|

روایت «خسرو خورشیدی» از دره‌ای که سبز بود

مرثیه برای درختی که به پهلو افتاده

پرویز براتی

دره‌های سبز، همیشه در خطرند؛ از ولز جنوبی گرفته تا شمیرانات. راوی نابودی‌شان، گاه «هیو مورگان» خردسال است، گاه خسرو خورشیدی کهنسال. هر شیار ِبین دوکوهی که حالا به توده‌ای از بتون و سنگ و شیشه تبدیل شده، احتمالا زمانی دره‌ای سرسبز بوده. 70سال پیش «جان فورد»، فیلمساز آمریکایی، تراژدی اضمحلال دره را جلو دوربین برد و حالا «خسرو خورشیدی» بر طبیعتی که از بین رفته، مرثیه‌سرایی می‌کند. «دره من چقدر سبز بود» نام نمایشگاهی است که این‌روزها در گالری «حنا»، واقع در یکی از خیابان‌های فرعی قیطریه در دل آهن و آپارتمان و بتون، برپاست. نیمی از فضای گالری، روایت خورشیدی است از دره شمیرانات، نیمی دیگر اما مجسمه‌هایی‌اند شبیه پرسوناژهای تئاتری که وجه دراماتیکشان بارز است. خورشیدی 80ساله در این نمایشگاه از یک‌سو به زندگی شهری و ازبین‌رفتن تدریجی زندگی طبیعی و فضای سبز و محیط‌زیست پرداخته و از سوی دیگر تاریخ و تئاتر را در هم آمیخته؛ تئاتری در دل یک تئاتر. مصالح کار او شامل ساده‌ترین مواد است: خمیر، کاغذ، فلز خام و چوب. خورشیدی نامی آشنا نزد اهالی تئاتر و سینماست. از سال1348 تدریس در دانشکده هنرهای دراماتیک و از سال1350 در دانشکده هنرهای زیبا را شروع کرد و از بنیانگذاران رشته طراحی صحنه تئاتر و سینما در دانشگاه‌های کشور است. در دوران تحصیل خود در ایتالیا در دهه70میلادی، در کنار تحصیل معماری و طراحی صحنه، چندسال هم در کارگاه «مارکو توالیری»، مجسمه‌ساز بزرگ ایتالیایی به فراگیری مجسمه‌سازی پرداخت. سال گذشته کتابی با نام «آن‌روزگاران تهران» منتشر کرد که درباره تهران قدیم است.
روزی روزگاری شمیرانات
«... زمان‌های نوجوانی ما و در سال‌های بسیار دور و به قولی «روزی روزگاری» وقتی سخن از رفتن به شمیرانات به میان می‌آمد، دل درون دل ما نبود که به شمیران می‌رویم، فراوان درخت و درختان میوه می‌بینیم و می‌چینیم، فراوان پرندگان رنگارنگ و زیبا می‌بینیم، فراوان جویبارهای کوچک و بزرگ و رودخانه‌های روان و آبشارهای متعدد می‌بینیم که در گردش آب‌ها از این باغ به آن باغ و اختلاف‌سطح‌هایی که این کوچه‌باغ‌ها با هم داشتند به آبشارهای کوچک و بزرگ تبدیل می‌شدند. به چه زیبا بود.»* اینها توصیف خورشیدی است از تهران؛ جایی که شش‌دهه پیش هنوز آب زلال از قنات فرمانفرمایش می‌آمد تا پای چنارهای کهن. شهر زمستان‌های خمیده زیر کرسی. تابستان‌های خوابیده پشت‌بام به ستاره‌شمردن. شهر پاییزهای جادویی کوچه‌باغ‌ها. شهری که گم شده است و خورشیدی، اندوهگین آن: «وقتی به درخت‌ها نگاه می‌کردم که به این‌صورت در حال نابودی‌اند و ریه شهر دارد از بین می‌رود، دچار غم و عذاب می‌شدم.» می‌پرسیم:
این مجسمه‌های از جنس آهن و چوب و شمع‌هایی که بالای سرشان می‌گریند، خود صحنه یک تئاتر است؛ مرثیه بر طبیعتی که از بین رفته... .
