درگذشت «یاشارکمال» در استانبول
خالق «اینجهممد» جاودانه شد
شرق: یاشارکمال قلمش را به زمین گذاشت و مانند اینجهممدش به خاطرهها پیوست. او روز شنبه 9اسفند در بیمارستانی در استانبول درگذشت؛ یکی از مشهورترین نویسندگان ترکزبان که نامش فراتر از مرزهای آناتولی رفته بود. بیشتر از همه با نام قهرمان یاغیاش اینجهممد شناخته شده بود؛ قهرمانی که در سال1955 خلق شد و نهتنها 35اثر بعدی یاشارکمال که بخشی از تاریخ ادبیات ترکیه را تحتتاثیر خود قرار داد. این داستان که به بیش از 40زبان زنده دنیا منتشر شده است تا پیش از نوشتن «ناممنسرخ» و «برف» اورهان پاموک مشهورترین کتاب ادبیات ترکیه بود که به زبانهای دیگر منتشر شده. نام واقعیاش کمال صادق گوکچَلی و کردتبار بود. سال۱۹۲۳ در روستای کردنشین همیته در جنوب ترکیه زاده شد. او در کودکی شاهد کشتهشدن پدرش در مسجد در عید قربان زاده شدو یکچشمش را در پنجسالگی از دست داده بود و بههمراه مادرش نگار مهاجرت کرد. او نخستین داستانش را در سال1952 متنشر کرد. ثمین باغچهبان، مترجم اینجهممد در مقدمه این کتاب نوشته است: « هنوز هشتسالی بیشتر نداشت... که شروع کرد به سرودن اشعاری در همان مایهها. در سن 11سالگی... اشعارش دهانبهدهان میگشت و از
این ده به آن ده میرسید... دلبستگی کمال به اشعار «عاشق»های محلی بهتدریج بیشتر و عمیقتر میشد، تا آنجا که بعدها کار گردآوری و مطالعه فولکلور را بهطور پیگیر و جدی، پیش گرفت.» اما مهمترین اثرش، اینجهممد در سال1955 منتشر شد. داستانی است در چهارکتاب در مورد روستاییانی که مورد تهدید اربابها هستند و یاغیای که برای مردم بهپا خاسته است. یاشارکمال در کودکی شاهد سرکوب دهقانها بود و جایی گفته بود فکر نوشتن این رمان زمانی به ذهنش رسید که شاهد کشتهشدن یکیاغی توسط ژاندارمها بود.
«ممد» بخشی از خاطرات او از داییاش بود که در آن زمان از یاغیهای معروف در شرق آناتولی، منطقه قفقاز و ایران بود. این نوشته بیشتر از آنکه یک اثر ادبی سیاسی باشد، یک حماسه کامل است. بسیاری از منتقدان این کتاب را با کلیدر محمود دولتآبادی که در زمانی مشابه نوشته و منتشر شد و درباره طغیان گلمحمد در منطقه سبزوار بود، مقایسه میکنند.
اما آنچه کمال را مشهور کرد، اعتراض او به نسلکشی و تصاحب خانه و زمینهای ارمنیان در ترکیه بود. موضوعی که در اینجهممد هم به چشم میخورد. او شاید نخستین نویسندهای بود که درباره این موضوع صحبت و به آن اعتراض کرد، موضوعی که نویسنده سرشناس دیگر ترکتبار یعنی اورهان پاموک نیز به آن اعتراض کرد و پیش از آنکه نوبل ادبی را بگیرد به تبعیدی خودخواسته، آنچنان که کمال انتخاب کرد، رفت. او در سال1995 به اتهام «تبلیغات تجزیهطلبی» در مقابل دادگاه امنیتی دولت ترکیه قرار گرفت. محاکمه با حکم برائت وی پایان یافت، اما با انتقاد مجدد وی از عملکرد دولت، یاشارکمال به اتهام «تحریک مردم»، به پنجسال زندان تعلیقی محکوم شد. یاشارکمال در سپتامبر سال۲۰۱۳ آخرین کتاب خود را منتشر کرد که عنوانش «پرندهای با یکبال» بود. او این کتاب را 40سال پیش نوشته و در کشوی میز خود نگه داشته بود. یاشارکمال در اکتبر۱۹۹۷ به جهت دفاع از صلح و حقوق بشر، موفق به دریافت جایزه صلح ناشران آلمانی شد. این نویسنده شهیر در سال۲۰۰۸ جایزه بزرگ ادبیات ریاستجمهوری ترکیه را دریافت کرد که یکی از مهمترین جوایز ملی در ترکیه است و به نویسندگان، شاعران، هنرمندان و
خوانندگان ملی تعلق میگیرد. بهدنبال انتشار خبر درگذشت یاشار کمال، چهرههای سیاسی ترکیه در بیانیههایی به درگذشت او واکنش دادند که در این میان همدردی رییسجمهور ترکیه نیز منتشر شد. رجب طیباردوغان، رییسجمهور این کشور، با خانواده این نویسنده فقید ابراز همدردی کرده و گفته است: ما برای درگذشت این نویسنده در سوگی عمیق نشستهایم. «احمد داووداوغلو»، نخستوزیر ترکیه، یاشار کمال را هنرمندی بزرگ خواند و درباره او نوشت: در دورانی که سخنگفتن دشوار بود، کمال بدون هیچ ترسی رویکرد مخالف خود را حفظ کرد و با سخنگفتن از واقعیتها، جایگاهی ویژه و معتبر برای خود ایجاد کرد. پیکر یاشار کمال روز دوم مارس در قبرستان «زینسرلیکویو» استانبول دفن خواهد شد.
