کوبانی؛تصویری تازه از زن در خاورمیانه
مریم طهماسبی
چندماهی است که واژه کوبانی، نامی آشنا در ادبیات سیاسی، نظامی، رسانههای خبری و جغرافیای سیاسی جهان شده است. نامی که تا پیش از آن و در طول چهارسال ناآرامیها و جنگ داخلی سوریه، هرگز شنیده نشده بود. کوبانی نام شهری کردنشین در کردستان سوریه است. این شهر با جمعیت ۵۲هزارنفری در استان حلب در شمال سوریه واقع شده است. دولت سوریه این شهر را «عینالعرب» میخواند.
نبرد در کوبانی
در خلال جنگ داخلی سوریه، از دل نیروهای مخالف دولت بشار اسد، نیروهای تندروی اسلامی مختلفی پا به عرصه سیاست خاورمیانه گذاشتند که تاکنون ناآشنا و غریبه بودند! جبهه النصره و سپس نیروهای داعش همان پدیدههای نوظهور خاورمیانه هستند که با پیشروی در خاک عراق و گرفتن موصل، یکی از شهرهای مهم عراق، اعلام خلافت اسلامی کردند.
اصول و قوانین داعش
داعش در شهرهای تصرفشده توسط خلافت اسلامی مانند رقه (سوریه) و موصل (بغداد) که محل خلافت بهشمارمیآید؛ قوانین سفت و سختی را به اجرا گذاشته است. شلاقزدن روزهخواران در برابر چشمان مردم، قطعکردن دست دزدها در خیابانها، اعدامهای گروهی در برابر چشم مردم عادی، راهاندازی دفاتری با عنوان «حسبه» و ایجاد دفاتری با نام «دعوا» برای تبیین و تبلیغ ایدئولوژی داعش، از مهمترین ویژگیهای شهرهای تحت تسلط داعش است. نیروهای این گروه تندرو هرگونه تجارت ساکنان شهرهای تحت سلطه خود، بدون اجازه و نظارت حکومت را ممنوع اعلام کردهاند.
قوانین داعش در مورد زنان
مهمترین ویژگی اینگروه چگونگی برخورد آنها با زنان است. داعش برای پوشش و لباس زنان قوانینی وضع و آنها را تهدید کرده است که در صورت رعایتنکردن حجاب کامل و نپوشاندن تمام صورت خود، بهشدت مجازات میشوند. داعش در بیانیهای اعلام کرد؛ شروطی که برای لباس و زینت زنان وضع کرده، تنها برای جلوگیری از فساد و خودنمایی آنان است و این محدودیتیبرای آزادی آنها بهشمار نمیآید؛ بلکه از ابتذال ممانعت میکند. در این بیانیه همچنین آمده است؛ هرکس این مقررات را رعایت نکند و باعث فتنه و فساد شود، بازخواست و بهشدت مجازات میشود تا جامعه مسلمانان و دین حفظ شود. در این حکومت زنها اجازه مراجعه به پزشک را نیز ندارند.
آنچه بیشتر از هرچیز چهره مخوفی از این گروه تندرو مذهبی در جهان به نمایش گذارد؛ بریدن سر خبرنگاران و اتباع اروپایی و آمریکایی در برابر دوربینهای خبری بود که بهنوعی تبعیت از سلف خود یعنی ابومصعب الزرقاوی است که در سال2006 به دست نیروهای آمریکایی کشته شد. تصاویر اعدامهای دستهجمعی، اسیرکردن زنان ایزدی در شهرهای شنگال (سنجار) و فروش آنها با قیمتهای اعلامشده و تجاوز به زنان غیرمسلمان از مواردی بود که بهشدت افکار و عواطف جهان را متاثر کرد.