نمایشگاهی نیست که دونفر بیایند و بگویند این مجسمه را برای گوشه اتاق می‌خواهم. این، فرهنگ ماست. تمام کشتزارها از بین رفته با ویلاسازی‌های بد. اگر شهر‌سازی مدرنی می‌کردیم و یک‌چیز زیبا آن‌طرف شهر در جنوب تهران می‌ساختیم، قضیه فرق می‌کرد. شما مجسم کنید در ذهنتان که به توچال یا بلندی‌های دربند رفته‌اید. اگر این شهرسازی‌ها و ساختمان‌ها نبود، هم کوه بی‌بی‌شهربانو و هم هوای پاک پیدا بود. جنوب تهران یک‌شهرسازی مدرن می‌دیدید. شب‌ها از بالای شهر چراغ‌ها را می‌دیدید. احتمالا در آن جاده‌ها ماشین‌ها در حال رفت‌وآمد بودند. تصور کنید چه تابلوی آبستره‌ای می‌شد. نور عقب ماشین‌ها، نور جلوی ماشین‌ها، رفت‌وآمد. به نیوبرزیل نگاه کنید. معماری زیبایش خیلی سال است باقیمانده. هنوز زیباست. ما، هم آرشیتکتش را داریم هم شهرسازش را. اما نساختند. وقتی از بلندی‌های امانیه و الهیه به‌آن‌دشت‌پهناور در دامنه کوه البرز نظر می‌انداختیم، خانه‌هایی با شیروانی‌های شکیل و معماری اصیل در میان آن دشت پهناور در مقابل چشمان خود داشتیم. سال1954 که به خورشیدی1333 می‌شود، «ریچارد نیوترا» آمد تهران. از آن زمان تا الان 60سال گذشته. 60 سال پیش گفت شما با این طبیعت زیبا شهرتان را نابود کردید. آن‌موقع هنوز چیزی نابود نشده بود، تمام تپه‌های یوسف‌آباد، اندیشه برقرار بود. عین شهر رمف هفت‌تپه را داشتیم. تهران تنها جایی است در دنیا که با جاده‌سازی درست شما ظرف 50دقیقه می‌توانید به سردترین نقطه‌اش برسید؛ ییلاقات اوشون و فشم و... ما اما همان معماری داخل شهر را به میگون بردیم، تمام رودخانه کنار میگون آپارتمان‌سازی شده با آسانسور! اصلا هیچ جای دنیا این‌طوری نیست. معماری‌مان را راحت به معماری قرن هجدهم و نوزدهم اروپا فروختیم که اصلا دیگر منسوخ شده الان! هیچ شهرسازی نمی‌آید برود دنبال معماری‌ای که منسوخ شده. یک‌چیز مدرن، یک‌چیز آپ‌تودیت قشنگ می‌گذارد. می‌خواهد مردم، درَش راحت زندگی کنند. راحتی شمیران را ما با این آپارتمان‌سازی‌ها از بین بردیم. امروز جز یک‌مشت ساختمان‌های بدون هویت چیزی نمی‌بینیم. باغ‌هایی با درختان چندین‌صدساله را قطع کردیم و در بافت قدیمی همان کوچه‌باغ‌ها این بنا‌های بی‌هویت را جایگزین کرده‌ایم و ما اکنون به هنگام دیدن از بلندی‌های الهیه با افسوس فراوان با خود می‌گوییم «دره من چقدر سبز بود»، الان شما هر ساعتی از شب توی کوچه‌باغ‌هایی که در آنها آسمانخراش ساختند حرکت کنید، دچار معضلید. همه یک‌طرفه، همه پر از ترافیک، همه‌چیز. شمیران از همه مهم‌تر ریه تهران بود، ریه ورامین و شهر ری بود. البته معتقدم زمانه را نمی‌شود متوقف کرد. آدم واپس‌گرایی نیستم. ولی با یک شهرسازی درست می‌شد شهر بهتری ساخت. ‌ای‌کاش شهرسازان و معماران ما، که به ناگزیر در جریان توسعه شهرسازی قرار داشتند با دانش خود و با تکنیک پیشرفته جهان امروز یک شهرسازی مدرن با معماری مدرن در بلندی‌های کوه بی‌بی‌شهربانوی مقدس بنا می‌کردند تا هم حرفی در جهان امروز برای معماری و شهرسازی داشتند و هم از آن شهر مدرن چشم‌اندازی بس باعظمت و زیبا که خداوند بزرگ به ما ارزانی داشته بود و قیمتی برای آن نمی‌توان گذاشت، می‌دیدیم. عظمت آن دشت پهناور با درختان چندین ساله خود و موقعیت جغرافیایی‌اش خنکای خود را تا اعماق آن شهر مدرن به ما ارزانی می‌داشت. این عظمت را هنوز از بلندی‌های قصرفیروزه و کوه بی‌بی‌شهربانوی مقدس به‌خوبی می‌توان دید. و بدین‌ترتیب عقده ابدی جنوب شهرنشینی و شمال شهرنشینی را هم از میان برمی‌داشتیم. اما چطور بی‌رحمانه ریه و شش دشت پهناور تهران را تا دوردست‌های شهرری و ورامین از میان برداشتیم. درواقع درختان خودمان را به صلیب کشیدیم، به خاطر همین هوس‌های زمینی.
