کارکردن فضیلت نیست
برتراند راسل مقاله کمحجم «در ستایش بطالت» را در سال 1932 نوشت. این مقاله همراه با مقالات دیگری از او در حوزههای فلسفه، جامعهشناسی و اقتصاد در سال 1935 در کتابی با همین عنوان منتشر شد. این رساله چندینبار به فارسی ترجمه شده است. اولینبار ابراهیم یونسی در سال 1349 آن را ترجمه و نشر اندیشه منتشر کرد. چندی پیش نیز با ترجمه سوسن نیازی در مجموعهای با عنوان «در ستایش تنآسانی» به همراه چهار مقاله دیگر از پل لافارگ، فیلیپ گدار، رائول ونهگم و پلین واگنر با ترجمه بهروز صفدری در نشر کلاغ منتشر شد. آخرین ترجمه این مقاله توسط محمدرضا خانی و انتشارات نیلوفر وارد بازار نشر شده و در انتهای آن پیوستی از آنتونی گوتلیب آمده است. بطالت، امری نکوهیده شمرده میشود و برخی آن را منشأ تمام زشتیها میدانند. یک مثل قدیمی وجود دارد که میگوید: «شیطان همیشه برای دستهای عاطل و باطل کار ناجوری جور میکند.» تاریخ بشر همواره در ستایش کار رقم خورده است. معانی گوناگون بطالت نشان میدهد که با مفاهیم متفاوت و در عین حال مشابهی روبهرو هستیم. در بررسی پژوهشهای علمی انجام شده در مورد بطالت نیز این چندگانگی دیده میشود. تنوع معانی و برداشتهای موجود از بطالت نشان میدهد با پدیدهای دارای معنی صریح و مشخص سروکار نداریم و فهم این مفهوم نیازمند رجوع به مفاهیمی دیگر مثل کار، زمان، هدف، پوچی، ملال، استراحت و فراغت است. در تعریف رایجتر بطالت به معنی گذراندن زمان بدون انجام هیچ کاری یا تنبلی بدون هدف است. اما راسل در این مقاله، «کار» را یک رفتار اجتنابناپذیر برای کسب رفاه میداند که هیچ تقدسی در آن نهفته نیست؛ به همین دلیل است که او تلاش برای کاهش مستمر از زمان انجام کار را توصیه میکند. راسل معتقد است مردم دنیا بیش از حد کار میکنند و این باور مردم که کار فضیلت است، خسرانی عظیم به بار میآورد. جنگ جهانی اول نشان داد که سازماندهی علمی تولید میتواند مردم را در رفاهی منصفانه نگه دارد، با نیروی کار بسیار کوچکتر و فعالیت کمتر. تحقیقات نشان میدهد در یک جامعه مفروض در یک زمان مفروض ثروتمندان شادترند. این ثروت نسبی است - و نه ثروت مطلق - که در شادی دخیل است. پس اگر همه افراد کمتر کار کنند و درآمدها هماهنگ شوند، نتیجه میتواند کاملا متفاوت از آب درآید. این فراغت بیشتر برای هر فرد دقیقا همان چیزی است که راسل از آن دفاع میکند. هنگامی که فرانسه در سال 2000 هفته کاری کوتاهتری را به میزان 35ساعت معمول کرد، بیکاری کاهش یافت و رشد اقتصادی قوی باقی ماند. از نظر راسل مقدار کار مطلوب، آنقدر است که فراغت را سرورانگیز کند، نه آنقدر که موجب ازپاافتادن شود و از آنجا که مردم در اوقات فراغتشان خسته نخواهند شد، فقط به دنبال سرگرمیهای منفعل و کسالتبار نخواهند رفت. دستکم یک درصد مردم وقتی را که صرف کار حرفهای نمیکنند، احتمالا به پیگیری اموری اختصاص خواهند داد که اهمیت اجتماعی دارند و چون امرار معاش به این پیگیریها وابسته نخواهد بود، ابتکار عمل خواهند داشت و لازم نیست از معیارهایی پیروی کنند که آدمهای پیر وضع کردهاند.
