بابک کریمی، بازیگر
براساس شنیدهها قضاوت نکنیم
فرانک آرتا
سومین جشنواره اروند که این روزها در شهر آبادان برگزار میشود، دبیر افتخاری دارد: حمید فرخنژاد. او سعی کرده با چنین کاری توجهات را به نقش پررنگ آبادان در گسترش فرهنگ و هنر ایرانزمین جلب کند. به همین دلیل با دعوت از سینماگرانی همچون عباس کیارستمی، اصغر فرهادی، محمود کلاری، بابک کریمی و برگزاری نشستهای تخصصی وارد عمل شد. از این میان تنها عباس کیارستمی بهدلیل بیماری نتوانست شرکت کند. فرهادی و کلاری هردو نشستهای تخصصی خود را برگزار کردند. بابک کریمی هم در این جمع حضور داشت.
سالها در ایتالیا زندگی کردید و حتما شاهد برگزاری انواع و اقسام جشنوارههای کوچک و محلی تا بزرگ و جهانی بودید. به نظر شما ایننوع جشنوارهها چگونه در ترویج و گسترش فرهنگ و هنر تاثیرگذار خواهند بود؟
کإرهای فرهنگی در هر ابعاد، چارچوب و جا و مکانی همیشه مفید است، مثل کاشتن گل و درخت است. هیچوقت نمیتوانیم بگوییم کار بدی کردیم که درخت و گل کاشتیم. در هرصورت ضرر ندارد و اگر هم درست انجام شود، فقط فایده دارد. فایده آن هم این است که قرار نیست همه شاعر و سینماگر شوند ولی چنین جشنوارهای میتواند شعور و بینش مردم را نسبت به هنر بالا ببرد و درک بیشتری بدهد. اصولا جامعهای پیشرفت میکند که میزان درک و فهم و شعورش بالا باشد. مثلا من در ایتالیا در خیلی از جشنوارههای کوچک که اصلا ربطی به جشنوارههای بزرگی مثل ونیز ندارند شرکت کردم. اغلب جزو برگزارکنندگان آن بودم. مثلا به یاد میآورم در شهر آکوییلا، شهری که چندسال پیش بهدلیل زلزله تقریبا با خاک یکسان شد، جشنوارهای کوچک برگزار شد به اسم «شهر در سینما» که درباره مدیران فیلمبرداری بود و فیلمبرداران بزرگ سینما در آن شرکت داشتند.
با توجه به اینکه رشته تحصیلی شما هم فیلمبرداری است، برگزارکنندگان این جشنواره چه کسانی بودند؟
باور میکنید برگزارکنندگان آن فقط ده نفر بودند! که با وجود هیچ تجربهای در این زمینه، فقط علاقه و انگیزه داشتند ولی با یکی از مدیران فیلمبرداری به نام لوچانو تووولی دوست بودند که حامیشان بود. تووولی با آنتونیونی همکاری کرده و همینطور فیلم «صحرای تاتارها» را فیلمبرداری کرده بود. این جشنواره بعد از گذشت دو، سهسال به یکی از بزرگترین و موثرترین جشنواره مدیران فیلمبرداری دنیا تبدیل شده بود. دانشجویان از همهجای دنیا میآمدند و در شهرکی قرون وسطایی گردهم جمع میشدند. دانشجویان رودررو مثلا با استورارو و... گفتوگو میکردند و این خیلی جذاب بود. همانطور که گفتید من در رشته فیلمبرداری تحصیل کرده بودم و هیچوقت در دانشکده آنها را ندیده بودم. اما در آن جشنواره همه بزرگان سینما جلوی چشمانم بودند.
نکتهای که در کشور ما چندان جا نیفتاده، توجه به جشنوارههای کوچک و پرمحتواست. چون معمولا اینگونه موارد شروع خوبی دارند ولی به تداوم برگزاری آن توجهی نمیشود؟
ما درباره فرهنگسازی صحبت میکنیم، به نظرم باید از جاهای کوچک شروع کرد که هنوز معصومیتی در آنها وجود دارد، اما جشنوارههای بزرگ مثل کن و ونیز و برلین و... ویترینی بزرگ و بینالمللی هستند که با ورود اسپانسرها درباره فیلمهای بزرگ با هزینههای عجیبوغریب حرف میزنند و باید آنها را به دنیا بفروشند و جدا از مسایل هنری جنبه تجاری آن هم مدنظر است. ببینید مثلا در تهران مدرسه سینما تاسیسکردن خیلی آسان است و یکمقدار هم به اصطلاح گولزنک است. چون جنبه تجاری آن پررنگتر میشود. چون درعینحال کلی مدرسه وجود دارد که کمبود هم ندارند! ولی اگر در آبادان و اهواز چنین کاری کنیم، هنر کردهایم.