زمانی که برای ساختن همین مجسمه‌ها به بومهن می‌رفتم، می‌دیدم در جاده بومهن بالای کوه آپارتمان‌سازی شده. این کار غلط است. شما بیایید برای این بومهنی که دارد نابود می‌شود یک پلان قشنگ بگذارید تا بتوانید آن را نجات بدهید، تا خصوصیت حومه خودش را حفظ کند. اگر آپارتمان‌سازی هم آنجا می‌شود بر اساس خصوصیت مبنای بومهن باشد. بله، این نمایشگاه یک مرثیه است. تمام آهن‌هایی که در مجسمه‌ها در هم تنیده‌شده برایم تنه یک موجود زنده است.
سمفونی چوب و آهن
مجسمه‌ها و حجم‌های خورشیدی در این نمایشگاه در دو بخش به نمایش درآمده‌اند. بخش اول شامل مجسمه‌هایی است که در آنها چوب و آهن به‌عنوان نماد درخت و ساختمان به کار رفته. آهن‌هایی که روی چوب‌ها قرار گرفته‌اند، تداعی‌کننده اسکلت ساختمان‌ها، داربست‌های فلزی و برج‌ها هستند. یکی از مجسمه‌ها درختی مصلوب را به تصویر می‌کشد. هنرمند با قراردادن شمع‌هایی گرداگرد مجسمه‌ها، صحنه سوگواری بر درختان نابودشده را بازسازی کرده است.
‌تنه درختان را از کجا تهیه کرده‌اید؟
ساعت‌ها دنبال این تنه‌ها گشته‌ام. اینجا و آنجا، اینقدر شیفته‌شان شدم که هر قیمتی می‌دادند می‌خریدم. واقعا بیان مرگ است این کارها. باور کنید شاید تا صبح سه یا چهار ساعت بیشتر نمی‌خوابیدم تا بتوانم اینها را بسازم، تا حرفی داشته باشم برای گفتن.
‌‌چقدر تهیه و آماده‌سازی این کارها زمان برده است؟
والله نمی‌توانم بگویم چقدر؛ برای اینکه تمام وقت فکرم دنبالشان بوده. به سال می‌کشد؛ به سال‌ها نمی‌کشد. شاید 10ماه مرتب کار کردم. مرتب اسکیس کشیدم. بعد، پنج، شش‌ماهی هم افتادم در کار تهیه‌اش. اتودهای آهن را که آماده کردم، دنبال تنه بودم. کار دشواری بود؛ برای اینکه چندین‌بار رفتم ولی موفق نشدم. حتی یکبار هم با کمک خانم و آقای ساسانی رفتم برای تهیه تنه درختان، بازهم موفق نشدم برای اینکه دور بود. بعد طرف‌های شهریار رفتم. آنجا دوستی داشتم که آهن‌ها را بردم برای برش.
‌‌این نمایشگاه در دو قسمت برپا شده. یک بخش مرثیه‌ای است بر ویرانی تهران قدیم و بخش دیگر مجسمه‌ها. اینها به هم ربطی دارند؟
نه، آن بخش اصلا ارتباطی به بخش دیگر ندارد. مجسمه‌های بخش دوم نمایشگاه کارهایی آرتیستیک‌اند. ولی این بخش که عنوان نمایشگاهم شده، چیزی بود که ذهنم را آزار می‌داد.
