 2011، سیاستهایی را در نظر گرفت که غیرفراگیر بود و به نوعی بخش بزرگی از مردم عراق از ساختار قدرت کنار گذاشته و به حاشیه رانده شدند. ترکیه مدام هشدار میداد که چنین برخوردی میتواند باعث قدرتگرفتن گروههای افراطی شود. طبیعتا بحرانی که در سوریه از مارس 2011 شروع شد و جنگ داخلیای که تا به امروز ادامه دارد، باعث شد که این روند در عراق تسریع و جدیتر شود. درنتیجه همین فرآیند، داعش در ژوئن 2014 یکی از مهمترین شهرهای عراق (موصل) و بخش عظیمی را تصرف کرد.
به طور طبیعی این اقدام باعث شد که درخصوص کمک به عراق برای مقابله با داعش با ظرافت خاصی برخورد کنیم که این ظرافت، باعث نشود افکار عمومی حساستر شوند. البته پس از آزادی گروگانها، کمکهای ترکیه برای مقابله با داعش هم علنیتر و گستردهتر شد. باید تاکید کنم که داعش از نظر افکارعمومی یک عنصر تهدیدکننده ملی است. خط مرزی ترکیه با عراق و سوریه چیزی حدود هزارو300کیلومتر است و درحالحاضر بخش مهمی از این نوار مرزی به نوعی تحت تصرف داعش است. بههمیندلیل ترکیه هر کاری برای مقابله با داعش لازم باشد، انجام خواهد داد.
ترکیه چه چشماندازی را برای تحولات و البته آینده سوریه متصور است؟
دیدگاه ترکیه در قبال سوریه، بسیار روشن است. ما باور داریم که نباید مردم سوریه را مجبور کنیم که بین دولت کنونی و گروه وحشی (داعش) که هر عمل غیرانسانیای را انجام داده، دست به انتخاب بزنند.
ترکیه، سوریه را منهای اسد پیشبینی میکند. این ذهنیت در حالی است که حتی آمریکا هم گزینه حذف رییسجمهوری فعلی را از گزینههای موجود حذف کرده است.
همانطور که بین اعضای یک خانواده اختلافعقیده وجود دارد، طبیعی است که بین ترکیه و دیگر کشورها نیز اختلافنظرهایی خودنمایی کند. توضیح من درباره این مسایل این است که هدف نهایی و مهم ترکیه، ممانعت از خونریزی است و بعد از آن حکومتِ حکومتی که با انتخاب مردم تصمیمگیری را برعهده بگیرد تا بتواند با تلاش و برنامهریزی دقیق، رفاه و آسایش را به لایههای مختلف جامعه سوریه تزریق کند. برای رسیدن به این مهم، باید تلاش کنیم تا تفاوت دیدگاهها را به حداقل برسانیم. همچنین باید تاکید کرد، برای «ثبات» منطقه، همکاری و نزدیکی ترکیه با کشورها، اولین قدم است.
این توضیحات شما سوالی با این مضمون مطرح میکند که دلیل مخالفت ترکیه با ارسال تسلیحات نظامی به کوبانی چه چیزی بود، آیا احزاب کردنشین نقش اساسی در این زمینه بازی کردند؟
به طور مشخص باید اشاره کنم مشکلاتی که بین سوریه و ترکیه وجود دارد، هیچ ربطی به کردها ندارد. من این ادعا را که ترکیه به کردها درخصوص کوبانی کمک نکرده، قبول ندارم. در زمانی که کوبانی تحت محاصره داعش قرار گرفت، بیش از170هزار کرد کوبانی به ترکیه پناهنده شده و هنوز هم در ترکیه حضور دارند.
منظور ارسال دیرهنگام کمکهای نظامی به پیشمرگههاست؟
«پکک» از نظر دولت ما یک سازمان تروریستی است و این صرفا تلقی ما نیست. این سازمان در فهرست سیاه اتحادیه اروپا هم قرار دارد و آمریکا هم این گروه را به عنوان گروه تروریستی میشناسد.
اما اینطور عنوان میشد که ترکیه شرطهایی برای انجام این کار داشت.
