|

تغییر نگاه مسکو از اروپا به شرق

انرژی روسیه در رگ‌های چین

محمد آزاد: شرکت‌های دولتی انرژی روسیه، «رزنفت» و «گازپروم»، در پی جلب توافق چین برای امضای قرارداد انتقال گاز و نفت روسیه به چین هستند. سیاست‌های ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه، روز به روز بیشتر به سوی محکم کردن پیوندهایش با بازار بزرگ اقتصادهای آسیایی متمایل می‌شود.
مقام‌های ارشد «گازپروم» اواخر ماه گذشته میلادی تایید کردند مذاکراتشان با چین موفقیت‌آمیز بوده و شاید در آینده نزدیک قراردادهای خود را با طرف چینی نهایی کنند. مذاکرات روسیه و چین برای تقویت روابط در حوزه انرژی سر دراز دارد، اما این بار به نظر هر دو طرف برای نتیجه‌گیری مصمم هستند. «گازپروم» اعلام کرد مذاکراتش با «شرکت ملی پتروشیمی» چین برای تامین گاز، احتمالا تا پایان امسال به انجام می‌رسد. «رزنفت»، دیگر شرکت دولتی بزرگ روسیه نیز می‌گوید در حال چانه‌زنی با چین برای دریافت وامی کلان در ازای تامین نفت چین است.
آقای پوتین که خود از نزدیک بر قراردادهای نفت و گاز کشور نظارت دارد، از شرکت‌های دولتی خواسته است رو به آسیا بیاورند چرا که روابطش با اروپا روبه سردی است؛ به دو دلیل. نخست بحران اقتصادی اتحادیه اروپا که تقاضا و قدرت خرید اتحادیه را کاهش داده است. دوم تمایل دیرپای اتحادیه اروپا برای کاستن از نفوذ روسیه و قطع وابستگی به انرژی آن.
بنا بر آمار منتشرشده گاز صادراتی «گازپروم» به اروپای غربی و ترکیه در سال گذشته میلادی، 7درصد کاهش داشته و به 139‌میلیارد متر مکعب رسیده است.
از طرفی چین، در یکی دو دهه اخیر، همواره در پی متنوع کردن منابع انرژی خود بوده است تا رشد اقتصادی انفجاری خود را از آسیب بی‌ثباتی در امان نگه دارد. آمار می‌گوید تقاضای گاز چین تا پایان 2030 چهار برابر خواهد شد. طبیعی است که چین به سراغ بزرگان گاز دنیا برود. بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز جهان روسیه است و دومین منابع گاز جهان پس از روسیه در ایران. ایران هم‌اکنون برای چین منبع باثباتی نیست. تحریم‌های فزاینده بین‌المللی علیه ایران دست چین را برای تاخت و تاز در بازار غنی و سرشار نفت و گاز کشور بسته است.
روابط نفت و گاز چین با روسیه نیز چندان ایده‌آل نیست. بزرگ‌ترین تولیدکننده انرژی جهان، روسیه، روزی 300هزار بشکه به بزرگ‌ترین اقتصاد جهان، چین، نفت می‌فروشد (مقایسه کنید با واردات 500هزار بشکه‌ای هلند). در حوزه گاز، روابط چین و روسیه چندان عمیق نیست تا جایی که دو طرف هنوز برای احداث خط لوله گازی به هیچ توافقی دست نیافته‌اند. غیراز اختلافات سیاسی، دو کشور بر سر قیمت و مسیر خط لوله نیز توافق ندارند. امروز روسیه قاطع‌تر از گذشته است. «گازپروم»، بزرگ‌ترین شرکت گازی جهان، اواخر فوریه اعلام کرد مهلت نهایی برای دستیابی به توافق، نهایتا تا پایان سال‌جاری میلادی است. گازپروم و شرکت ملی نفت چین توافق کرده‌اند مذاکرات را به شکل فشرده پیگیری کنند. مذاکرات ما حول صادرات گاز روسیه به چین، از مسیر شرقی است، با هدف امضای قرارداد سرمایه‌گذاری و خرید تا پایان سال 2013».
گازپروم پیش از این گفته بود می‌تواند 30میلیارد متر مکعب گاز از میدان‌های گازی هم اینک موجود خود، واقع در سرزمین‌های غربی سیبری، برای چین کنار بگذارد. 38میلیارد متر مکعب دیگر قرار است از میادین شرقی تامین شود.