پرسوناژهای تئاتری
با مجسمه‌ساز همراه می‌شویم تا بخش دیگر نمایشگاه را نشان‌مان دهد. او در این بخش، نگاهی به پرسوناژهای تاریخی تئاتر از قبیل گلادیاتور، دُن کیشوت و... انداخته است. به تعبیر یحیی فیوضی ِمعمار، آدم با دیدن کارهای خورشیدی، یاد نمایشنامه «شش شخصیت در جست‌وجوی نویسنده» پیر اندللو می‌افتد. انگار این مجسمه‌ها می‌خواهند از خالق‌شان بپرسند که او با آنها چه کرده است؟ این آثار ترکیبی از سیمان سفید، خاک سنگ و پاپیه ماشه هستند. دو تا از مجسمه‌ها در نگاه اول، کارهای ژاکومتی راتداعی می‌کنند اما در آنها که دقیق می‌شویم، می‌بینیم صورت‌هایشان، آناتومی دارد. جنس‌شان از پاپیه ماشه است.
میزانسن درّه
«امروز چیزی از این درّه رفت که دیگر بر نمی‌گردد.» این جمله را زمانی جان فورد از زبان کشیش فیلمش بر زبان راند. جمله، در نگاه اول شعاری است. این‌روزها خیلی کسان، مدام بر طبیعت ازدست‌رفته، مرثیه‌سرایی می‌کنند. از آن رویای شیرین و این شهر پراضطراب می‌گویند. مهم گذاشتن دره در میزانسنی غیرشعاری است؛ همان راهی که امثال خورشیدی در پیش‌گرفته‌اند. سنت‌ها محترم‌اند، اما باید به استقبال آینده بهتر رفت.
***
نمایشگاه «دره من چقدر سبز بود» تا آخر اسفند در گالری حنا به نشانی خیابان دولت، بلوار کاوه، خیابان اخلاقی شرقی، خیابان جهانتاب، کوچه بیگلرپور شرقی، پلاک 19 از ساعت 16 تا 20 بعدازظهر، همه‌روزه به‌غیراز پنجشنبه‌ها برپاست.

*عنوان مطلب نام کتاب زنده‌یاد غلامرضا بروسان است.

دره‌های سبز، همیشه در خطرند؛ از ولز جنوبی گرفته تا شمیرانات. راوی نابودی‌شان، گاه «هیو مورگان» خردسال است، گاه خسرو خورشیدی کهنسال. هر شیار ِبین دوکوهی که حالا به توده‌ای از بتون و سنگ و شیشه تبدیل شده، احتمالا زمانی دره‌ای سرسبز بوده. 70سال پیش «جان فورد»، فیلمساز آمریکایی، تراژدی اضمحلال دره را جلو دوربین برد و حالا «خسرو خورشیدی» بر طبیعتی که از بین رفته، مرثیه‌سرایی می‌کند. «دره من چقدر سبز بود» نام نمایشگاهی است که این‌روزها در گالری «حنا»، واقع در یکی از خیابان‌های فرعی قیطریه در دل آهن و آپارتمان و بتون، برپاست. نیمی از فضای گالری، روایت خورشیدی است از دره شمیرانات، نیمی دیگر اما مجسمه‌هایی‌اند شبیه پرسوناژهای تئاتری که وجه دراماتیکشان بارز است. خورشیدی 80ساله در این نمایشگاه از یک‌سو به زندگی شهری و ازبین‌رفتن تدریجی زندگی طبیعی و فضای سبز و محیط‌زیست پرداخته و از سوی دیگر تاریخ و تئاتر را در هم آمیخته؛ تئاتری در دل یک تئاتر. مصالح کار او شامل ساده‌ترین مواد است: خمیر، کاغذ، فلز خام و چوب. خورشیدی نامی آشنا نزد اهالی تئاتر و سینماست. از سال1348 تدریس در دانشکده هنرهای دراماتیک و از سال1350 در دانشکده هنرهای زیبا را شروع کرد و از بنیانگذاران رشته طراحی صحنه تئاتر و سینما در دانشگاه‌های کشور است. در دوران تحصیل خود در ایتالیا در دهه70میلادی، در کنار تحصیل معماری و طراحی صحنه، چندسال هم در کارگاه «مارکو توالیری»، مجسمه‌ساز بزرگ ایتالیایی به فراگیری مجسمه‌سازی پرداخت. سال گذشته کتابی با نام «آن‌روزگاران تهران» منتشر کرد که درباره تهران قدیم است.