شرق: یاشارکمال قلمش را به زمین گذاشت و مانند اینجهممدش به خاطرهها پیوست. او روز شنبه 9اسفند در بیمارستانی در استانبول درگذشت؛ یکی از مشهورترین نویسندگان ترکزبان که نامش فراتر از مرزهای آناتولی رفته بود. بیشتر از همه با نام قهرمان یاغیاش اینجهممد شناخته شده بود؛ قهرمانی که در سال1955 خلق شد و نهتنها 35اثر بعدی یاشارکمال که بخشی از تاریخ ادبیات ترکیه را تحتتاثیر خود قرار داد. این داستان که به بیش از 40زبان زنده دنیا منتشر شده است تا پیش از نوشتن «ناممنسرخ» و «برف» اورهان پاموک مشهورترین کتاب ادبیات ترکیه بود که به زبانهای دیگر منتشر شده. نام واقعیاش کمال صادق گوکچَلی و کردتبار بود. سال۱۹۲۳ در روستای کردنشین همیته در جنوب ترکیه زاده شد. او در کودکی شاهد کشتهشدن پدرش در مسجد در عید قربان زاده شدو یکچشمش را در پنجسالگی از دست داده بود و بههمراه مادرش نگار مهاجرت کرد. او نخستین داستانش را در سال1952 متنشر کرد. ثمین باغچهبان، مترجم اینجهممد در مقدمه این کتاب نوشته است: « هنوز هشتسالی بیشتر نداشت... که شروع کرد به سرودن اشعاری در همان مایهها. در سن 11سالگی... اشعارش دهانبهدهان میگشت و از
این ده به آن ده میرسید... دلبستگی کمال به اشعار «عاشق»های محلی بهتدریج بیشتر و عمیقتر میشد، تا آنجا که بعدها کار گردآوری و مطالعه فولکلور را بهطور پیگیر و جدی، پیش گرفت.» اما مهمترین اثرش، اینجهممد در سال1955 منتشر شد. داستانی است در چهارکتاب در مورد روستاییانی که مورد تهدید اربابها هستند و یاغیای که برای مردم بهپا خاسته است. یاشارکمال در کودکی شاهد سرکوب دهقانها بود و جایی گفته بود فکر نوشتن این رمان زمانی به ذهنش رسید که شاهد کشتهشدن یکیاغی توسط ژاندارمها بود.
«ممد» بخشی از خاطرات او از داییاش بود که در آن زمان از یاغیهای معروف در شرق آناتولی، منطقه قفقاز و ایران بود. این نوشته بیشتر از آنکه یک اثر ادبی سیاسی باشد، یک حماسه کامل است. بسیاری از منتقدان این کتاب را با کلیدر محمود دولتآبادی که در زمانی مشابه نوشته و منتشر شد و درباره طغیان گلمحمد در منطقه سبزوار بود، مقایسه میکنند.
اما آنچه کمال را مشهور کرد، اعتراض او به نسلکشی و تصاحب خانه و زمینهای ارمنیان در ترکیه بود. موضوعی که در اینجهممد هم به چشم میخورد. او شاید نخستین نویسندهای بود که درباره این موضوع صحبت و به آن اعتراض کرد، موضوعی که نویسنده سرشناس دیگر ترکتبار یعنی اورهان پاموک نیز به آن اعتراض کرد و پیش از آنکه نوبل ادبی را بگیرد به تبعیدی خودخواسته، آنچنان که کمال انتخاب کرد، رفت. او در سال1995 به اتهام «تبلیغات تجزیهطلبی» در مقابل دادگاه امنیتی دولت ترکیه قرار گرفت. محاکمه با حکم برائت وی پایان یافت، اما با انتقاد مجدد وی از عملکرد دولت، یاشارکمال به اتهام «تحریک مردم»، به پنجسال زندان تعلیقی محکوم شد. یاشارکمال در سپتامبر سال۲۰۱۳ آخرین کتاب خود را منتشر کرد که عنوانش «پرندهای با یکبال» بود. او این کتاب را 40سال پیش نوشته و در کشوی میز خود نگه داشته بود. یاشارکمال در اکتبر۱۹۹۷ به جهت دفاع از صلح و حقوق بشر، موفق به دریافت جایزه صلح ناشران آلمانی شد. این نویسنده شهیر در سال۲۰۰۸ جایزه بزرگ ادبیات ریاستجمهوری ترکیه را دریافت کرد که یکی از مهمترین جوایز ملی در ترکیه است و به نویسندگان، شاعران، هنرمندان و
خوانندگان ملی تعلق میگیرد. بهدنبال انتشار خبر درگذشت یاشار کمال، چهرههای سیاسی ترکیه در بیانیههایی به درگذشت او واکنش دادند که در این میان همدردی رییسجمهور ترکیه نیز منتشر شد. رجب طیباردوغان، رییسجمهور این کشور، با خانواده این نویسنده فقید ابراز همدردی کرده و گفته است: ما برای درگذشت این نویسنده در سوگی عمیق نشستهایم. «احمد داووداوغلو»، نخستوزیر ترکیه، یاشار کمال را هنرمندی بزرگ خواند و درباره او نوشت: در دورانی که سخنگفتن دشوار بود، کمال بدون هیچ ترسی رویکرد مخالف خود را حفظ کرد و با سخنگفتن از واقعیتها، جایگاهی ویژه و معتبر برای خود ایجاد کرد. پیکر یاشار کمال روز دوم مارس در قبرستان «زینسرلیکویو» استانبول دفن خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.