«رزنفت»، به ریاست «ایگور سشین»، دوست و همراه قدیمی آقای پوتین، هم اکنون نیز به چین نفت صادر می‌کند. حالا آقای «سشین» می‌خواهد چین را متقاعد کند در ازای دوبرابر کردن واردات نفت خود از روسیه، وامی کلان برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های نفتی به روسیه اعطا کند. اگر چنین شود، چین به بزرگ‌ترین کشور خریدار نفت روسیه بدل خواهد شد. جانشین نخست‌وزیر روسیه، «آرکادی دورکویچ»، می‌گوید: «دریافت این وام قطعی نیست و مذاکرات میان «رزنفت» و یک بانک چینی هنوز در جریان است.» «رزنفت» و شرکت انحصاری خط لوله روسیه «ترانسنفت» پیش از این نیز وامی 25میلیارد دلاری از پکن دریافت کرده‌اند تا در زیرساخت‌های انرژی کشور و احداث خط لوله از روسیه به چین سرمایه‌گذاری کنند. «رزنفت» به تازگی برای خرید شرکت نفت خصوصی «تی آن کا-بی پی»، یک شرکت معظم نفتی روسی، که 50-50 در تملیک «بریتیش پترولیوم» و کنسرسیومی از میلیاردرهای روس بود، مقدار قابل‌توجهی مقروض شده است. سیاست آقای پوتین از آغاز رسیدن به قدرت، بازپس‌گیری نقاط استراتژیک اقتصاد از دست بخش خصوصی بوده است.
روسیه و چین روابط پرفراز و نشیبی داشته‌اند. گرچه به‌تازگی دیدگاه دو کشور در باب مسایل سیاسی دنیا رو به همگرایی رفته (نمونه آن یک‌صدایی دو کشور در بحران سوریه است)، اما در روابط مربوط به انرژی روابط این دو سرشار از سوءظن بوده است. از جمله مسایلی که نگرانی روسیه را باعث شده، سرمایه‌گذاری وسیع چین در کشورهای بازمانده از شوروی سابق است. چین در سال‌های پیشین در این کشورها، از جمله ترکمنستان پرگاز، سرمایه‌گذاری‌های وسیع انجام داده است؛ جایی که روسیه آن را حیاط خلوت خود می‌داند و رفت و آمد در آن را از نزدیک زیر نظر دارد.
محمد آزاد: شرکت‌های دولتی انرژی روسیه، «رزنفت» و «گازپروم»، در پی جلب توافق چین برای امضای قرارداد انتقال گاز و نفت روسیه به چین هستند. سیاست‌های ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه، روز به روز بیشتر به سوی محکم کردن پیوندهایش با بازار بزرگ اقتصادهای آسیایی متمایل می‌شود.
مقام‌های ارشد «گازپروم» اواخر ماه گذشته میلادی تایید کردند مذاکراتشان با چین موفقیت‌آمیز بوده و شاید در آینده نزدیک قراردادهای خود را با طرف چینی نهایی کنند. مذاکرات روسیه و چین برای تقویت روابط در حوزه انرژی سر دراز دارد، اما این بار به نظر هر دو طرف برای نتیجه‌گیری مصمم هستند. «گازپروم» اعلام کرد مذاکراتش با «شرکت ملی پتروشیمی» چین برای تامین گاز، احتمالا تا پایان امسال به انجام می‌رسد. «رزنفت»، دیگر شرکت دولتی بزرگ روسیه نیز می‌گوید در حال چانه‌زنی با چین برای دریافت وامی کلان در ازای تامین نفت چین است.
آقای پوتین که خود از نزدیک بر قراردادهای نفت و گاز کشور نظارت دارد، از شرکت‌های دولتی خواسته است رو به آسیا بیاورند چرا که روابطش با اروپا روبه سردی است؛ به دو دلیل. نخست بحران اقتصادی اتحادیه اروپا که تقاضا و قدرت خرید اتحادیه را کاهش داده است. دوم تمایل دیرپای اتحادیه اروپا برای کاستن از نفوذ روسیه و قطع وابستگی به انرژی آن.
بنا بر آمار منتشرشده گاز صادراتی «گازپروم» به اروپای غربی و ترکیه در سال گذشته میلادی، 7درصد کاهش داشته و به 139‌میلیارد متر مکعب رسیده است.
