|

تحولات خاورمیانه و لزوم سیاستگذاری نوین

سامان سلیمانی

تحولات یک‌سال گذشته در منطقه خاورمیانه به‌ویژه در سوریه و عراق، از تحولاتی بودند که نیازمند سال‌ها تحقیق و پژوهش و بازنگری در تمام سیاست‌هایی هستند که در سطح خرد و کلان در این منطقه به اجرا درآمده است. از سیاست‌های داخلی کشورهای منطقه در حوزه اقتصاد، فرهنگ، آموزش و آزادی‌های سیاسی و مدنی گرفته تا سیاست‌ها و برنامه‌های قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی که در راستای منافع خود گاه فقط به زمان حال اندیشیده‌اند و عواقب آن را در نظر نگرفته‌اند، برای نمونه می‌توان به تجربه آمریکا و غرب در افغانستان اشاره کرد که در راستای مخالفت با شوروی، القاعده را علم کردند و تا زمانی که نوک پیکان القاعده به سمت خود آنها نشانه نرفت، متوجه اشتباه استراتژیک خود نشدند، در جریان تحولات سوریه نیز در راستای دشمنی و تضعیف بشار اسد هرراه و وسیله‌ای را توجیه کردند تا زمانی که از دل این اتقافات، داعشی سربرآورد که اکنون به‌آسانی قابل کنترل نیست. در این میان نقش ترکیه قابل بررسی است بعد از تصرف موصل، ترکیه با این توجیه که کارمندان کنسولگری این کشور در اسارت داعش هستند، هیچ اقدامی علیه این کشور انجام نداد که البته این اقدام ترکیه توسط دوستان این کشور در منطقه توجیه‌پذیر می‌نمود و از آن دفاع می‌کردند، اما بعد از اینکه این نیروها توسط داعش در سلامتی کامل آزاد شدند، هیچ تغییری در سیاست این کشور روی نداد، تاکنون نیز حمایت‌های پیدا و پنهان ترکیه از داعش ادامه یافته است. کردستان در این مدت در دوجبهه مهم با داعش روبه‌رو شده که هردو به جهاتی اهمیت جهانی یافتند؛ کوبانی و سنجار. فارغ از تمام اشتراکات و مباحثی که در این‌مدت راجع‌به این دوجنگ سخن گفته شده است، یک نقطه اشتراک مهم نیز میان این‌دو حایزاهمیت است؛ منافع و سیاست ترکیه در جنگ داعش علیه این مناطق. کوبانی نقطه استراتژیکی در مرز ترکیه با سوریه بود که با سقوط احتمالی آن، راه ترکیه به مناطق تحت‌تسلط داعش باز می‌شد و تمام کمک‌هایی که از خاک ترکیه به داعش می‌رسید و همچنین عبورومرور داعشی‌ها از ترکیه به سوریه می‌توانست به‌آسانی صورت گیرد، در حین حال ترکیه که همواره مخالف قدرت‌گیری کردهای سوریه بوده، با این ماموریت به داعش، می‌توانست تجربه جدید کردهای سوریه را با شکست مواجه کند، اما سنجار، مناطق کوهستانی سنجار از چندجهت حایزاهمیت هستند؛ منطقه‌ای استراتژیک است که با تصرف آن، راه برای ورود به کردستان و همچنین مناطق جنوبی عراق به‌آسانی باز می‌شد، اما مهم‌تر از همه اینکه کوه‌های سنجار راه ارتباطی نیروهای پ‌ک‌ک از داخل کردستان ترکیه و عراق به کردستان سوریه و به‌ویژه کوبانی بود و این دلیل محکمی برای ترغیب داعش از طرف ترکیه برای حمله به سنجار بود.
نکته دیگری که در تحولات این منطقه حایزاهمیت و توجه جهانی است، قربانی‌شدن زنان و کودکانی است که از طرف داعش به اسارت گرفته شده‌اند. لازم است حرکتی همه‌جانبه و فراگیر برای بازگرداندن این زنان انجام شود؛ زنانی که تخمین زده می‌شود تعدادشان به بالای سه‌هزار نفر برسد و اکنون در دست داعش اسیرند.
اما نکته اساسی و مهم این اتفاقات، نقش‌آفرینی زنان کرد در کوبانی بود که برگی نو در سیاست خاورمیانه رقم زد، در منطقه‌ای که هرطرفش را تبعیض و بی‌عدالتی فراگرفته، زنان کوبانی نقش تاریخی و مثال‌زدنی‌ای ایفا کردند و در این ویژه‌نامه نیز سعی خواهیم کرد ضمن تحلیل این تحولات، نگاهی عمیق‌تر به این رویدادها و به‌ویژه نقش زنان کوبانی داشته باشیم و امید می‌رود همچنان که ائتلافی برای آزادی کوبانی و مناطق تحت سلطه داعش شکل گرفت و می‌رود این گروه تروریستی شوم را به اعماق تاریخ بسپارد، حرکتی جهانی و فراگیر نیز برای آبادکردن این مناطق به‌ویژه کوبانی که عملا با خاک یکسان شده، انجام گیرد و آثار این جنگ ویرانگر از این منطقه زدوده شود.