داعش و کوبانی
تصرف شهر کوبانی پس از شکستدادن گروه رقیب (جبهه النصره) از اهداف مهم داعش بهشمار میآمد؛ گرچه همه مناطق اطراف کوبانی در خاک سوریه از مدتها پیش در تصرف این گروه بود و این وضعیت، حفظ شهر را برای مدافعان بسیار سخت و دشوار میکرد. بالاخره در 14مهرماه 1393 (شش اکتبر ۲۰۱۴میلادی) شبهنظامیان داعش از سه جبهه به کوبانی حمله کردند و توانستند دیوار دفاعی شهر را بشکنند و از طرف شرق وارد کوبانی شوند و پرچم خود را بر فراز چند ساختمان مرتفع به اهتزاز درآورند. با این همه، یگانهای مدافع خلق (YPG) در کوچهها و خیابانها و در پناه ساختمانها به دفاع از شهر پرداختند و با این دفاع، فصلی تازه در ادبیات نظامی و جنگهای پارتیزانی در قرن معاصر آغاز شد. در کنار مردان مدافع، پنجهزار نیروی نظامی از میان زنان برای دفاع از کوبانی اعلام آمادگی کردند که از این تعداد 500نفر در نخستین جبهه در جنگ با داعش جنگیدند.
زنان کوبانی
بیشترین شهرت کوبانی مدیون نقش زنان این شهر بود که در پوشش نظامی و اسلحهبهدوش در کنار مردان، از شهر حفاظت کردند کوبانی بیش از هرچیز با تصاویر منتشرشده از زنان مبارز خود شناخته شد؛ تصاویری که هرروز در رسانههای بینالمللی و حتی شبکههای اجتماعی به وفور منتشر میشد. برجستهشدن نقش و تصویر زن کوبانی نه بهدلیل جنبش فمینیستی با چهره عبوس، بیآرایش، موهای کوتاه مردانه، انکار هرگونه علايم زنانه در چهره، عدم استفاده از زیورآلات و... بود؛ بلکه بهدلیل بهنمایشگذاشتن چهرهای کاملا زنانه، خندان، پر امید، بدون خشم و نفرت حتی نسبت به دشمن و گاهی همراه با اندکی آرایش که زیبایی چهرهاش را دوچندان میکند، بود. نماد زن کوبانی موهای بلند و بافته است که زنبودن او را بیشتر پررنگ و برجسته میکند.
زنبودن، مادربودن و جنگاوربودن از ویژگیهای زنان کوبانی بهشمار میآید. در حقیقت نوعی الگوی زنانه و زنبودن که نه تنها در دیگر کشورهای خاورمیانه، بلکه حتی در دیگر سرزمینهای کردنشین خاورمیانه نیز دیده نمیشود. چهرهای متفاوت از زن که در بسیاری از جوامع اروپایی نیز تاکنون دیده نشده است. همین متفاوتبودن، باعث شد تا در کوتاهترین زمان ممکن پوشش سبزتیره نظامی زنان کوبانی، الهامبخش طراحان مد اروپا شود و گونههای مختلف این لباس ساده نظامی بر تن مدلهای اروپایی، در برابر دیدگان دوستداران مد قرار بگیرد.
دلیل دیگر برجستگی کوبانی، انتشار این خبر بود که فرماندهی نظامیان مدافع شهر برعهده یکزن نظامی است. البته باید گفت در این مورد آنچه نادیده گرفته میشود، نقش مرد کوبانی است، احترام و اطاعتی که مردان کوبانی برای فرمانده نظامی قایل هستند و دستورات این فرمانده زن را گردن نهاده و ارج مینهند.
مایسا عبدو فرمانده نظامی کوبانی با نام نظامی«نارین آفرین» در یکی از گفتوگوهای خبریاش که در روزنامه الشرقالاوسط منتشر شد، چنین گفت: همه زنانی که امروز عضو نیروهای نظامی هستند پیش از این هیچکدام نظامی نبودهاند بلکه برخی از آنها شاغل، دانشجو و حتی زنان خانهدار بودهاند... این نبرد به ما تحمیل شده است ولی ما دستبسته نایستادهایم و در خانهها ننشستهایم تا برادران و همسرانمان از ما دفاع کنند... وی در بخش دیگری از این گفتوگو گفت: من مشکلی برای تعامل و آموزش دوستان مبارز خود در گروههای مردان نمیبینم؛ همه ما در یکجبهه و برای یکهدف میجنگیم.
