پزشکان، اخلاق و سیستم سلامت
بابک زمانی- استاد دانشگاه علومپزشکی ایران
یکباردیگر موضوع کار پزشکی و اخلاقیات پزشکی با ابعادی وسیع مورد اشاره و بحث و اظهارنظر قرار گرفته است؛ این بار نه از جانب مسوولان و کاربهدستان بلکه از جانب پزشکانی با تحصیلات عالی و خارج و اروپادیده! باورکردنی نیست، اما برخی از اینان هم موضوع کیفیت درمان و اخلاقیات پزشکی را با اخلاقیات پزشکان خلط میکنند؛ مثل اینکه کسی کیفیت ساختمانسازی را به اخلاقیات مهندسان ارتباط دهد و آن همه عوامل سیاسی و اقتصادی و فرهنگی لازم برای ساختمانسازی را نبینند. موضوع این نیست که کاری که طبیبان ما میکنند، بینقص است و اشکالی بر آن وارد نیست؛ موضوع این است که پیچیدگی روزافزون کار سلامت و اقتصاد آن، نقش طبیبان، اراده آنان و بهتبع آن اخلاقیات حرفهای آنان را به بخش کوچکترشوندهای از عوامل دخیل در سلامت تقلیل داده و خود آن را هم به عنوان تابعی از عوامل یادشده درآورده است. در واقع طبیبان، مدعیان اصلی کاهش سطح درمان در کشور ما و به نوعی خود قربانیان این سیستم نابسامان هستند. تحصیلکردگانی که دشوارترین امتحانات بشریای را که صرفا به دلیل مشکلات سیستم آموزشی ما به آنان تحمیل شده پشتسر گذاشتهاند، حداقل در سیستم دانشگاهی از کار در محیطی آرام، تمیز و علمی محروم شده و به جای تحقیقوتفحص همراه با بیشترین امکانات درمانی در تاری درهمتنیده اکثرا معطوف به اقتصاد (حتی و بهخصوص در سیستم دانشگاهی) گیر افتادهاند. درنهایت هم باید در برابر انتظاراتی که توسط وسایل ارتباط جمعی از آنها بالا برده شده، با همان امکانات فرسوده قدیمی پاسخگو باشند یا به عبارت دیگر پاسخ را بر دوش جان خود هموار کنند!
آیا تصور میشود برگزیدهترین جوانان پزشک ایرانی خواهان محیطی که ارتباط مالی بین بیمار و پزشک وجود نداشته باشد، نیستند؟ راستی آیا اینگونه فکر میکنید؟ آیا هوای چنین محیطی در پرکشیدن بهترین جوانان ما به دانشگاهها و بیمارستانهای اروپا و آمریکا بیتاثیر بوده است؟ راستی آیا ممکن است برونده مدارس ما که بهترینشان در دانشکدههای پزشکی و مهندسی پذیرفته میشوند با اراده خود چنین اخلاقیاتی را برگزینند و چنین سیستمی را رقم بزنند؟ نکته دیگری که در اظهارات اخیر باورنکردنی است، آنکه افراد تحصیلکردهای که اروپادیده هم هستند عامدانه تفاوتهای بخشهای داخلی و جراحی را نادیده میگیرند و حساب «دریافتهای» پزشکانی را که در میان جراحان هم استثنایی هستند به حساب همه پزشکان مینویسند! میدانیم دولت هنوز نتوانسته در بیمارستانهای دانشگاهی به کیفیت خدمات ارایهشده توسط این پزشکان و مراکز پزشکی خصوصی دست یابد و تمام تلاشش بهجای مهیاکردن شرایط مناسب تنها منجر به وضع برخی مقررات بدون ضمانت اجرایی شده است. باورکردنی نیست که کسی از میان پزشکان نداند طب داخلی دچار یک بحران تمامعیار است، نداند که بخش مهمی از پزشکان عمومی در سیستم فعلی امکان کار ندارند و برخی کارهای پزشکی آنها هم اشتغال کاذبی است که ربط چندانی به سلامت پیدا نمیکند. پزشکان و بهخصوص پزشکان دانشگاهی به مناسبت مشغلهای که دارند هیچگاه میل ندارند بدون فاکت و شواهد متقن درباره چیزی اظهارنظر کنند یا مثلا ربطی بین این همه اظهارنظرهای غلاظ و شداد و ربطدادن مشکلات درمان و سلامت به نیت پزشکان ببینند! اما قطعا میتوانند از این همه هجمه و اظهارنظرهای پشتسر هم و انعکاس گسترده آن در رسانهها، درست هنگامی که مشکلات بسیاری فراروی خود دارند، حیرت کنند و در جستوجوی علت آن برآیند!
