|

با این دل غم‌پرور، من با تو چه خواهم کرد؟

سعید برآبادی

هوشنگ ابتهاج، شعر عجیبی دارد که آن را با صدای شجریان در خاطره‌ها به ثبت رسانده‌ایم: «ای شادی آزادی، روزی که تو بازآیی، با این دل غم‌پرور، من با تو چه خواهم کرد؟» تردید این سوال نه برای انکار پایکوبی لحظه‌های شاد آزادی است، بلکه به‌خاطر خوگرفتن دل به غم است و سخت‌بودن خروج از این وضعیت روانی. روزی که کوبانی هم آزاد شد، دل‌های غم‌پرور آنهایی که چندماه، خبر اشغال این شهر کردنشین را در فیس‌بوک دست‌به‌دست می‌کردند، نگذاشت به‌راحتی از شادی بگویند.
از لحظه اسارت کوبانی در چنگال شوم جنگ و غارتگری، فیس‌بوک رسانه مردم بی‌پناه و بی‌رسانه شد. داعش که با تکنیکش فخر فروخته بود به آنهایی که شاهدان خاموش سربریدن‌ها و تیرباران‌ها شده بودند، می‌خواست مقاومت یک شهر کوچک در جنوب سوریه به چشم نیاید و در خاموشی صداها، صدای کوبانی را خفه کند. این اتفاق اما نیفتاد، کوبانی، به کلیدواژه بزرگ‌ترین شبکه اجتماعی بدل شد، میلیون‌ها لایک و همرسانی‌کردن و پُست فیس‌بوکی، جبهه مقاومتی به راه انداخته بودند تا این شهر چندصدهزارنفری را در هیات جهانی میلیونی به نمایش بگذارند و شاید هم به‌همین‌خاطر بود که کوبانی، هیچ‌وقت به‌طور کامل سقوط نکرد؛ همیشه آدم‌هایی بودند که بیرون از مرزهای جغرافیایی و نژادها، از مقاومت زنان شهری بگویند که یک‌قدم تا ویرانی کامل و نسل‌کشی فاصله داشت اما استوار ماند. حالا اما ورق برگشته، غم آن‌روزها، جایش را به شادی بی‌حصر آزادی یک سرزمین داده و کوبانی از شمایل یک شهر کوچک کوهپایه‌ای به هیبت نمادی از مقاومت زنانه علیه جنگ و ویرانی بدل شده است. در چنین شرایطی، کاربران شبکه‌های اجتماعی که روزی به مدد ابزارهای همین شبکه، خود را در مسیر مقاومت این شهر می‌دیدند، چه شمایلی یافته‌اند؟ چه واکنشی نشان دادند جز شادی‌های کوچک و کم‌لایک!
گویی فیس‌بوک، طرفداران پروپاقرص غم و اندوه را دورهم جمع کرده، لایک‌خور(!)بودن متن‌ها در‌ این سرزمین مجازی، از اتصال واژه‌ها به غم سرچشمه می‌گیرد نه شادی. اینچنین است که خبر اشغال کوبانی، چند لحظه بعد، جهانی می‌شود و خبر آزادی‌اش، تا ساعت‌ها با شک و تردید نگریسته می‌شود و کسی جرات همرسانی‌کردن آن را ندارد.
شادی آزادی کوبانی بازگشته است و خبرهای خوش یکی‌یکی فرامی‌رسند؛ از عقب‌نشینی داعش گرفته تا پیروزی رزمندگان کُرد و شکست‌های مفتضحانه خصم. در چنین شرایطی اما باز، کوبانی به قعر جدول پربازدیدهای فیس‌بوک می‌رود. کارشناسان می‌گویند، مشارکت‌های اجتماعی در فضاهای مجازی، نسبت به دنیای واقعی آنقدر کم است که اعتنا به آنها می‌تواند افراد نیازمند کمک را با دوگانگی مواجه کند، اما چطور است که داعش در روزهای دربندکردن کوبانی، از همین مشارکت مجازی و لایک‌هایی که فشرده می‌شدند می‌ترسید؟
شبکه‌های اجتماعی، در برابر اتفاقات جهان همچون شمشیری دولبه عمل می‌کنند و چه نمونه‌ای بهتر و به‌روز‌تر از آنچه که در کوبانی اتفاق افتاد؛ در روزهای محاصره این شهر، انواع روش‌های مقاومت و چانه‌زنی‌های سیاسی و الگوهای عملی زندگی در شرایط سخت ورد زبان فیس‌بوک بود و حالا، که این شهر نیازمند بازسازی و طرح الگویی برای توسعه پایدار و بدون جنگ است، کاربران شبکه‌های اجتماعی، تنهایش گذاشته‌اند به امان خدا. کوبانی امروز برخلاف کوبانی دیروز که نیازمند بود، پرسشگر شده است؛ می‌خواهد تکلیفش را برای آینده‌ای بدون‌جنگ، آینده‌ای نمادگونه‌شده و آینده‌ای پویا مشخص کند و در این بین اگر وجود افکار جمعی احساس نشود، باز هم دوباره، نقشه‌های فرمایشی، شهر را از نتیجه شکست‌ها، سرشار خواهند کرد.