آینده زنان کوبانی
برابری زنان و مردان در دفاع از شهر کوبانی باعث شد تا 10آبان1393 (اول نوامبر2014) «نهاد رهبری اداره دموکراتیک، نهاد خودمدیریت کانتون جزیره» از کانتونهای سهگانه کردستان
- سوریه، قوانیناساسی ویژه حق و حقوق زنان را در نشست خود به تصویب برساند که برخی از این قوانین به قرار زیر است:
- برابری زن و مرد در تمام حوزههای زندگی شخصی و عمومی.
- حق اجرا و انتخاب در تمامی مناصب برای زنان.
- التزام به اصل مدیریت مشارکتی در تمامی نهادها.
- حق زنان برای تشکیل سازمانهای سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و سازمان دفاع مشروع و هر سازمان ویژه دیگری که قرارداد اجتماعی را نقض نکند.
- حضور یکنماینده از نهاد زنان و نهاد حقوق بشر بهعنوان ناظر بر بحث قوانین صادره در شرایط ویژه در شورای قانونگذاری، با دعوت قبلی از سوی شورا.
- صدور قوانین ویژه زنان در شورای قانونگذاری خواست زنان را عینیت میبخشد.
- برابری زن و مرد در دستمزد و پرداخت حقوق.
- ممنوعیت ازدواج دختر بدون رضایت شخصیاش.
- قانونمندکردن ازدواج شهروندان
- ممنوعیت چندهمسری
- برابری زن و مرد در تمامی مسایل ارثی
- قتل ناموسی جرم قلمداد میشود و جزای کامل بر ارکان مادی و معنوی و قانونی برای آن در نظر گرفته شده و مرتکب آن با مجازاتهای درنظرگرفتهشده برای قتل عمد در قانون جزایی مجازات خواهد شد.
- اعمال مجازات شدید و برابر برای مرتکب خیانت در ازدواج برای طرفین.
- خرید و فروش زنان و کودکان در تمامی اشکالش جرم محسوب شده و مجازات بسیار شدید برای مجرم در پی خواهد داشت؛ تمامی اشکال خریدوفروش مشمول قانون خواهند بود (استثمار جنسی- کارکودکان- قاچاق اعضای بدن)
- ممنوعیت خشونت و تبعیض علیه زنان بهعنوان عمل خلاف قانون تحت پیگرد قرار میگیرد و مبارزه با همه اشکال خشونت و تبعیض از طریق توسعه سازوکارهای قانونی و خدمات حفاظت از برابری و پیشگیری از خشونت و درمان قربانیان خشونت وظیفه اداره خودمدیریتی دموکراتیک است.
- تضمین حقوق کودکان و حمایت از آنها در برابر تمامی اشکال خشونت و استثمار، وظیفه اداره خودمدیریتی دموکراتیک است.
- ازدواج دختران زیر 18سال ممنوع است.
- زنان حق سرپرستی کودک (حق حضانت کودکان) را تا 15سالگی دارند، صرفنظر از اینکه مادر ازدواج مجدد کرده باشد یا نه. بعد از 15سالگی حق انتخاب با فرزند است. والدین موظف به تامین زندگی کودکانشان هستند، تا زمانی که آنان توان و امکان اداره زندگی خود را بهطور مستقل داشته باشند.
- کودکان سن 15سال هنگام سفر، باید اجازه والدین را داشته باشند.
- هنگام بررسی پرونده ویژه زنان و خانواده در دادگاه، باید نماینده نهاد مرکز زنان، حضور داشته باشد. اظهار نظر وی مشورتی است و اجرای آن الزامی نیست.
- زنان حق برخورداری از حقوق ماهانه در زمان بارداری را دارند. این حق شامل سه بار بارداری (سه فرزند) خواهد بود.
