گفتوگوی «شرق» با علیرضا شجاعنوری، بازیگر فیلم «محمدرسولالله(ص)»
تا اکران عمومی صبر کنید
کیانا آذر
علیرضا شجاعنوری، نقش عبدالمطلب، پدربزرگ پیامبر اکرم(ص)، را در فیلم «محمدرسولالله(ص)» بازی کرد؛ یکی از نقشهایی که بازیگر آن درست انتخاب شد. ضمن محوریبودن نقش، کاریزماتیکبودن آن از ویژگیهای این شخصیت بود که البته علیرضا شجاعنوری از عهده آن برآمد. به همین دلیل با او گفتوگوی کوتاهی کردیم هرچند شجاعنوری معتقد است گفتوگو درباره فیلمی که هنوز به اکران عمومی درنیامده، زود است. با اینحال نگاه خود را درباره این فیلم عنوان کرد.
چطور شد در نقش عبدالمطلب حضور پیدا کردید؟
قبل از هرچیزی باید بگویم از آنجا که هنوز فیلم اکران عمومی نشده است، نمیتوان درباره این فیلم با جزییات سخن گفت. بنابراین ترجیحم این است که حرفهای اصلی را درباره فیلم به زمان نمایش عمومی موکول کنم و پاسخهایم را بهطورکلی بیان میکنم. واقعیت این است حضور در فیلم «محمدرسولالله(ص)» امتیازات زیادی داشت. عبدالمطلب یکی از شخصیتهای کاریزماتیک و سمپاتیک و البته کمتر شناختهشده تاریخ اسلام است که برای بازی آن شخصیت فرصتی فراهم شد با ایشان بیشتر آشنا شوم که غنیمت بود، ضمن اینکه در فیلم یکی از بزرگترین کارگردانان سینمای ایران و همینطور مقابل دوربین فیلمبردار استثناییای که برنده سهجایزه اسکار است یعنی آقای ویتوریو استورارو قرارگرفتن، جذاب و خوشایند است و قطعا هرکسی هم جای من قرار میگرفت، در چنین فیلمی حضور پیدا میکرد.
پیش از بازی شخصیت عبدالمطلب در فیلم «محمدرسولالله(ص)»، در نقش جوان نصرانی فیلم «روز واقعه» هم حضور داشتید؛ نقشی کاریزماتیک و با ریزهکاریهای زیاد. البته متن فیلم «روز واقعه» توسط بهرام بیضایی کار شده بود که درجای خود منحصربهفرد بود. بااینحال این سوال برایتان مطرح نشد که برخی از شباهتهای این نقش، بازی شما خودبهخود نادیده گرفته شود؟
دیالوگی در فیلم «روز واقعه» به این مضمون وجود دارد که «من فراخوانده شدم». واقعا چنین مسالهای در هر دو فیلم برای من ِ بازیگر به واقعیت پیوست. حس میکردم در هر دو کار فراخوانده شدهام. شاید اگر براساس دودوتا چهار تا و تعقلی عمل میکردم، به تحلیل شما هم میرسیدم. اما من همیشه کارهایم را به مدیر برنامهام میسپارم. او تعیین میکند چه مسیری را انتخاب کنم.
منظورتان از مدیر برنامه خداوند است؟
بله. او باعث شد که چنین سعادتی نصیبم شود. به هرجهت روزی من هم چنین مقدر شد و همراه با آدمهایی شدم که یکجورهایی الماس دلشان را به وجود بزرگ و گرامی حضرت ختمیمرتبت پیوند زدند.
با وجود ظرافتهایی که در بازیتان وجود داشت، اما گویی حس پیشگویانه و آگاهانهای در پس نگاه تان وجود داشت و این سوال را تداعی میکرد به چه علت و براساس چه دلیلی، این نکته در بازی شما دیده میشود؟
خب، همه این مساله به خوابی که جناب عبدالمطلب دیده بودند، برمیگشت. در خواب میبیند که چاه زمزم را برای آب میکَند. به همین دلیل منتظر اتفاقاتی است که وقتی حضرتمحمد(ص) به دنیا میآیند، میگوید تعبیر شد. از سوی دیگر قرار بود شکلی از تفسیر انسان حکیم میدادیم که درعین اینکه مدیری مدبر و توانمند است، دلرحمی و مهربانی هم دارد و همه این حالات باید به شکل لایهلایه در شخصیت او دیده میشد. به همین دلیل نگاه او از دانش و آگاهی نبود، بلکه از جنس انتظار بود.