پس اگر بخواهیم کار مفید و موثر در جامعه انجام بدهیم، باید ایدههایمان را در جایی که وجود ندارد، پیاده کنیم.
در جشنواره فیلم فجر امسال با چهار فیلم؛ «موقت»، «مرگ ماهی»، «خانه دختر» و «داره صبح میشه» حضور یافتید. ایندوره را چگونه ارزیابی کردید؟
در تمام جشنواره من در ایران نبودم. در فرانسه تئاتر «بازگشت پسر نافرمان» را اجرا میکردیم که ماجرای سهنسل مهاجر ایرانی در فرانسه است که با دوزبان اجرا میشد. اجرای فارسی را سال گذشته در ایران داشتیم و اجرای فرانسه آن را هم امسال در پاریس که مصادف شد با روزهای برگزاری جشنواره فیلم فجر. من مسایل و اخبار جشنواره را دورادور و از طریق اینترنت دنبال میکردم که متاسفانه اغلب اخبار حاشیهای بود!
معیار انتخابتان برای بازی در اینچهار فیلم چه بود؟
من تا حالا این شانس را داشتهام که بتوانم نقشهایی که واقعا دوست دارم انتخاب کنم و تاکنون مجبور به انتخاب نقشی نشدهام.
دلیلش چیست؟
شاید یکی از دلایلش این باشد که بهدنبال ماشین شاسی بلند نیستم. خودم را برای بهدستآوردن اینجور چیزها زیر بار خرج نمیگذارم تا مثلا مجبور شوم سریال یا فیلمهایی بازی کنم که بخواهم خرج استخر و سونایم را دربیاورم! بنابراین تاکنون در فیلمهایی که بازی کردهام واقعا آنها را دوست داشتم. تعدادی موفقترند و تعدادی هم نیستند. سعی کردم فیلمهایی را انتخاب کنم که جسارتی در آن کار باشد و بگویم به زحمتش میارزد. حالا ممکن است بشود یا نشود. چون نمیتوان از نتیجه آن صددرصد باخبر شد. ولی دستکم هرروز که سرکار میروم برای خودم سوال پیش میآید که چه کنم تا کارم را درست انجام دهم. اگر فیلمنامهای که میخوانم دقیقا بدانم پایان آن چیست، برایم جذاب نیست بلکه دوست دارم فیلمی بازی کنم که مقداری آدرنالین ایجاد کند!
برخیها به فیلم «خانه دختر» معترض هستند و حتی زمزمههای توقیف آن شنیده میشود. البته چند علت را مطرح کردند. یکی از آن علل مربوط به نقش شماست که گفته میشود پدر به دختر متعرض شده و از این بابت حاشیههایی درست کردند. نظرتان چیست؟
فیلم سوالی مطرح میکند که برای ایندختر چه اتفاقی افتاده که درنهایت خودکشی میکند. ولی فیلم جوابی نمیدهد. عمدا پاسخ را به تماشاگر واگذار میکند تا خودش حدس بزند. حالا سوال من از کسانی که میخواهند فیلم را توقیف کنند این است: فیلمی را که نه صحنهای نشان میدهد، نه حرفی میزند، چرا براساس تحلیل خودتان میخواهید اکران نشود.
پس مساله تعرض پدر مطرح نیست؟
این صرفا یکتحلیل است. فیلم این را نمیگوید. ممکن است رد غلط باشد که ما فکر کنیم پدر چنین کرده. زمانی هست شما عملی را انجام میدهید که خلاف قانون است و شما چنین کاری انجام دادهاید. بعد مجازات میشوید. اما زمانی هست که من میدانم شما میخواهید فلان عمل را انجام دهید، ولی انجام ندادهاید. حالا زمانی هست که میگویم فکر میکنم فلان کار را شما میخواستید انجام دهید. اینسه موضوع، کاملا باهم فرق دارند و درنهایت براساس فکر غلط خودم شما را قضاوت میکنم و نه براساس عملکرد شما. بنابراین در فیلم هیچ نشانه اینچنینی دیده نمیشود و فقط براساس شنیدههای خارج از دنیای فیلم درباره فیلم حکم صادر میشود!