مجموعه این قوانین نشانگر آن است که خاورمیانه، تصویری تازه از زن را پیشروی خود دارد که با چهره قدیمی آن در این دیار بسیار متفاوت است. آیا خاورمیانه آبستن جهانی زنانه است؟
چندماهی است که واژه کوبانی، نامی آشنا در ادبیات سیاسی، نظامی، رسانههای خبری و جغرافیای سیاسی جهان شده است. نامی که تا پیش از آن و در طول چهارسال ناآرامیها و جنگ داخلی سوریه، هرگز شنیده نشده بود. کوبانی نام شهری کردنشین در کردستان سوریه است. این شهر با جمعیت ۵۲هزارنفری در استان حلب در شمال سوریه واقع شده است. دولت سوریه این شهر را «عینالعرب» میخواند.
نبرد در کوبانی
در خلال جنگ داخلی سوریه، از دل نیروهای مخالف دولت بشار اسد، نیروهای تندروی اسلامی مختلفی پا به عرصه سیاست خاورمیانه گذاشتند که تاکنون ناآشنا و غریبه بودند! جبهه النصره و سپس نیروهای داعش همان پدیدههای نوظهور خاورمیانه هستند که با پیشروی در خاک عراق و گرفتن موصل، یکی از شهرهای مهم عراق، اعلام خلافت اسلامی کردند.
اصول و قوانین داعش
داعش در شهرهای تصرفشده توسط خلافت اسلامی مانند رقه (سوریه) و موصل (بغداد) که محل خلافت بهشمارمیآید؛ قوانین سفت و سختی را به اجرا گذاشته است. شلاقزدن روزهخواران در برابر چشمان مردم، قطعکردن دست دزدها در خیابانها، اعدامهای گروهی در برابر چشم مردم عادی، راهاندازی دفاتری با عنوان «حسبه» و ایجاد دفاتری با نام «دعوا» برای تبیین و تبلیغ ایدئولوژی داعش، از مهمترین ویژگیهای شهرهای تحت تسلط داعش است. نیروهای این گروه تندرو هرگونه تجارت ساکنان شهرهای تحت سلطه خود، بدون اجازه و نظارت حکومت را ممنوع اعلام کردهاند.
قوانین داعش در مورد زنان
مهمترین ویژگی اینگروه چگونگی برخورد آنها با زنان است. داعش برای پوشش و لباس زنان قوانینی وضع و آنها را تهدید کرده است که در صورت رعایتنکردن حجاب کامل و نپوشاندن تمام صورت خود، بهشدت مجازات میشوند. داعش در بیانیهای اعلام کرد؛ شروطی که برای لباس و زینت زنان وضع کرده، تنها برای جلوگیری از فساد و خودنمایی آنان است و این محدودیتیبرای آزادی آنها بهشمار نمیآید؛ بلکه از ابتذال ممانعت میکند. در این بیانیه همچنین آمده است؛ هرکس این مقررات را رعایت نکند و باعث فتنه و فساد شود، بازخواست و بهشدت مجازات میشود تا جامعه مسلمانان و دین حفظ شود. در این حکومت زنها اجازه مراجعه به پزشک را نیز ندارند.
آنچه بیشتر از هرچیز چهره مخوفی از این گروه تندرو مذهبی در جهان به نمایش گذارد؛ بریدن سر خبرنگاران و اتباع اروپایی و آمریکایی در برابر دوربینهای خبری بود که بهنوعی تبعیت از سلف خود یعنی ابومصعب الزرقاوی است که در سال2006 به دست نیروهای آمریکایی کشته شد. تصاویر اعدامهای دستهجمعی، اسیرکردن زنان ایزدی در شهرهای شنگال (سنجار) و فروش آنها با قیمتهای اعلامشده و تجاوز به زنان غیرمسلمان از مواردی بود که بهشدت افکار و عواطف جهان را متاثر کرد.