یکباردیگر موضوع کار پزشکی و اخلاقیات پزشکی با ابعادی وسیع مورد اشاره و بحث و اظهارنظر قرار گرفته است؛ این بار نه از جانب مسوولان و کاربهدستان بلکه از جانب پزشکانی با تحصیلات عالی و خارج و اروپادیده! باورکردنی نیست، اما برخی از اینان هم موضوع کیفیت درمان و اخلاقیات پزشکی را با اخلاقیات پزشکان خلط میکنند؛ مثل اینکه کسی کیفیت ساختمانسازی را به اخلاقیات مهندسان ارتباط دهد و آن همه عوامل سیاسی و اقتصادی و فرهنگی لازم برای ساختمانسازی را نبینند. موضوع این نیست که کاری که طبیبان ما میکنند، بینقص است و اشکالی بر آن وارد نیست؛ موضوع این است که پیچیدگی روزافزون کار سلامت و اقتصاد آن، نقش طبیبان، اراده آنان و بهتبع آن اخلاقیات حرفهای آنان را به بخش کوچکترشوندهای از عوامل دخیل در سلامت تقلیل داده و خود آن را هم به عنوان تابعی از عوامل یادشده درآورده است. در واقع طبیبان، مدعیان اصلی کاهش سطح درمان در کشور ما و به نوعی خود قربانیان این سیستم نابسامان هستند. تحصیلکردگانی که دشوارترین امتحانات بشریای را که صرفا به دلیل مشکلات سیستم آموزشی ما به آنان تحمیل شده پشتسر گذاشتهاند، حداقل در سیستم دانشگاهی از کار در محیطی آرام، تمیز و علمی محروم شده و به جای تحقیقوتفحص همراه با بیشترین امکانات درمانی در تاری درهمتنیده اکثرا معطوف به اقتصاد (حتی و بهخصوص در سیستم دانشگاهی) گیر افتادهاند. درنهایت هم باید در برابر انتظاراتی که توسط وسایل ارتباط جمعی از آنها بالا برده شده، با همان امکانات فرسوده قدیمی پاسخگو باشند یا به عبارت دیگر پاسخ را بر دوش جان خود هموار کنند!
آیا تصور میشود برگزیدهترین جوانان پزشک ایرانی خواهان محیطی که ارتباط مالی بین بیمار و پزشک وجود نداشته باشد، نیستند؟ راستی آیا اینگونه فکر میکنید؟ آیا هوای چنین محیطی در پرکشیدن بهترین جوانان ما به دانشگاهها و بیمارستانهای اروپا و آمریکا بیتاثیر بوده است؟ راستی آیا ممکن است برونده مدارس ما که بهترینشان در دانشکدههای پزشکی و مهندسی پذیرفته میشوند با اراده خود چنین اخلاقیاتی را برگزینند و چنین سیستمی را رقم بزنند؟ نکته دیگری که در اظهارات اخیر باورنکردنی است، آنکه افراد تحصیلکردهای که اروپادیده هم هستند عامدانه تفاوتهای بخشهای داخلی و جراحی را نادیده میگیرند و حساب «دریافتهای» پزشکانی را که در میان جراحان هم استثنایی هستند به حساب همه پزشکان مینویسند! میدانیم دولت هنوز نتوانسته در بیمارستانهای دانشگاهی به کیفیت خدمات ارایهشده توسط این پزشکان و مراکز پزشکی خصوصی دست یابد و تمام تلاشش بهجای مهیاکردن شرایط مناسب تنها منجر به وضع برخی مقررات بدون ضمانت اجرایی شده است. باورکردنی نیست که کسی از میان پزشکان نداند طب داخلی دچار یک بحران تمامعیار است، نداند که بخش مهمی از پزشکان عمومی در سیستم فعلی امکان کار ندارند و برخی کارهای پزشکی آنها هم اشتغال کاذبی است که ربط چندانی به سلامت پیدا نمیکند. پزشکان و بهخصوص پزشکان دانشگاهی به مناسبت مشغلهای که دارند هیچگاه میل ندارند بدون فاکت و شواهد متقن درباره چیزی اظهارنظر کنند یا مثلا ربطی بین این همه اظهارنظرهای غلاظ و شداد و ربطدادن مشکلات درمان و سلامت به نیت پزشکان ببینند! اما قطعا میتوانند از این همه هجمه و اظهارنظرهای پشتسر هم و انعکاس گسترده آن در رسانهها، درست هنگامی که مشکلات بسیاری فراروی خود دارند، حیرت کنند و در جستوجوی علت آن برآیند!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.