روزی روزگاری شمیرانات
«... زمان‌های نوجوانی ما و در سال‌های بسیار دور و به قولی «روزی روزگاری» وقتی سخن از رفتن به شمیرانات به میان می‌آمد، دل درون دل ما نبود که به شمیران می‌رویم، فراوان درخت و درختان میوه می‌بینیم و می‌چینیم، فراوان پرندگان رنگارنگ و زیبا می‌بینیم، فراوان جویبارهای کوچک و بزرگ و رودخانه‌های روان و آبشارهای متعدد می‌بینیم که در گردش آب‌ها از این باغ به آن باغ و اختلاف‌سطح‌هایی که این کوچه‌باغ‌ها با هم داشتند به آبشارهای کوچک و بزرگ تبدیل می‌شدند. به چه زیبا بود.»* اینها توصیف خورشیدی است از تهران؛ جایی که شش‌دهه پیش هنوز آب زلال از قنات فرمانفرمایش می‌آمد تا پای چنارهای کهن. شهر زمستان‌های خمیده زیر کرسی. تابستان‌های خوابیده پشت‌بام به ستاره‌شمردن. شهر پاییزهای جادویی کوچه‌باغ‌ها. شهری که گم شده است و خورشیدی، اندوهگین آن: «وقتی به درخت‌ها نگاه می‌کردم که به این‌صورت در حال نابودی‌اند و ریه شهر دارد از بین می‌رود، دچار غم و عذاب می‌شدم.» می‌پرسیم:
این مجسمه‌های از جنس آهن و چوب و شمع‌هایی که بالای سرشان می‌گریند، خود صحنه یک تئاتر است؛ مرثیه بر طبیعتی که از بین رفته... .
نمایشگاهی نیست که دونفر بیایند و بگویند این مجسمه را برای گوشه اتاق می‌خواهم. این، فرهنگ ماست. تمام کشتزارها از بین رفته با ویلاسازی‌های بد. اگر شهر‌سازی مدرنی می‌کردیم و یک‌چیز زیبا آن‌طرف شهر در جنوب تهران می‌ساختیم، قضیه فرق می‌کرد. شما مجسم کنید در ذهنتان که به توچال یا بلندی‌های دربند رفته‌اید. اگر این شهرسازی‌ها و ساختمان‌ها نبود، هم کوه بی‌بی‌شهربانو و هم هوای پاک پیدا بود. جنوب تهران یک‌شهرسازی مدرن می‌دیدید. شب‌ها از بالای شهر چراغ‌ها را می‌دیدید. احتمالا در آن جاده‌ها ماشین‌ها در حال رفت‌وآمد بودند. تصور کنید چه تابلوی آبستره‌ای می‌شد. نور عقب ماشین‌ها، نور جلوی ماشین‌ها، رفت‌وآمد. به نیوبرزیل نگاه کنید. معماری زیبایش خیلی سال است باقیمانده. هنوز زیباست. ما، هم آرشیتکتش را داریم هم شهرسازش را. اما نساختند. وقتی از بلندی‌های امانیه و الهیه به‌آن‌دشت‌پهناور در دامنه کوه البرز نظر می‌انداختیم، خانه‌هایی با شیروانی‌های شکیل و معماری اصیل در میان آن دشت پهناور در مقابل چشمان خود داشتیم. سال1954 که به خورشیدی1333 می‌شود، «ریچارد نیوترا» آمد تهران. از آن زمان تا الان 60سال گذشته. 60 سال پیش گفت شما با این طبیعت زیبا شهرتان را نابود کردید. آن‌موقع هنوز چیزی نابود نشده بود، تمام تپه‌های یوسف‌آباد، اندیشه برقرار بود. عین شهر رمف هفت‌تپه را داشتیم. تهران تنها جایی است در دنیا که با جاده‌سازی درست شما ظرف 50دقیقه می‌توانید به سردترین نقطه‌اش برسید؛ ییلاقات اوشون و فشم و... ما اما همان معماری داخل شهر را به میگون بردیم، تمام رودخانه کنار میگون آپارتمان‌سازی شده با آسانسور! اصلا هیچ جای دنیا این‌طوری نیست. معماری‌مان را راحت به معماری قرن هجدهم و نوزدهم اروپا