داعش و کوبانی
تصرف شهر کوبانی پس از شکستدادن گروه رقیب (جبهه النصره) از اهداف مهم داعش بهشمار میآمد؛ گرچه همه مناطق اطراف کوبانی در خاک سوریه از مدتها پیش در تصرف این گروه بود و این وضعیت، حفظ شهر را برای مدافعان بسیار سخت و دشوار میکرد. بالاخره در 14مهرماه 1393 (شش اکتبر ۲۰۱۴میلادی) شبهنظامیان داعش از سه جبهه به کوبانی حمله کردند و توانستند دیوار دفاعی شهر را بشکنند و از طرف شرق وارد کوبانی شوند و پرچم خود را بر فراز چند ساختمان مرتفع به اهتزاز درآورند. با این همه، یگانهای مدافع خلق (YPG) در کوچهها و خیابانها و در پناه ساختمانها به دفاع از شهر پرداختند و با این دفاع، فصلی تازه در ادبیات نظامی و جنگهای پارتیزانی در قرن معاصر آغاز شد. در کنار مردان مدافع، پنجهزار نیروی نظامی از میان زنان برای دفاع از کوبانی اعلام آمادگی کردند که از این تعداد 500نفر در نخستین جبهه در جنگ با داعش جنگیدند.
زنان کوبانی
بیشترین شهرت کوبانی مدیون نقش زنان این شهر بود که در پوشش نظامی و اسلحهبهدوش در کنار مردان، از شهر حفاظت کردند کوبانی بیش از هرچیز با تصاویر منتشرشده از زنان مبارز خود شناخته شد؛ تصاویری که هرروز در رسانههای بینالمللی و حتی شبکههای اجتماعی به وفور منتشر میشد. برجستهشدن نقش و تصویر زن کوبانی نه بهدلیل جنبش فمینیستی با چهره عبوس، بیآرایش، موهای کوتاه مردانه، انکار هرگونه علايم زنانه در چهره، عدم استفاده از زیورآلات و... بود؛ بلکه بهدلیل بهنمایشگذاشتن چهرهای کاملا زنانه، خندان، پر امید، بدون خشم و نفرت حتی نسبت به دشمن و گاهی همراه با اندکی آرایش که زیبایی چهرهاش را دوچندان میکند، بود. نماد زن کوبانی موهای بلند و بافته است که زنبودن او را بیشتر پررنگ و برجسته میکند.
زنبودن، مادربودن و جنگاوربودن از ویژگیهای زنان کوبانی بهشمار میآید. در حقیقت نوعی الگوی زنانه و زنبودن که نه تنها در دیگر کشورهای خاورمیانه، بلکه حتی در دیگر سرزمینهای کردنشین خاورمیانه نیز دیده نمیشود. چهرهای متفاوت از زن که در بسیاری از جوامع اروپایی نیز تاکنون دیده نشده است. همین متفاوتبودن، باعث شد تا در کوتاهترین زمان ممکن پوشش سبزتیره نظامی زنان کوبانی، الهامبخش طراحان مد اروپا شود و گونههای مختلف این لباس ساده نظامی بر تن مدلهای اروپایی، در برابر دیدگان دوستداران مد قرار بگیرد.
دلیل دیگر برجستگی کوبانی، انتشار این خبر بود که فرماندهی نظامیان مدافع شهر برعهده یکزن نظامی است. البته باید گفت در این مورد آنچه نادیده گرفته میشود، نقش مرد کوبانی است، احترام و اطاعتی که مردان کوبانی برای فرمانده نظامی قایل هستند و دستورات این فرمانده زن را گردن نهاده و ارج مینهند.
مایسا عبدو فرمانده نظامی کوبانی با نام نظامی«نارین آفرین» در یکی از گفتوگوهای خبریاش که در روزنامه الشرقالاوسط منتشر شد، چنین گفت: همه زنانی که امروز عضو نیروهای نظامی هستند پیش از این هیچکدام نظامی نبودهاند بلکه برخی از آنها شاغل، دانشجو و حتی زنان خانهدار بودهاند... این نبرد به ما تحمیل شده است ولی ما دستبسته نایستادهایم و در خانهها ننشستهایم تا برادران و همسرانمان از ما دفاع کنند... وی در بخش دیگری از این گفتوگو گفت: من مشکلی برای تعامل و آموزش دوستان مبارز خود در گروههای مردان نمیبینم؛ همه ما در یکجبهه و برای یکهدف میجنگیم.