سومین جشنواره اروند که این روزها در شهر آبادان برگزار میشود، دبیر افتخاری دارد: حمید فرخنژاد. او سعی کرده با چنین کاری توجهات را به نقش پررنگ آبادان در گسترش فرهنگ و هنر ایرانزمین جلب کند. به همین دلیل با دعوت از سینماگرانی همچون عباس کیارستمی، اصغر فرهادی، محمود کلاری، بابک کریمی و برگزاری نشستهای تخصصی وارد عمل شد. از این میان تنها عباس کیارستمی بهدلیل بیماری نتوانست شرکت کند. فرهادی و کلاری هردو نشستهای تخصصی خود را برگزار کردند. بابک کریمی هم در این جمع حضور داشت.
سالها در ایتالیا زندگی کردید و حتما شاهد برگزاری انواع و اقسام جشنوارههای کوچک و محلی تا بزرگ و جهانی بودید. به نظر شما ایننوع جشنوارهها چگونه در ترویج و گسترش فرهنگ و هنر تاثیرگذار خواهند بود؟
کإرهای فرهنگی در هر ابعاد، چارچوب و جا و مکانی همیشه مفید است، مثل کاشتن گل و درخت است. هیچوقت نمیتوانیم بگوییم کار بدی کردیم که درخت و گل کاشتیم. در هرصورت ضرر ندارد و اگر هم درست انجام شود، فقط فایده دارد. فایده آن هم این است که قرار نیست همه شاعر و سینماگر شوند ولی چنین جشنوارهای میتواند شعور و بینش مردم را نسبت به هنر بالا ببرد و درک بیشتری بدهد. اصولا جامعهای پیشرفت میکند که میزان درک و فهم و شعورش بالا باشد. مثلا من در ایتالیا در خیلی از جشنوارههای کوچک که اصلا ربطی به جشنوارههای بزرگی مثل ونیز ندارند شرکت کردم. اغلب جزو برگزارکنندگان آن بودم. مثلا به یاد میآورم در شهر آکوییلا، شهری که چندسال پیش بهدلیل زلزله تقریبا با خاک یکسان شد، جشنوارهای کوچک برگزار شد به اسم «شهر در سینما» که درباره مدیران فیلمبرداری بود و فیلمبرداران بزرگ سینما در آن شرکت داشتند.
با توجه به اینکه رشته تحصیلی شما هم فیلمبرداری است، برگزارکنندگان این جشنواره چه کسانی بودند؟
باور میکنید برگزارکنندگان آن فقط ده نفر بودند! که با وجود هیچ تجربهای در این زمینه، فقط علاقه و انگیزه داشتند ولی با یکی از مدیران فیلمبرداری به نام لوچانو تووولی دوست بودند که حامیشان بود. تووولی با آنتونیونی همکاری کرده و همینطور فیلم «صحرای تاتارها» را فیلمبرداری کرده بود. این جشنواره بعد از گذشت دو، سهسال به یکی از بزرگترین و موثرترین جشنواره مدیران فیلمبرداری دنیا تبدیل شده بود. دانشجویان از همهجای دنیا میآمدند و در شهرکی قرون وسطایی گردهم جمع میشدند. دانشجویان رودررو مثلا با استورارو و... گفتوگو میکردند و این خیلی جذاب بود. همانطور که گفتید من در رشته فیلمبرداری تحصیل کرده بودم و هیچوقت در دانشکده آنها را ندیده بودم. اما در آن جشنواره همه بزرگان سینما جلوی چشمانم بودند.
نکتهای که در کشور ما چندان جا نیفتاده، توجه به جشنوارههای کوچک و پرمحتواست. چون معمولا اینگونه موارد شروع خوبی دارند ولی به تداوم برگزاری آن توجهی نمیشود؟
ما درباره فرهنگسازی صحبت میکنیم، به نظرم باید از جاهای کوچک شروع کرد که هنوز معصومیتی در آنها وجود دارد، اما جشنوارههای بزرگ مثل کن و ونیز و برلین و... ویترینی بزرگ و بینالمللی هستند که با ورود اسپانسرها درباره فیلمهای بزرگ با هزینههای عجیبوغریب حرف میزنند و باید آنها را به دنیا بفروشند و جدا از مسایل هنری جنبه تجاری آن هم مدنظر است. ببینید مثلا در تهران مدرسه سینما تاسیسکردن خیلی آسان است و یکمقدار هم به اصطلاح گولزنک است. چون جنبه تجاری آن پررنگتر میشود. چون درعینحال کلی مدرسه وجود دارد که کمبود هم ندارند! ولی اگر در آبادان و اهواز چنین کاری کنیم، هنر کردهایم.