در برخورد با ابرهه هم، چنین مسالهای وجود دارد. چرا؟
برای آن سکانس هم جمله معروفی وجود دارد که مشهور است. ولی وقتی به gesture او توجه میکنید، متوجه میشوید جملات را دلی بیان میکند. خودم هم هنگام بازی تکنیکی نداشتم، بلکه دلی و حسی نگاه میکردم. به همین دلیل اوایل صحبتش با ابرهه، کمی ته دلش دغدغه و حتی دلنگرانی وجود دارد. اما هرچه جلوتر میرویم و خیالش از آمنه راحت میشود، هیچچیز دیگری برایش مهم نیست و دیالوگها شکل دیگری میگیرد.
البته از آنجا که مستقیم نمیتوان به شخصیت حضرترسول(ص) پرداخت، باید شخصیتهای کلیدی پیرامون ایشان قوی باشند. به همین دلیل از آنجا نگاه داستان از سوی جناب عبدالمطلب است. باید این شخصیت قوی میبود که شد منتها شخصیتهایی مثل ابولهب و همسرش خیلی به آنها پرداخته نشد؟
خب، اینها سوالاتی است که باید نویسنده فیلمنامه و کارگردان پاسخ دهند، منتها نظرم بر این است فیلمنامه «محمدرسولالله(ص)» یکی از بهترین فیلمنامههای سینمای ایران است. همانطور که شما اشاره کردید، چون نمیتوانستیم مستقیم به شخصیت حضرترسول(ص) بپردازیم، نوشتن چنین فیلمنامهای به این شکل درست بوده. ضمن اینکه به دلایل استناد منابع نمیشد خیلی وارد مباحث شد.
یعنی منابع تاریخی معتبر محدود بود و محدودیتهایتان بیشتر از فرصتهای فیلمنامهای بود؟
کاملا.
از تجربه بازیکردن مقابل فیلمبردار معتبر جهانی بگویید. همکاری عوامل ایرانی و خارجی در این فیلم چگونه بود؟
پیش از اینکه فیلمبرداری آغاز شود، اینگونه فکر میکردم که کارکردن سخت خواهد بود اما وقتی عملا وارد کار شدم، دیدم آقای مجیدی چقدر مسلط بر کار هستند و تکلیفشان با کار کاملا مشخص است. ممکن بود در جاهایی عصبانی شوند ولی همهچیز در جهت کار بود. آقای استورارو هم یکی از ویژگیهایشان اهمیتدادن به هنرپیشه بود، یعنی او باید Expose شود. به همین دلیل حواسشان به این بود که در جهت کار باشد و بیدلیل نیست که به ایشان لقب «شاعر نور» میدهند. ضمن اینکه یکی از افرادی که همکاری من با ایشان لذتبخش بود، گریمور کار آقای جیانتو دِروسی (Jiannetto Derosi) بود که گریم من برعهده ایشان بود. در تمام مدتی که بنده را گریم میکرد، با هم صحبت میکردیم و انرژی زیادی به کار منتقل میکرد.
با وجود اکران محدودی که فیلم «محمدرسولالله(ص)» داشت، صدای برخی از نقدها شنیده میشود. نظرتان درباره انتقادات واردشده چیست؟
خب، طبیعی است هرفیلمی موافقان و مخالفانی دارد. الان هم تعدادی فیلم را دیده و تعدادی هم ندیدهاند. اما آنهایی که فیلم را دیدهاند و برای نوشتن علیه فیلم عجله دارند، پیشنهاد میدهم دوستان منتقد صبر کنند تا فیلم اکران عمومی شود و در فرصت مناسب باردیگر فیلم را ببینند.