تحولات یک‌سال گذشته در منطقه خاورمیانه به‌ویژه در سوریه و عراق، از تحولاتی بودند که نیازمند سال‌ها تحقیق و پژوهش و بازنگری در تمام سیاست‌هایی هستند که در سطح خرد و کلان در این منطقه به اجرا درآمده است. از سیاست‌های داخلی کشورهای منطقه در حوزه اقتصاد، فرهنگ، آموزش و آزادی‌های سیاسی و مدنی گرفته تا سیاست‌ها و برنامه‌های قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی که در راستای منافع خود گاه فقط به زمان حال اندیشیده‌اند و عواقب آن را در نظر نگرفته‌اند، برای نمونه می‌توان به تجربه آمریکا و غرب در افغانستان اشاره کرد که در راستای مخالفت با شوروی، القاعده را علم کردند و تا زمانی که نوک پیکان القاعده به سمت خود آنها نشانه نرفت، متوجه اشتباه استراتژیک خود نشدند، در جریان تحولات سوریه نیز در راستای دشمنی و تضعیف بشار اسد هرراه و وسیله‌ای را توجیه کردند تا زمانی که از دل این اتقافات، داعشی سربرآورد که اکنون به‌آسانی قابل کنترل نیست. در این میان نقش ترکیه قابل بررسی است بعد از تصرف موصل، ترکیه با این توجیه که کارمندان کنسولگری این کشور در اسارت داعش هستند، هیچ اقدامی علیه این کشور انجام نداد که البته این اقدام ترکیه توسط دوستان این کشور در منطقه توجیه‌پذیر می‌نمود و از آن دفاع می‌کردند، اما بعد از اینکه این نیروها توسط داعش در سلامتی کامل آزاد شدند، هیچ تغییری در سیاست این کشور روی نداد، تاکنون نیز حمایت‌های پیدا و پنهان ترکیه از داعش ادامه یافته است. کردستان در این مدت در دوجبهه مهم با داعش روبه‌رو شده که هردو به جهاتی اهمیت جهانی یافتند؛ کوبانی و سنجار. فارغ از تمام اشتراکات و مباحثی که در این‌مدت راجع‌به این دوجنگ سخن گفته شده است، یک نقطه اشتراک مهم نیز میان این‌دو حایزاهمیت است؛ منافع و سیاست ترکیه در جنگ داعش علیه این مناطق. کوبانی نقطه استراتژیکی در مرز ترکیه با سوریه بود که با سقوط احتمالی آن، راه ترکیه به مناطق تحت‌تسلط داعش باز می‌شد و تمام کمک‌هایی که از خاک ترکیه به داعش می‌رسید و همچنین عبورومرور داعشی‌ها از ترکیه به سوریه می‌توانست به‌آسانی صورت گیرد، در حین حال ترکیه که همواره مخالف قدرت‌گیری کردهای سوریه بوده، با این ماموریت به داعش، می‌توانست تجربه جدید کردهای سوریه را با شکست مواجه کند، اما سنجار، مناطق کوهستانی سنجار از چندجهت حایزاهمیت هستند؛ منطقه‌ای استراتژیک است که با تصرف آن، راه برای ورود به کردستان و همچنین مناطق جنوبی عراق به‌آسانی باز می‌شد، اما مهم‌تر از همه اینکه کوه‌های سنجار راه ارتباطی نیروهای پ‌ک‌ک از داخل کردستان ترکیه و عراق به کردستان سوریه و به‌ویژه کوبانی بود و این دلیل محکمی برای ترغیب داعش از طرف ترکیه برای حمله به سنجار بود.
نکته دیگری که در تحولات این منطقه حایزاهمیت و توجه جهانی است، قربانی‌شدن زنان و کودکانی است که از طرف داعش به اسارت گرفته شده‌اند. لازم است حرکتی همه‌جانبه و فراگیر برای بازگرداندن این زنان انجام شود؛ زنانی که تخمین زده می‌شود تعدادشان به بالای سه‌هزار نفر برسد و اکنون در دست داعش اسیرند.
اما نکته اساسی و مهم این اتفاقات، نقش‌آفرینی زنان کرد در کوبانی بود که برگی نو در سیاست خاورمیانه رقم زد، در منطقه‌ای که هرطرفش را تبعیض و بی‌عدالتی فراگرفته، زنان کوبانی نقش تاریخی و مثال‌زدنی‌ای ایفا کردند و در این ویژه‌نامه نیز سعی خواهیم کرد ضمن تحلیل این تحولات، نگاهی عمیق‌تر به این رویدادها و به‌ویژه نقش زنان کوبانی داشته باشیم و امید می‌رود همچنان که ائتلافی برای آزادی کوبانی و مناطق تحت سلطه داعش شکل گرفت و می‌رود این گروه تروریستی شوم را به اعماق تاریخ بسپارد، حرکتی جهانی و فراگیر نیز برای آبادکردن این مناطق به‌ویژه کوبانی که عملا با خاک یکسان شده، انجام گیرد و آثار این جنگ ویرانگر از این منطقه زدوده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.