|

آقای سینما، این رسم رفاقت نبود

رضا مهیمن . کارگردان سینما

در اواخر قرن نوزدهم جشنی در پاریس برپا شد که بعد فهمیدیم این جشن به‏خاطر تولد آقای سینما بود. آقای سینما، کودکی شما در ایران خیلی‌ طولانی‌ بود. حدود 30سال طول کشید تا شما توانستید روی پای خودتان بایستید و راه بروید، یادتان هست؟
اوایل کودکی‏تان، یک دست شما را «آوانس اوگانس» گرفته بود و دست دیگرتان را «عبدالحسن سپنتا» و شما تاتی‌‌تاتی‌ می‌کردید و کم‌کم راه‌رفتن را یاد گرفتید. خیلی‏ها در دوران کودکی برای شما زحمت کشیدند که راه‌ورسم زندگی‌‌کردن را به‏شما یاد بدهند؛ مثل فرخ غفاری، ابراهیم گلستان، فریدون رهنما و دیگران. در اواخر دهه40 و به‏خصوص در دهه 50 شما یک‌مرتبه قد کشیدید و به جوانی بلندقامت، با چهره زیبا، چشم و ابروی درخشان، موهایی مثل شبق، پیشانی بلند با انگشتانی کشیده تبدیل شدید. این‌همه زیبایی‌ها را شما، آقای سینما، به ارث نبرده بودید. تنها کسی‌ که تمام این صفات را به‌صورت ژنتیک به ارث نبرده است فقط شما هستید. تمامی‌ این زیبایی‌ها و صفات را کسب کردید؛ از دیگران، بله از دیگرانی که جوانی و زندگی‌ خود را به پای شما ریخته و موی سپید کردند تا شما اینگونه بلندقامت و زیبا جولان بدهید. کسانی مثل: مولاپور، مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی، علی‌ حاتمی، بهرام بیضایی، امیر نادری، آربی آوانسیان، ناصر تقوایی، خسرو هریتاش، پرویز کیمیاوی، بهمن فرمان‌آرا، فریدون گله، عباس کیارستمی، کامران شیردل و... شما هرروز از روز قبل زیباتر می‌شوید، با عضلاتی قوی و اندامی متناسب. هرسال لباس‌های فاخری به اندام شما می‏پوشاندند؛ حتی لباس‏های محلی از فرهنگ و سنن مختلف، اقوام مختلف ایرانی‌، از شمال تا جنوب ایران، از شرق تا غرب ایران. شما برای خودتان آقایی شده بودید. حتی فریدون رهنما لباس هخامنشیان را هم بر تن شما پوشاند و چقدر در آن لباس شما زیبا شده بودید. همه‏ آدم‌هایی که نام بردم هرسال تلاش می‌کردند که شما بهترین چهره را داشته باشید، بهترین لباس را بر تن کنید و شما چقدر باوقار شده بودید. وقتی‌ شما در سالن نمایش ظاهر می‌شدید، تمام هواداران شما اشک شوق می‏ریختند از دیدار شما. و برعکس همه آدم‌ها که هرسال پیرتر می‌شدند، شما هرسال از سال گذشته جوان‏تر می‌شدید و خوشگل‌تر. برای خیلی‌ از آدم‌ها، شما همه زندگی‏شان بودید. اما یک‌نفر بود که از سال‌ها قبل، بیش از 40سال، همگام و همدل با شما بود، جور غریبی با شما بود. همه‌چیز شما را زیرنظر داشت. سلامت جسمی و روانی‌ شما برایش اصل زندگی‌اش بود، مواظب بود شما به راه انحراف یا ابتذال کشیده نشوید. می‌دانید آقای سینما چه‌کسی‌ را می‌گویم؟ زاون را می‏گویم. زاون قوکاسیان. خوب می‌شناسید او را. کسی‌ که زندگی‌اش را به پای شما ریخت، تمام عمر با شما بود. ازدواج نکرد تا مبادا بخشی از زندگی‌اش را با کس دیگری شریک شود. چراکه تمام زندگی‌ زاون شما بودید. هر لباسی که به تن شما می‏پوشاندند، زاون در مورد بافت پارچه، رنگ، فرم، نوع دوخت و حتی دکمه‌های لباستان مطلب می‌نوشت؛ آن‏هم با چه شوری، با چه شوقی. کافی‌ بود چیزی برخلاف راه‌ورسم شما گفته شود، با او برخورد می‌کرد. شما را همیشه در شکل ایده‌آل می‏دید، به دور از زشتی‏ها و پلیدی‏ها و کژی‏ها. او زیباترین صفت و رفتار را به‏شما اطلاق می‌کرد. هرکس‌ قدمی‌ مثبت برای شما برمی‏داشت، او قدردان بود و دست‌بوس، برای او یادداشت، مقاله و حتی کتاب می‌نوشت. همیشه مواظب سلامت شما بود. می‌گویند «سینما بی‏رحم است»، یعنی‌ می‌شود باور کرد؟ یعنی‌ شما بی‏رحم باشید؟ من که باور ندارم. اما... نه رهایش کن. اما انگار نمی‌شود نگفت، باید گفت: آخر آقای سینما، زاون حدود شش‌ماه در بستر بیماری بود. انتظار می‌رفت در این مدت که بر تخت بیماری خوابیده است، احوالی از او بپرسید. اما برعکسِ شما، زاون در بستر بیماری هم، همچون گذشته به فکر شما بود و فقط به‏شما فکر می‌کرد و اخبار شما را دنبال می‌کرد. عکس‌های جدید شما را می‏دید و از لحظه‌لحظه شما غافل نمی‌شد. اما شما... نمی‌دانم چه بگویم. زاون کسی‌ است که تمام زندگی‌اش شما هستید. یادتان هست به هر بهانه‏ای زاون برای شما جشن برپا می‌کرد؟ حالا اسم این جشن را بگذارید: جشنواره یا هفته فیلم یا جلسات متعدد بحث و گفت‌وگو درباره شما. تمام وجودش شور و شوق بود. وقتی‌ اسم شما برده می‌شد، تمام صورتش لبخند می‌شد، تمام وجودش می‌لرزید. انگار شما را در آغوش گرفته است. می‌رفت پشت تریبون و در مورد ویژگی‌های شما، زیبایی‏های شما حرف می‏زد و حرف می‏زد و تمام حرف‏هایش از قلب مهربان و وجود نازنین او بیرون می‏آمد. عاشق بود دیگر، عاشق این بود که برای شما هر روز جشن بگیرد، تولد بگیرد و در آن جشن باشکوه به تمام کسانی‏که به شما خدمت کردند، ادای احترام کند و دست‌بوسشان باشد. حالا اتفاقی‌ که در جشنواره فجر امسال افتاد را برایتان تعریف می‌کنم، آقای سینما. در بخش اهدای جوایز بخش سینمای مستند، آقای «مهرداد اسکویی» از زاون یاد کرد و گفت: «یکی‌ از ما این‌روزها حالش خوب نیست، زاون را می‏گویم و...»، مجتبی وطن‏خواه این بخش را از سیما ضبط کرد و فردای آن‌شب به خانه زاون بردم و برایش پخش کردم. زاون آن را دید. اما، آقای سینما، می‌دانید عکس‌العمل او چه بود؟ زاون گفت: «من حالم خوبه، چی‌‌داری میگی؟ خیلیم خوب هستم.» در صورتی‏که اصلا به‌لحاظ جسمی‌ خوب نبود. می‌دانید آقای سینما برای چی‌ گفت: «من حالم خوب است؟» به‌خاطر شما بود. به‌خاطر این بود که شما ناراحت نشوید. بخاطر این بود که زمان حال خود را فراموش کرده بود و 45‌سال قبل را نگاه می‌کرد، عرض زندگی‌ را نگاه می‌کرد که چه خدماتی به‌ شما کرده بود و به این دلیل زاون گفت: «حالم خوب است.» زاون انتظار ندارد در برابر تمام محبت‏هایی که به شما کرده، پاداشی بگیرد، شما خودتان خوب می‌دانید که ذات عشق همین‌طوری‏هاست. حکایت شمع و پروانه است. آیا شما عاشقی را سراغ دارید در طول تمام تاریخ بشری که در برابر معشوق خود پیروز میدان باشد؟ نه، همه سوختن است، چراکه عشق همه باخت است. اما لحظه‌های عاشق که لحظه‌هایی ناب است، تجربه‌هایی است که غریبه را به آن حریم‌های مقدس راهی‌ نیست. بسیار شخصی‌ و خصوصی است. فقط عاشق می‌داند که چگونه با این لحظه‌ها همه زندگی‌ او معنی‌ پیدا می‌کند. زاون عاشق شما بود. انتظاری از شما نداشت چراکه همه اینها به‏خاطر عشق به شما بوده است؛ با میل و اراده و لذت در لحظه‌لحظه‌های زندگی‌ با شما. زمانی‌ که در وین بستری بود و زمانی‏که در اصفهان بستری بود، وقتی‌ از حال او می‌پرسیدم، زاون از حال شما می‌پرسید. اگر حال شما خوب باشد، حال زاون هم خوب است. اما اینطور نشد. حال او خوب نیست، حال او خوب نمی‌شود. از شما می‌خواهم زاون را فراموش نکنید، زاون زندگی‌اش را به پای شما ریخت.