از طرفی چین، در یکی دو دهه اخیر، همواره در پی متنوع کردن منابع انرژی خود بوده است تا رشد اقتصادی انفجاری خود را از آسیب بی‌ثباتی در امان نگه دارد. آمار می‌گوید تقاضای گاز چین تا پایان 2030 چهار برابر خواهد شد. طبیعی است که چین به سراغ بزرگان گاز دنیا برود. بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز جهان روسیه است و دومین منابع گاز جهان پس از روسیه در ایران. ایران هم‌اکنون برای چین منبع باثباتی نیست. تحریم‌های فزاینده بین‌المللی علیه ایران دست چین را برای تاخت و تاز در بازار غنی و سرشار نفت و گاز کشور بسته است.
روابط نفت و گاز چین با روسیه نیز چندان ایده‌آل نیست. بزرگ‌ترین تولیدکننده انرژی جهان، روسیه، روزی 300هزار بشکه به بزرگ‌ترین اقتصاد جهان، چین، نفت می‌فروشد (مقایسه کنید با واردات 500هزار بشکه‌ای هلند). در حوزه گاز، روابط چین و روسیه چندان عمیق نیست تا جایی که دو طرف هنوز برای احداث خط لوله گازی به هیچ توافقی دست نیافته‌اند. غیراز اختلافات سیاسی، دو کشور بر سر قیمت و مسیر خط لوله نیز توافق ندارند. امروز روسیه قاطع‌تر از گذشته است. «گازپروم»، بزرگ‌ترین شرکت گازی جهان، اواخر فوریه اعلام کرد مهلت نهایی برای دستیابی به توافق، نهایتا تا پایان سال‌جاری میلادی است. گازپروم و شرکت ملی نفت چین توافق کرده‌اند مذاکرات را به شکل فشرده پیگیری کنند. مذاکرات ما حول صادرات گاز روسیه به چین، از مسیر شرقی است، با هدف امضای قرارداد سرمایه‌گذاری و خرید تا پایان سال 2013».
گازپروم پیش از این گفته بود می‌تواند 30میلیارد متر مکعب گاز از میدان‌های گازی هم اینک موجود خود، واقع در سرزمین‌های غربی سیبری، برای چین کنار بگذارد. 38میلیارد متر مکعب دیگر قرار است از میادین شرقی تامین شود.
«رزنفت»، به ریاست «ایگور سشین»، دوست و همراه قدیمی آقای پوتین، هم اکنون نیز به چین نفت صادر می‌کند. حالا آقای «سشین» می‌خواهد چین را متقاعد کند در ازای دوبرابر کردن واردات نفت خود از روسیه، وامی کلان برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های نفتی به روسیه اعطا کند. اگر چنین شود، چین به بزرگ‌ترین کشور خریدار نفت روسیه بدل خواهد شد. جانشین نخست‌وزیر روسیه، «آرکادی دورکویچ»، می‌گوید: «دریافت این وام قطعی نیست و مذاکرات میان «رزنفت» و یک بانک چینی هنوز در جریان است.» «رزنفت» و شرکت انحصاری خط لوله روسیه «ترانسنفت» پیش از این نیز وامی 25میلیارد دلاری از پکن دریافت کرده‌اند تا در زیرساخت‌های انرژی کشور و احداث خط لوله از روسیه به چین سرمایه‌گذاری کنند. «رزنفت» به تازگی برای خرید شرکت نفت خصوصی «تی آن کا-بی پی»، یک شرکت معظم نفتی روسی، که 50-50 در تملیک «بریتیش پترولیوم» و کنسرسیومی از میلیاردرهای روس بود، مقدار قابل‌توجهی مقروض شده است. سیاست آقای پوتین از آغاز رسیدن به قدرت، بازپس‌گیری نقاط استراتژیک اقتصاد از دست بخش خصوصی بوده است.
روسیه و چین روابط پرفراز و نشیبی داشته‌اند. گرچه به‌تازگی دیدگاه دو کشور در باب مسایل سیاسی دنیا رو به همگرایی رفته (نمونه آن یک‌صدایی دو کشور در بحران سوریه است)، اما در روابط مربوط به انرژی روابط این دو سرشار از سوءظن بوده است. از جمله مسایلی که نگرانی روسیه را باعث شده، سرمایه‌گذاری وسیع چین در کشورهای بازمانده از شوروی سابق است. چین در سال‌های پیشین در این کشورها، از جمله ترکمنستان پرگاز، سرمایه‌گذاری‌های وسیع انجام داده است؛ جایی که روسیه آن را حیاط خلوت خود می‌داند و رفت و آمد در آن را از نزدیک زیر نظر دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.