دیدگاه اساسی ما این است که نباید اجازه داده شود «پکک» از پیشروی و بهقدرترسیدن داعش در عراق و سوریه سوءاستفاده کند؛ یعنی نباید این رویکرد را بپذیریم که وقتی یک سازمان تروریستی غیرانسانی مثل داعش ظهور پیدا کرده، گروهی مثل «پکک» از این وضعیت مشروعیتی کسب کند. هرگاه «پکک» ترور را از برنامههای خودش حذف کند، میتوان درباره مشروعیتش بحث کرد. بههرحال در نهایت با تلاشهای پیشمرگان کرد، داعش از کوبانی بیرون انداخته شد. در پیام «مسعود بارزانی» رییس اقلیم کردستان عراق مشخصا گفته شده که کوبانی با کمکهای ترکیه آزاد شده است. طبیعتا اتفاقاتی که در کوبانی افتاد، اتفاقات تلخی بود؛ اما در افکار عمومی جهان تصویری به وجود آورد که انگار در تمامی مناطق سوریه مشکل حل شده و بحرانیترین منطقه، کوبانی است. انگار بمباران در حلب و حمص، متوقف شده و صرفا کوبانی تهدید میشود.
چرا چنین تصویری شکل گرفت؟
کوبانی در مرز ترکیه قرار دارد؛ جایی که خبرنگاران توانستند دوربینهای خودشان را در آنجا نصب کنند و حوادث را به طور زنده پوشش دهند؛ اما در باقی مناطق چنین امکانی وجود نداشت. برای ترکیه نیز اتفاقاتی که افتاد بسیار تلخ بود؛ اما تصویر درستی ارایه نشد.
اگر مذاکره مخالفان و موافقان اسد به نتیجهای نرسد و اسد همچنان رییسجمهور بماند، این امکان وجود دارد که سیاست خارجی حزب «عدالت و توسعه» تغییر کند؟
اکنون همهچیز براساس اماواگر مطرح میشود و منطقی نیست که بخواهیم تحلیلهایی دراینباره ارایه کنیم. وقتی درباره مذاکرات مسکو صحبت میکنید، باید گفت که در آنجا هم فقط بخشی از مخالفان شرکت کردند و برای ما بیانیه ژنو براساس مذاکرات است؛ چراکه جامعه بینالملل و هم جریانهای مخالف سوریه این بیانیه را به نوعی پذیرفتهاند و هر راهحلی که بر پایه بیانیه باشد، از نظر ترکیه قابل قبول است.
از سوریه بگذریم، امکان تغییر استراتژی ترکیه در قبال مصر وجود دارد یا خیر؟
دولت پیشین مصر خطا و اشتباههایی مرتکب شد؛ اما نمیتوان دولتی را که با رای مردمی روی کار آمده بود، نادیده گرفت. واکنش ترکیه هم ریشه در همین مساله داشت. زمان کودتاهای نظامی گذشته است. ما سالهای طولانی در کشور خودمان چنین تجربههایی را داشتیم. کودتاهای نظامی را در سال 1960 و1980 تجربه کردهایم. خدا را شکر میکنیم که صحبت از کودتای نظامی در ترکیه یک تصویر غیرواقعی است و ما امیدواریم این مساله در کل منطقه صادق باشد. مصر کشور مهمی است و ما همیاریمان با مردم مصر را ادامه خواهیم داد. البته یکی از نگرانیهایمان این است که سیاستهای این دولت، باعث تقویت جریانهای افراطی در مصر و منطقه شود.
چرا «داووداوغلو» نخستوزیر ترکیه که به عنوان معمار سیاست خارجی ترکیه شناخته میشد، نتوانست مانع سردشدن روابط ترکیه و اتحادیه اروپا شود؟
اینکه در روابط ما پسرویهایی مشاهده شد، ارتباط چندانی به آقای اوغلو و حتی ترکیه ندارد. این ذهنیت میتواند از اینجا نشأت گرفته باشد که از زمان بهقدرترسیدن حزب عدالتوتوسعه نگاه ما به شرقآسیا و آفریقا بیشتر شده است؛ اما ما توسعه روابطمان را با دیگر مناطق به عنوان آلترناتیوی برای توسعه با اروپا نمیبینیم. در اراده ترکیه نسبت به پیوستن به اروپا گامی به عقب برداشته نشده است؛ اما متاسفانه رویکرد دوستان اروپایی سهم بیشتری در سردی روابط داشت. ترکیه بیش از 50سال است که در اتاق انتظار نگهداشته شده؛ اما کشورهای دیگر از ترکیه عقبتر هستند و بدون نوبت به این اتحادیه پیوستهاند.