در اواخر قرن نوزدهم جشنی در پاریس برپا شد که بعد فهمیدیم این جشن به‏خاطر تولد آقای سینما بود. آقای سینما، کودکی شما در ایران خیلی‌ طولانی‌ بود. حدود 30سال طول کشید تا شما توانستید روی پای خودتان بایستید و راه بروید، یادتان هست؟
اوایل کودکی‏تان، یک دست شما را «آوانس اوگانس» گرفته بود و دست دیگرتان را «عبدالحسن سپنتا» و شما تاتی‌‌تاتی‌ می‌کردید و کم‌کم راه‌رفتن را یاد گرفتید. خیلی‏ها در دوران کودکی برای شما زحمت کشیدند که راه‌ورسم زندگی‌‌کردن را به‏شما یاد بدهند؛ مثل فرخ غفاری، ابراهیم گلستان، فریدون رهنما و دیگران. در اواخر دهه40 و به‏خصوص در دهه 50 شما یک‌مرتبه قد کشیدید و به جوانی بلندقامت، با چهره زیبا، چشم و ابروی درخشان، موهایی مثل شبق، پیشانی بلند با انگشتانی کشیده تبدیل شدید. این‌همه زیبایی‌ها را شما، آقای سینما، به ارث نبرده بودید. تنها کسی‌ که تمام این صفات را به‌صورت ژنتیک به ارث نبرده است فقط شما هستید. تمامی‌ این زیبایی‌ها و صفات را کسب کردید؛ از دیگران، بله از دیگرانی که جوانی و زندگی‌ خود را به پای شما ریخته و موی سپید کردند تا شما اینگونه بلندقامت و زیبا جولان بدهید. کسانی مثل: مولاپور، مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی، علی‌ حاتمی، بهرام بیضایی، امیر نادری، آربی آوانسیان، ناصر تقوایی، خسرو هریتاش، پرویز کیمیاوی، بهمن فرمان‌آرا، فریدون گله، عباس کیارستمی، کامران شیردل و... شما هرروز از روز قبل زیباتر می‌شوید، با عضلاتی قوی و اندامی متناسب. هرسال لباس‌های فاخری به اندام شما می‏پوشاندند؛ حتی لباس‏های محلی از فرهنگ و سنن مختلف، اقوام مختلف ایرانی‌، از شمال تا جنوب ایران، از شرق تا غرب ایران. شما برای خودتان آقایی شده بودید. حتی فریدون رهنما لباس هخامنشیان را هم بر تن شما پوشاند و چقدر در آن لباس شما زیبا شده بودید. همه‏ آدم‌هایی که نام بردم هرسال تلاش می‌کردند که شما بهترین چهره را داشته باشید، بهترین لباس را بر تن کنید و شما چقدر باوقار شده بودید. وقتی‌ شما در سالن نمایش ظاهر می‌شدید، تمام هواداران شما اشک شوق می‏ریختند از دیدار شما. و برعکس همه آدم‌ها که هرسال پیرتر می‌شدند، شما هرسال از سال گذشته جوان‏تر می‌شدید و خوشگل‌تر. برای خیلی‌ از آدم‌ها، شما همه زندگی‏شان بودید. اما یک‌نفر بود که از سال‌ها قبل، بیش از 40سال، همگام و همدل با شما بود، جور غریبی با شما بود. همه‌چیز شما را زیرنظر داشت. سلامت جسمی و روانی‌ شما برایش اصل زندگی‌اش بود، مواظب بود شما به راه انحراف یا ابتذال کشیده نشوید. می‌دانید آقای سینما چه‌کسی‌ را می‌گویم؟ زاون را می‏گویم. زاون قوکاسیان. خوب می‌شناسید او را. کسی‌ که زندگی‌اش را به پای شما ریخت، تمام عمر با شما بود. ازدواج نکرد تا مبادا بخشی از زندگی‌اش را با کس دیگری شریک شود. چراکه تمام زندگی‌ زاون شما بودید. هر لباسی که به تن شما می‏پوشاندند، زاون در مورد بافت پارچه، رنگ، فرم، نوع دوخت و حتی دکمه‌های لباستان مطلب می‌نوشت؛ آن‏هم با چه شوری، با چه شوقی. کافی‌ بود چیزی برخلاف راه‌ورسم شما گفته شود، با او برخورد می‌کرد. شما را همیشه در شکل ایده‌آل می‏دید، به دور از زشتی‏ها و پلیدی‏ها و کژی‏ها. او زیباترین صفت و رفتار را به‏شما اطلاق می‌کرد. هرکس‌ قدمی‌ مثبت برای شما برمی‏داشت، او قدردان بود و دست‌بوس، برای او یادداشت، مقاله و حتی کتاب می‌نوشت. همیشه مواظب سلامت شما بود. می‌گویند «سینما بی‏رحم است»، یعنی‌ می‌شود باور کرد؟ یعنی‌ شما بی‏رحم باشید؟ من که باور ندارم. اما... نه رهایش کن. اما انگار نمی‌شود نگفت، باید گفت: آخر آقای سینما، زاون حدود شش‌ماه در بستر بیماری بود. انتظار می‌رفت در این مدت که بر تخت بیماری خوابیده است، احوالی از او بپرسید. اما برعکسِ شما، زاون در بستر بیماری هم، همچون گذشته به فکر شما بود و فقط به‏شما فکر می‌کرد و اخبار شما را دنبال می‌کرد. عکس‌های جدید شما را می‏دید و از لحظه‌لحظه شما غافل نمی‌شد. اما شما... نمی‌دانم چه بگویم. زاون کسی‌ است که تمام زندگی‌اش شما هستید. یادتان هست به هر بهانه‏ای زاون برای شما جشن برپا می‌کرد؟ حالا اسم این جشن را بگذارید: جشنواره یا هفته فیلم یا جلسات متعدد بحث و گفت‌وگو درباره شما. تمام وجودش شور و شوق بود. وقتی‌ اسم شما برده می‌شد، تمام صورتش لبخند می‌شد، تمام وجودش می‌لرزید. انگار شما را در آغوش گرفته است. می‌رفت پشت تریبون و در مورد ویژگی‌های شما، زیبایی‏های شما حرف می‏زد و حرف می‏زد و تمام حرف‏هایش از قلب مهربان و وجود نازنین او بیرون می‏آمد. عاشق بود دیگر، عاشق این بود که برای شما هر روز جشن بگیرد، تولد بگیرد و در آن جشن باشکوه به تمام کسانی‏که به شما خدمت کردند، ادای احترام کند و دست‌بوسشان باشد. حالا اتفاقی‌ که در جشنواره فجر امسال افتاد را برایتان تعریف می‌کنم، آقای سینما. در بخش اهدای جوایز بخش سینمای مستند، آقای «مهرداد اسکویی» از زاون یاد کرد و گفت: «یکی‌ از ما این‌روزها حالش خوب نیست، زاون را می‏گویم و...»، مجتبی وطن‏خواه این بخش را از سیما ضبط کرد و فردای آن‌شب به خانه زاون بردم و برایش پخش کردم. زاون آن را دید. اما، آقای سینما، می‌دانید عکس‌العمل او چه بود؟ زاون گفت: «من حالم خوبه، چی‌‌داری میگی؟ خیلیم خوب هستم.» در صورتی‏که اصلا به‌لحاظ جسمی‌ خوب نبود. می‌دانید آقای سینما برای چی‌ گفت: «من حالم خوب است؟» به‌خاطر شما بود. به‌خاطر این بود که شما ناراحت نشوید. بخاطر این بود که زمان حال خود را فراموش کرده بود و 45‌سال قبل را نگاه می‌کرد، عرض زندگی‌ را نگاه می‌کرد که چه خدماتی به‌ شما کرده بود و به این دلیل زاون گفت: «حالم خوب است.» زاون انتظار ندارد در برابر تمام محبت‏هایی که به شما کرده، پاداشی بگیرد، شما خودتان خوب می‌دانید که ذات عشق همین‌طوری‏هاست. حکایت شمع و پروانه است. آیا شما عاشقی را سراغ دارید در طول تمام تاریخ بشری که در برابر معشوق خود پیروز میدان باشد؟ نه، همه سوختن است، چراکه عشق همه باخت است. اما لحظه‌های عاشق که لحظه‌هایی ناب است، تجربه‌هایی است که غریبه را به آن حریم‌های مقدس راهی‌ نیست. بسیار شخصی‌ و خصوصی است. فقط عاشق می‌داند که چگونه با این لحظه‌ها همه زندگی‌ او معنی‌ پیدا می‌کند. زاون عاشق شما بود. انتظاری از شما نداشت چراکه همه اینها به‏خاطر عشق به شما بوده است؛ با میل و اراده و لذت در لحظه‌لحظه‌های زندگی‌ با شما. زمانی‌ که در وین بستری بود و زمانی‏که در اصفهان بستری بود، وقتی‌ از حال او می‌پرسیدم، زاون از حال شما می‌پرسید. اگر حال شما خوب باشد، حال زاون هم خوب است. اما اینطور نشد. حال او خوب نیست، حال او خوب نمی‌شود. از شما می‌خواهم زاون را فراموش نکنید، زاون زندگی‌اش را به پای شما ریخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.