فروختیم که اصلا دیگر منسوخ شده الان! هیچ شهرسازی نمی‌آید برود دنبال معماری‌ای که منسوخ شده. یک‌چیز مدرن، یک‌چیز آپ‌تودیت قشنگ می‌گذارد. می‌خواهد مردم، درَش راحت زندگی کنند. راحتی شمیران را ما با این آپارتمان‌سازی‌ها از بین بردیم. امروز جز یک‌مشت ساختمان‌های بدون هویت چیزی نمی‌بینیم. باغ‌هایی با درختان چندین‌صدساله را قطع کردیم و در بافت قدیمی همان کوچه‌باغ‌ها این بنا‌های بی‌هویت را جایگزین کرده‌ایم و ما اکنون به هنگام دیدن از بلندی‌های الهیه با افسوس فراوان با خود می‌گوییم «دره من چقدر سبز بود»، الان شما هر ساعتی از شب توی کوچه‌باغ‌هایی که در آنها آسمانخراش ساختند حرکت کنید، دچار معضلید. همه یک‌طرفه، همه پر از ترافیک، همه‌چیز. شمیران از همه مهم‌تر ریه تهران بود، ریه ورامین و شهر ری بود. البته معتقدم زمانه را نمی‌شود متوقف کرد. آدم واپس‌گرایی نیستم. ولی با یک شهرسازی درست می‌شد شهر بهتری ساخت. ‌ای‌کاش شهرسازان و معماران ما، که به ناگزیر در جریان توسعه شهرسازی قرار داشتند با دانش خود و با تکنیک پیشرفته جهان امروز یک شهرسازی مدرن با معماری مدرن در بلندی‌های کوه بی‌بی‌شهربانوی مقدس بنا می‌کردند تا هم حرفی در جهان امروز برای معماری و شهرسازی داشتند و هم از آن شهر مدرن چشم‌اندازی بس باعظمت و زیبا که خداوند بزرگ به ما ارزانی داشته بود و قیمتی برای آن نمی‌توان گذاشت، می‌دیدیم. عظمت آن دشت پهناور با درختان چندین ساله خود و موقعیت جغرافیایی‌اش خنکای خود را تا اعماق آن شهر مدرن به ما ارزانی می‌داشت. این عظمت را هنوز از بلندی‌های قصرفیروزه و کوه بی‌بی‌شهربانوی مقدس به‌خوبی می‌توان دید. و بدین‌ترتیب عقده ابدی جنوب شهرنشینی و شمال شهرنشینی را هم از میان برمی‌داشتیم. اما چطور بی‌رحمانه ریه و شش دشت پهناور تهران را تا دوردست‌های شهرری و ورامین از میان برداشتیم. درواقع درختان خودمان را به صلیب کشیدیم، به خاطر همین هوس‌های زمینی.
زمانی که برای ساختن همین مجسمه‌ها به بومهن می‌رفتم، می‌دیدم در جاده بومهن بالای کوه آپارتمان‌سازی شده. این کار غلط است. شما بیایید برای این بومهنی که دارد نابود می‌شود یک پلان قشنگ بگذارید تا بتوانید آن را نجات بدهید، تا خصوصیت حومه خودش را حفظ کند. اگر آپارتمان‌سازی هم آنجا می‌شود بر اساس خصوصیت مبنای بومهن باشد. بله، این نمایشگاه یک مرثیه است. تمام آهن‌هایی که در مجسمه‌ها در هم تنیده‌شده برایم تنه یک موجود زنده است.
سمفونی چوب و آهن
مجسمه‌ها و حجم‌های خورشیدی در این نمایشگاه در دو بخش به نمایش درآمده‌اند. بخش اول شامل مجسمه‌هایی است که در آنها چوب و آهن به‌عنوان نماد درخت و ساختمان به کار رفته. آهن‌هایی که روی چوب‌ها قرار گرفته‌اند، تداعی‌کننده اسکلت ساختمان‌ها، داربست‌های فلزی و برج‌ها هستند. یکی از مجسمه‌ها درختی مصلوب را به تصویر می‌کشد. هنرمند با قراردادن شمع‌هایی گرداگرد مجسمه‌ها، صحنه سوگواری بر درختان نابودشده را بازسازی کرده است.