برتراند راسل مقاله کمحجم «در ستایش بطالت» را در سال 1932 نوشت. این مقاله همراه با مقالات دیگری از او در حوزههای فلسفه، جامعهشناسی و اقتصاد در سال 1935 در کتابی با همین عنوان منتشر شد. این رساله چندینبار به فارسی ترجمه شده است. اولینبار ابراهیم یونسی در سال 1349 آن را ترجمه و نشر اندیشه منتشر کرد. چندی پیش نیز با ترجمه سوسن نیازی در مجموعهای با عنوان «در ستایش تنآسانی» به همراه چهار مقاله دیگر از پل لافارگ، فیلیپ گدار، رائول ونهگم و پلین واگنر با ترجمه بهروز صفدری در نشر کلاغ منتشر شد. آخرین ترجمه این مقاله توسط محمدرضا خانی و انتشارات نیلوفر وارد بازار نشر شده و در انتهای آن پیوستی از آنتونی گوتلیب آمده است. بطالت، امری نکوهیده شمرده میشود و برخی آن را منشأ تمام زشتیها میدانند. یک مثل قدیمی وجود دارد که میگوید: «شیطان همیشه برای دستهای عاطل و باطل کار ناجوری جور میکند.» تاریخ بشر همواره در ستایش کار رقم خورده است. معانی گوناگون بطالت نشان میدهد که با مفاهیم متفاوت و در عین حال مشابهی روبهرو هستیم. در بررسی پژوهشهای علمی انجام شده در مورد بطالت نیز این چندگانگی دیده میشود. تنوع معانی و برداشتهای موجود از بطالت نشان میدهد با پدیدهای دارای معنی صریح و مشخص سروکار نداریم و فهم این مفهوم نیازمند رجوع به مفاهیمی دیگر مثل کار، زمان، هدف، پوچی، ملال، استراحت و فراغت است. در تعریف رایجتر بطالت به معنی گذراندن زمان بدون انجام هیچ کاری یا تنبلی بدون هدف است. اما راسل در این مقاله، «کار» را یک رفتار اجتنابناپذیر برای کسب رفاه میداند که هیچ تقدسی در آن نهفته نیست؛ به همین دلیل است که او تلاش برای کاهش مستمر از زمان انجام کار را توصیه میکند. راسل معتقد است مردم دنیا بیش از حد کار میکنند و این باور مردم که کار فضیلت است، خسرانی عظیم به بار میآورد. جنگ جهانی اول نشان داد که سازماندهی علمی تولید میتواند مردم را در رفاهی منصفانه نگه دارد، با نیروی کار بسیار کوچکتر و فعالیت کمتر. تحقیقات نشان میدهد در یک جامعه مفروض در یک زمان مفروض ثروتمندان شادترند. این ثروت نسبی است - و نه ثروت مطلق - که در شادی دخیل است. پس اگر همه افراد کمتر کار کنند و درآمدها هماهنگ شوند، نتیجه میتواند کاملا متفاوت از آب درآید. این فراغت بیشتر برای هر فرد دقیقا همان چیزی است که راسل از آن دفاع میکند. هنگامی که فرانسه در سال 2000 هفته کاری کوتاهتری را به میزان 35ساعت معمول کرد، بیکاری کاهش یافت و رشد اقتصادی قوی باقی ماند. از نظر راسل مقدار کار مطلوب، آنقدر است که فراغت را سرورانگیز کند، نه آنقدر که موجب ازپاافتادن شود و از آنجا که مردم در اوقات فراغتشان خسته نخواهند شد، فقط به دنبال سرگرمیهای منفعل و کسالتبار نخواهند رفت. دستکم یک درصد مردم وقتی را که صرف کار حرفهای نمیکنند، احتمالا به پیگیری اموری اختصاص خواهند داد که اهمیت اجتماعی دارند و چون امرار معاش به این پیگیریها وابسته نخواهد بود، ابتکار عمل خواهند داشت و لازم نیست از معیارهایی پیروی کنند که آدمهای پیر وضع کردهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.