پس اگر بخواهیم کار مفید و موثر در جامعه انجام بدهیم، باید ایدههایمان را در جایی که وجود ندارد، پیاده کنیم.
در جشنواره فیلم فجر امسال با چهار فیلم؛ «موقت»، «مرگ ماهی»، «خانه دختر» و «داره صبح میشه» حضور یافتید. ایندوره را چگونه ارزیابی کردید؟
در تمام جشنواره من در ایران نبودم. در فرانسه تئاتر «بازگشت پسر نافرمان» را اجرا میکردیم که ماجرای سهنسل مهاجر ایرانی در فرانسه است که با دوزبان اجرا میشد. اجرای فارسی را سال گذشته در ایران داشتیم و اجرای فرانسه آن را هم امسال در پاریس که مصادف شد با روزهای برگزاری جشنواره فیلم فجر. من مسایل و اخبار جشنواره را دورادور و از طریق اینترنت دنبال میکردم که متاسفانه اغلب اخبار حاشیهای بود!
معیار انتخابتان برای بازی در اینچهار فیلم چه بود؟
من تا حالا این شانس را داشتهام که بتوانم نقشهایی که واقعا دوست دارم انتخاب کنم و تاکنون مجبور به انتخاب نقشی نشدهام.
دلیلش چیست؟
شاید یکی از دلایلش این باشد که بهدنبال ماشین شاسی بلند نیستم. خودم را برای بهدستآوردن اینجور چیزها زیر بار خرج نمیگذارم تا مثلا مجبور شوم سریال یا فیلمهایی بازی کنم که بخواهم خرج استخر و سونایم را دربیاورم! بنابراین تاکنون در فیلمهایی که بازی کردهام واقعا آنها را دوست داشتم. تعدادی موفقترند و تعدادی هم نیستند. سعی کردم فیلمهایی را انتخاب کنم که جسارتی در آن کار باشد و بگویم به زحمتش میارزد. حالا ممکن است بشود یا نشود. چون نمیتوان از نتیجه آن صددرصد باخبر شد. ولی دستکم هرروز که سرکار میروم برای خودم سوال پیش میآید که چه کنم تا کارم را درست انجام دهم. اگر فیلمنامهای که میخوانم دقیقا بدانم پایان آن چیست، برایم جذاب نیست بلکه دوست دارم فیلمی بازی کنم که مقداری آدرنالین ایجاد کند!
برخیها به فیلم «خانه دختر» معترض هستند و حتی زمزمههای توقیف آن شنیده میشود. البته چند علت را مطرح کردند. یکی از آن علل مربوط به نقش شماست که گفته میشود پدر به دختر متعرض شده و از این بابت حاشیههایی درست کردند. نظرتان چیست؟
فیلم سوالی مطرح میکند که برای ایندختر چه اتفاقی افتاده که درنهایت خودکشی میکند. ولی فیلم جوابی نمیدهد. عمدا پاسخ را به تماشاگر واگذار میکند تا خودش حدس بزند. حالا سوال من از کسانی که میخواهند فیلم را توقیف کنند این است: فیلمی را که نه صحنهای نشان میدهد، نه حرفی میزند، چرا براساس تحلیل خودتان میخواهید اکران نشود.
پس مساله تعرض پدر مطرح نیست؟
این صرفا یکتحلیل است. فیلم این را نمیگوید. ممکن است رد غلط باشد که ما فکر کنیم پدر چنین کرده. زمانی هست شما عملی را انجام میدهید که خلاف قانون است و شما چنین کاری انجام دادهاید. بعد مجازات میشوید. اما زمانی هست که من میدانم شما میخواهید فلان عمل را انجام دهید، ولی انجام ندادهاید. حالا زمانی هست که میگویم فکر میکنم فلان کار را شما میخواستید انجام دهید. اینسه موضوع، کاملا باهم فرق دارند و درنهایت براساس فکر غلط خودم شما را قضاوت میکنم و نه براساس عملکرد شما. بنابراین در فیلم هیچ نشانه اینچنینی دیده نمیشود و فقط براساس شنیدههای خارج از دنیای فیلم درباره فیلم حکم صادر میشود!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.