علیرضا شجاعنوری، نقش عبدالمطلب، پدربزرگ پیامبر اکرم(ص)، را در فیلم «محمدرسولالله(ص)» بازی کرد؛ یکی از نقشهایی که بازیگر آن درست انتخاب شد. ضمن محوریبودن نقش، کاریزماتیکبودن آن از ویژگیهای این شخصیت بود که البته علیرضا شجاعنوری از عهده آن برآمد. به همین دلیل با او گفتوگوی کوتاهی کردیم هرچند شجاعنوری معتقد است گفتوگو درباره فیلمی که هنوز به اکران عمومی درنیامده، زود است. با اینحال نگاه خود را درباره این فیلم عنوان کرد.
چطور شد در نقش عبدالمطلب حضور پیدا کردید؟
قبل از هرچیزی باید بگویم از آنجا که هنوز فیلم اکران عمومی نشده است، نمیتوان درباره این فیلم با جزییات سخن گفت. بنابراین ترجیحم این است که حرفهای اصلی را درباره فیلم به زمان نمایش عمومی موکول کنم و پاسخهایم را بهطورکلی بیان میکنم. واقعیت این است حضور در فیلم «محمدرسولالله(ص)» امتیازات زیادی داشت. عبدالمطلب یکی از شخصیتهای کاریزماتیک و سمپاتیک و البته کمتر شناختهشده تاریخ اسلام است که برای بازی آن شخصیت فرصتی فراهم شد با ایشان بیشتر آشنا شوم که غنیمت بود، ضمن اینکه در فیلم یکی از بزرگترین کارگردانان سینمای ایران و همینطور مقابل دوربین فیلمبردار استثناییای که برنده سهجایزه اسکار است یعنی آقای ویتوریو استورارو قرارگرفتن، جذاب و خوشایند است و قطعا هرکسی هم جای من قرار میگرفت، در چنین فیلمی حضور پیدا میکرد.
پیش از بازی شخصیت عبدالمطلب در فیلم «محمدرسولالله(ص)»، در نقش جوان نصرانی فیلم «روز واقعه» هم حضور داشتید؛ نقشی کاریزماتیک و با ریزهکاریهای زیاد. البته متن فیلم «روز واقعه» توسط بهرام بیضایی کار شده بود که درجای خود منحصربهفرد بود. بااینحال این سوال برایتان مطرح نشد که برخی از شباهتهای این نقش، بازی شما خودبهخود نادیده گرفته شود؟
دیالوگی در فیلم «روز واقعه» به این مضمون وجود دارد که «من فراخوانده شدم». واقعا چنین مسالهای در هر دو فیلم برای من ِ بازیگر به واقعیت پیوست. حس میکردم در هر دو کار فراخوانده شدهام. شاید اگر براساس دودوتا چهار تا و تعقلی عمل میکردم، به تحلیل شما هم میرسیدم. اما من همیشه کارهایم را به مدیر برنامهام میسپارم. او تعیین میکند چه مسیری را انتخاب کنم.
منظورتان از مدیر برنامه خداوند است؟
بله. او باعث شد که چنین سعادتی نصیبم شود. به هرجهت روزی من هم چنین مقدر شد و همراه با آدمهایی شدم که یکجورهایی الماس دلشان را به وجود بزرگ و گرامی حضرت ختمیمرتبت پیوند زدند.
با وجود ظرافتهایی که در بازیتان وجود داشت، اما گویی حس پیشگویانه و آگاهانهای در پس نگاه تان وجود داشت و این سوال را تداعی میکرد به چه علت و براساس چه دلیلی، این نکته در بازی شما دیده میشود؟
خب، همه این مساله به خوابی که جناب عبدالمطلب دیده بودند، برمیگشت. در خواب میبیند که چاه زمزم را برای آب میکَند. به همین دلیل منتظر اتفاقاتی است که وقتی حضرتمحمد(ص) به دنیا میآیند، میگوید تعبیر شد. از سوی دیگر قرار بود شکلی از تفسیر انسان حکیم میدادیم که درعین اینکه مدیری مدبر و توانمند است، دلرحمی و مهربانی هم دارد و همه این حالات باید به شکل لایهلایه در شخصیت او دیده میشد. به همین دلیل نگاه او از دانش و آگاهی نبود، بلکه از جنس انتظار بود.