در ترکیه پس از بهار عربی شاهد اعتراضات مردمی بودیم که با اتفاقات «پارک گزی» آغاز شد؛ اما «رجب طیباردوغان» رییسجمهور ترکیه که دولتش نمونه مناسب دولتی بود که دموکراسی و اسلام را با هم تلفیق کرده بود، دست به سرکوب مخالفان زد. میتوان گفت اردوغان به سمت اقتدارگرایی میرود؟
در ابتدا باید بگویم اتفاقاتی که در ترکیه روی داد، ربطی به بهار عربی نداشت. بهار عربی حرکت مردمی بود علیه دولتهایی که نماینده مردمشان نبودند. درصورتیکه ترکیه صاحب یک دموکراسی ریشهدار است. اتفاقات پارک گزی از اعتراض به پروژه عمرانی در استانبول شروع شده بود که ابعاد گستردهتری پیدا کرد. در ترکیه ما یک جامعه مدنی فعال و پویا داریم. همواره در موضوعات مختلف، واکنشهایی مطرحی میشود و طبیعتا مسوولان نیز افکارشان را بیان میکنند.
پس چرا در چنین جامعهای، لایحهای به پارلمان برای محدودکردن اعتراضها ارایه میشود؟
ترکیه با قانون اساسی اداره میشود و ارزشهای این قانون اساسی بر پایه آن حفظ آزادیها و مدیریت کشور در نظام دموکراتیک نوشته شده است. هر قانون در پارلمان به بحث گذاشته میشود و در آن احزاب مختلف و اپوزیسیون حضور دارند و با حضور تمامی جریانها، لایحه به قانون تبدیل میشود. حتی قوانینی که با رای بالا در پارلمان تصویب میشوند، از طرف دادگاه قانون اساسی ممکن است به دلیل مغایرت با اصول دموکراسی رد شوند. ما خیلی نگرانی درباره مسدودشدن مسیر توسعه دموکراسی نداریم.
پس چرا روزنامهنگاران به راحتی دستگیر میشوند؟
اینطور نیست. ترکیه دارای مطبوعات فوقالعاده آزاد است. مطبوعات، یکی از اصلیترین جریانهایی هستند که در مقابل فرآیند اقتدارگرایی و اقدامات دولت میایستند و نقد میکنند. معتقدم نیاز نیست آنقدر منفی به ترکیه نگاه شود.
اما اخباری که از ترکیه منتشر میشود این ذهنیت را به وجود میآورد که دولت ترکیه در مسیری بسیار متفاوت از گذشته در حال حرکت است.
این ارزیابی شماست. تمام مسایل مطرحشده، ریشه در جای دیگر دارند؛ برای مثال روزنامهنگارانی که شما از آنان صحبت میکنید، به خاطر شغل روزنامهنگاری دستگیر نشدند، بلکه به دلایل دیگر بازداشت شدند.
اما این روند در برخورد با «فتحالله گولن» هم دیده میشود. اکنون یار قدیمی اردوغان از سیستم کنونی طرد شده است.
این سوال پاسخ واضحی دارد. موضوعات بسیاری درخصوص هواداران فتحالله گولن مطرح است. آنها در خیلی از نهادهای نظام، نفوذ کرده و سعی داشتند نهادهای موازی ایجاد کنند و سیاستهایی را در دستور کار قرار دهند. هیچ دولتی اجازه شکلگیری نهادهای موازی را نمیدهد. بههمیندلیل این مساله به نهادهای حقوقی و قضایی ارجاع داده شد و آنان بهترین تصمیم را خواهند گرفت.
اما ارتباط اردوغان و گولن تا مدتی پیش بسیار نزدیک بود.
بله. این ارتباط بسیار نزدیک بود. این موضوع نوع نگاه اردوغان به سیستم دموکراتیک را نشان میدهد که او حتی برای نزدیکترین دوستانش، این امتیاز را قایل نمیشود که بخواهند یک دموکراسی را دور بزنند. بیشتر از این، چیزی برای گفتن ندارم؛ چراکه معتقدم بهترین تصمیم را دستگاه قضایی میگیرد.
اما این اختلاف ریشه در تغییر مسیر اردوغان به سمت یکهتازی دارد؟
چیزی را که در این ارتباط بود، گفتم و حرف بیشتری ندارم. ترکیه براساس قانون اساسی حرکت کرده و نمیتوان دموکراسی را در ترکیه زیر سوال برد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.