‌تنه درختان را از کجا تهیه کرده‌اید؟
ساعت‌ها دنبال این تنه‌ها گشته‌ام. اینجا و آنجا، اینقدر شیفته‌شان شدم که هر قیمتی می‌دادند می‌خریدم. واقعا بیان مرگ است این کارها. باور کنید شاید تا صبح سه یا چهار ساعت بیشتر نمی‌خوابیدم تا بتوانم اینها را بسازم، تا حرفی داشته باشم برای گفتن.
‌‌چقدر تهیه و آماده‌سازی این کارها زمان برده است؟
والله نمی‌توانم بگویم چقدر؛ برای اینکه تمام وقت فکرم دنبالشان بوده. به سال می‌کشد؛ به سال‌ها نمی‌کشد. شاید 10ماه مرتب کار کردم. مرتب اسکیس کشیدم. بعد، پنج، شش‌ماهی هم افتادم در کار تهیه‌اش. اتودهای آهن را که آماده کردم، دنبال تنه بودم. کار دشواری بود؛ برای اینکه چندین‌بار رفتم ولی موفق نشدم. حتی یکبار هم با کمک خانم و آقای ساسانی رفتم برای تهیه تنه درختان، بازهم موفق نشدم برای اینکه دور بود. بعد طرف‌های شهریار رفتم. آنجا دوستی داشتم که آهن‌ها را بردم برای برش.
‌‌این نمایشگاه در دو قسمت برپا شده. یک بخش مرثیه‌ای است بر ویرانی تهران قدیم و بخش دیگر مجسمه‌ها. اینها به هم ربطی دارند؟
نه، آن بخش اصلا ارتباطی به بخش دیگر ندارد. مجسمه‌های بخش دوم نمایشگاه کارهایی آرتیستیک‌اند. ولی این بخش که عنوان نمایشگاهم شده، چیزی بود که ذهنم را آزار می‌داد.
پرسوناژهای تئاتری
با مجسمه‌ساز همراه می‌شویم تا بخش دیگر نمایشگاه را نشان‌مان دهد. او در این بخش، نگاهی به پرسوناژهای تاریخی تئاتر از قبیل گلادیاتور، دُن کیشوت و... انداخته است. به تعبیر یحیی فیوضی ِمعمار، آدم با دیدن کارهای خورشیدی، یاد نمایشنامه «شش شخصیت در جست‌وجوی نویسنده» پیر اندللو می‌افتد. انگار این مجسمه‌ها می‌خواهند از خالق‌شان بپرسند که او با آنها چه کرده است؟ این آثار ترکیبی از سیمان سفید، خاک سنگ و پاپیه ماشه هستند. دو تا از مجسمه‌ها در نگاه اول، کارهای ژاکومتی راتداعی می‌کنند اما در آنها که دقیق می‌شویم، می‌بینیم صورت‌هایشان، آناتومی دارد. جنس‌شان از پاپیه ماشه است.
میزانسن درّه
«امروز چیزی از این درّه رفت که دیگر بر نمی‌گردد.» این جمله را زمانی جان فورد از زبان کشیش فیلمش بر زبان راند. جمله، در نگاه اول شعاری است. این‌روزها خیلی کسان، مدام بر طبیعت ازدست‌رفته، مرثیه‌سرایی می‌کنند. از آن رویای شیرین و این شهر پراضطراب می‌گویند. مهم گذاشتن دره در میزانسنی غیرشعاری است؛ همان راهی که امثال خورشیدی در پیش‌گرفته‌اند. سنت‌ها محترم‌اند، اما باید به استقبال آینده بهتر رفت.
***
نمایشگاه «دره من چقدر سبز بود» تا آخر اسفند در گالری حنا به نشانی خیابان دولت، بلوار کاوه، خیابان اخلاقی شرقی، خیابان جهانتاب، کوچه بیگلرپور شرقی، پلاک 19 از ساعت 16 تا 20 بعدازظهر، همه‌روزه به‌غیراز پنجشنبه‌ها برپاست.

*عنوان مطلب نام کتاب زنده‌یاد غلامرضا بروسان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.