آینده زنان کوبانی
برابری زنان و مردان در دفاع از شهر کوبانی باعث شد تا 10آبان1393 (اول نوامبر2014) «نهاد رهبری اداره دموکراتیک، نهاد خودمدیریت کانتون جزیره» از کانتونهای سهگانه کردستان
- سوریه، قوانیناساسی ویژه حق و حقوق زنان را در نشست خود به تصویب برساند که برخی از این قوانین به قرار زیر است:
- برابری زن و مرد در تمام حوزههای زندگی شخصی و عمومی.
- حق اجرا و انتخاب در تمامی مناصب برای زنان.
- التزام به اصل مدیریت مشارکتی در تمامی نهادها.
- حق زنان برای تشکیل سازمانهای سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و سازمان دفاع مشروع و هر سازمان ویژه دیگری که قرارداد اجتماعی را نقض نکند.
- حضور یکنماینده از نهاد زنان و نهاد حقوق بشر بهعنوان ناظر بر بحث قوانین صادره در شرایط ویژه در شورای قانونگذاری، با دعوت قبلی از سوی شورا.
- صدور قوانین ویژه زنان در شورای قانونگذاری خواست زنان را عینیت میبخشد.
- برابری زن و مرد در دستمزد و پرداخت حقوق.
- ممنوعیت ازدواج دختر بدون رضایت شخصیاش.
- قانونمندکردن ازدواج شهروندان
- ممنوعیت چندهمسری
- برابری زن و مرد در تمامی مسایل ارثی
- قتل ناموسی جرم قلمداد میشود و جزای کامل بر ارکان مادی و معنوی و قانونی برای آن در نظر گرفته شده و مرتکب آن با مجازاتهای درنظرگرفتهشده برای قتل عمد در قانون جزایی مجازات خواهد شد.
- اعمال مجازات شدید و برابر برای مرتکب خیانت در ازدواج برای طرفین.
- خرید و فروش زنان و کودکان در تمامی اشکالش جرم محسوب شده و مجازات بسیار شدید برای مجرم در پی خواهد داشت؛ تمامی اشکال خریدوفروش مشمول قانون خواهند بود (استثمار جنسی- کارکودکان- قاچاق اعضای بدن)
- ممنوعیت خشونت و تبعیض علیه زنان بهعنوان عمل خلاف قانون تحت پیگرد قرار میگیرد و مبارزه با همه اشکال خشونت و تبعیض از طریق توسعه سازوکارهای قانونی و خدمات حفاظت از برابری و پیشگیری از خشونت و درمان قربانیان خشونت وظیفه اداره خودمدیریتی دموکراتیک است.
- تضمین حقوق کودکان و حمایت از آنها در برابر تمامی اشکال خشونت و استثمار، وظیفه اداره خودمدیریتی دموکراتیک است.
- ازدواج دختران زیر 18سال ممنوع است.
- زنان حق سرپرستی کودک (حق حضانت کودکان) را تا 15سالگی دارند، صرفنظر از اینکه مادر ازدواج مجدد کرده باشد یا نه. بعد از 15سالگی حق انتخاب با فرزند است. والدین موظف به تامین زندگی کودکانشان هستند، تا زمانی که آنان توان و امکان اداره زندگی خود را بهطور مستقل داشته باشند.
- کودکان سن 15سال هنگام سفر، باید اجازه والدین را داشته باشند.
- هنگام بررسی پرونده ویژه زنان و خانواده در دادگاه، باید نماینده نهاد مرکز زنان، حضور داشته باشد. اظهار نظر وی مشورتی است و اجرای آن الزامی نیست.
- زنان حق برخورداری از حقوق ماهانه در زمان بارداری را دارند. این حق شامل سه بار بارداری (سه فرزند) خواهد بود.
مجموعه این قوانین نشانگر آن است که خاورمیانه، تصویری تازه از زن را پیشروی خود دارد که با چهره قدیمی آن در این دیار بسیار متفاوت است. آیا خاورمیانه آبستن جهانی زنانه است؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.