هوشنگ ابتهاج، شعر عجیبی دارد که آن را با صدای شجریان در خاطره‌ها به ثبت رسانده‌ایم: «ای شادی آزادی، روزی که تو بازآیی، با این دل غم‌پرور، من با تو چه خواهم کرد؟» تردید این سوال نه برای انکار پایکوبی لحظه‌های شاد آزادی است، بلکه به‌خاطر خوگرفتن دل به غم است و سخت‌بودن خروج از این وضعیت روانی. روزی که کوبانی هم آزاد شد، دل‌های غم‌پرور آنهایی که چندماه، خبر اشغال این شهر کردنشین را در فیس‌بوک دست‌به‌دست می‌کردند، نگذاشت به‌راحتی از شادی بگویند.
از لحظه اسارت کوبانی در چنگال شوم جنگ و غارتگری، فیس‌بوک رسانه مردم بی‌پناه و بی‌رسانه شد. داعش که با تکنیکش فخر فروخته بود به آنهایی که شاهدان خاموش سربریدن‌ها و تیرباران‌ها شده بودند، می‌خواست مقاومت یک شهر کوچک در جنوب سوریه به چشم نیاید و در خاموشی صداها، صدای کوبانی را خفه کند. این اتفاق اما نیفتاد، کوبانی، به کلیدواژه بزرگ‌ترین شبکه اجتماعی بدل شد، میلیون‌ها لایک و همرسانی‌کردن و پُست فیس‌بوکی، جبهه مقاومتی به راه انداخته بودند تا این شهر چندصدهزارنفری را در هیات جهانی میلیونی به نمایش بگذارند و شاید هم به‌همین‌خاطر بود که کوبانی، هیچ‌وقت به‌طور کامل سقوط نکرد؛ همیشه آدم‌هایی بودند که بیرون از مرزهای جغرافیایی و نژادها، از مقاومت زنان شهری بگویند که یک‌قدم تا ویرانی کامل و نسل‌کشی فاصله داشت اما استوار ماند. حالا اما ورق برگشته، غم آن‌روزها، جایش را به شادی بی‌حصر آزادی یک سرزمین داده و کوبانی از شمایل یک شهر کوچک کوهپایه‌ای به هیبت نمادی از مقاومت زنانه علیه جنگ و ویرانی بدل شده است. در چنین شرایطی، کاربران شبکه‌های اجتماعی که روزی به مدد ابزارهای همین شبکه، خود را در مسیر مقاومت این شهر می‌دیدند، چه شمایلی یافته‌اند؟ چه واکنشی نشان دادند جز شادی‌های کوچک و کم‌لایک!
گویی فیس‌بوک، طرفداران پروپاقرص غم و اندوه را دورهم جمع کرده، لایک‌خور(!)بودن متن‌ها در‌ این سرزمین مجازی، از اتصال واژه‌ها به غم سرچشمه می‌گیرد نه شادی. اینچنین است که خبر اشغال کوبانی، چند لحظه بعد، جهانی می‌شود و خبر آزادی‌اش، تا ساعت‌ها با شک و تردید نگریسته می‌شود و کسی جرات همرسانی‌کردن آن را ندارد.
شادی آزادی کوبانی بازگشته است و خبرهای خوش یکی‌یکی فرامی‌رسند؛ از عقب‌نشینی داعش گرفته تا پیروزی رزمندگان کُرد و شکست‌های مفتضحانه خصم. در چنین شرایطی اما باز، کوبانی به قعر جدول پربازدیدهای فیس‌بوک می‌رود. کارشناسان می‌گویند، مشارکت‌های اجتماعی در فضاهای مجازی، نسبت به دنیای واقعی آنقدر کم است که اعتنا به آنها می‌تواند افراد نیازمند کمک را با دوگانگی مواجه کند، اما چطور است که داعش در روزهای دربندکردن کوبانی، از همین مشارکت مجازی و لایک‌هایی که فشرده می‌شدند می‌ترسید؟
شبکه‌های اجتماعی، در برابر اتفاقات جهان همچون شمشیری دولبه عمل می‌کنند و چه نمونه‌ای بهتر و به‌روز‌تر از آنچه که در کوبانی اتفاق افتاد؛ در روزهای محاصره این شهر، انواع روش‌های مقاومت و چانه‌زنی‌های سیاسی و الگوهای عملی زندگی در شرایط سخت ورد زبان فیس‌بوک بود و حالا، که این شهر نیازمند بازسازی و طرح الگویی برای توسعه پایدار و بدون جنگ است، کاربران شبکه‌های اجتماعی، تنهایش گذاشته‌اند به امان خدا. کوبانی امروز برخلاف کوبانی دیروز که نیازمند بود، پرسشگر شده است؛ می‌خواهد تکلیفش را برای آینده‌ای بدون‌جنگ، آینده‌ای نمادگونه‌شده و آینده‌ای پویا مشخص کند و در این بین اگر وجود افکار جمعی احساس نشود، باز هم دوباره، نقشه‌های فرمایشی، شهر را از نتیجه شکست‌ها، سرشار خواهند کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.