در برخورد با ابرهه هم، چنین مسالهای وجود دارد. چرا؟
برای آن سکانس هم جمله معروفی وجود دارد که مشهور است. ولی وقتی به gesture او توجه میکنید، متوجه میشوید جملات را دلی بیان میکند. خودم هم هنگام بازی تکنیکی نداشتم، بلکه دلی و حسی نگاه میکردم. به همین دلیل اوایل صحبتش با ابرهه، کمی ته دلش دغدغه و حتی دلنگرانی وجود دارد. اما هرچه جلوتر میرویم و خیالش از آمنه راحت میشود، هیچچیز دیگری برایش مهم نیست و دیالوگها شکل دیگری میگیرد.
البته از آنجا که مستقیم نمیتوان به شخصیت حضرترسول(ص) پرداخت، باید شخصیتهای کلیدی پیرامون ایشان قوی باشند. به همین دلیل از آنجا نگاه داستان از سوی جناب عبدالمطلب است. باید این شخصیت قوی میبود که شد منتها شخصیتهایی مثل ابولهب و همسرش خیلی به آنها پرداخته نشد؟
خب، اینها سوالاتی است که باید نویسنده فیلمنامه و کارگردان پاسخ دهند، منتها نظرم بر این است فیلمنامه «محمدرسولالله(ص)» یکی از بهترین فیلمنامههای سینمای ایران است. همانطور که شما اشاره کردید، چون نمیتوانستیم مستقیم به شخصیت حضرترسول(ص) بپردازیم، نوشتن چنین فیلمنامهای به این شکل درست بوده. ضمن اینکه به دلایل استناد منابع نمیشد خیلی وارد مباحث شد.
یعنی منابع تاریخی معتبر محدود بود و محدودیتهایتان بیشتر از فرصتهای فیلمنامهای بود؟
کاملا.
از تجربه بازیکردن مقابل فیلمبردار معتبر جهانی بگویید. همکاری عوامل ایرانی و خارجی در این فیلم چگونه بود؟
پیش از اینکه فیلمبرداری آغاز شود، اینگونه فکر میکردم که کارکردن سخت خواهد بود اما وقتی عملا وارد کار شدم، دیدم آقای مجیدی چقدر مسلط بر کار هستند و تکلیفشان با کار کاملا مشخص است. ممکن بود در جاهایی عصبانی شوند ولی همهچیز در جهت کار بود. آقای استورارو هم یکی از ویژگیهایشان اهمیتدادن به هنرپیشه بود، یعنی او باید Expose شود. به همین دلیل حواسشان به این بود که در جهت کار باشد و بیدلیل نیست که به ایشان لقب «شاعر نور» میدهند. ضمن اینکه یکی از افرادی که همکاری من با ایشان لذتبخش بود، گریمور کار آقای جیانتو دِروسی (Jiannetto Derosi) بود که گریم من برعهده ایشان بود. در تمام مدتی که بنده را گریم میکرد، با هم صحبت میکردیم و انرژی زیادی به کار منتقل میکرد.
با وجود اکران محدودی که فیلم «محمدرسولالله(ص)» داشت، صدای برخی از نقدها شنیده میشود. نظرتان درباره انتقادات واردشده چیست؟
خب، طبیعی است هرفیلمی موافقان و مخالفانی دارد. الان هم تعدادی فیلم را دیده و تعدادی هم ندیدهاند. اما آنهایی که فیلم را دیدهاند و برای نوشتن علیه فیلم عجله دارند، پیشنهاد میدهم دوستان منتقد صبر کنند تا فیلم اکران عمومی شود و در فرصت مناسب باردیگر فیلم را ببینند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.