|

چه بی‌نشاط بهاری که بی‌رخ تو رسید

مجید زهتاب

در دیده، آبی گردانده‌ام، اشکی افشانده‌ام، فریادها بر سر آسمان زده‌ام؛ در این ساعاتی که خبر را دریافته‌ام. دوست عزیز و یار دیرینه مسیحایی‌ام پس از ماه‌ها مبارزه با بیماری آخر تسلیم بیدادگری مرگ شد. با فردوسی هم‌فریادم که: اگر مرگ داد است، بیداد چیست و هم‌ناله‌ام که: همی رفت باید کزین چاره نیست / مرا بدتر از مرگ پتیاره نیست! صبح اول اسفند چشم که باز کردم، شادمان از آمدن نوروز بودم و شادتر از اینکه زاون پس از ماه‌های اقامت ملال‌آورش در بیمارستان‌های غربت‌کده غرب، این نوروز را در میان ما خواهد بود. یادم آمد که این مسیحای جوانمرد مهربان چقدر شیفته نوروز است و چقدر این بهار خوش‌به‌حال ماست که او را داریم و حالا قدرش را هم بیشتر می‌دانیم. همین دیروز بود انگار که به دوستان نزدیکم گفته بودم:
- زاون در مبارزه سختی با بیماری است و باید برای تقویت روحیه او کاری کرد، تا بداند که دوستانش چقدر دوستش دارند و بخواهد که به پاس این همه عشق، اندکی بیشتر در دنیای ما بماند. حاصل آن گفت‌وگوها یک‌شماره ویژه‌نامه شد از دریچه که همگان دیدند و بر پیشانی‌اش نوشتیم «به سلامتی زاون». دوستانش به‌ویژه اهالی نجیب سینما چه‌ها که نگفتند و ننوشتند و نکردند برای حمایت او در این جنگ نابرابر؛ جنگ با مرگ! فردای روزی که با تن مجروح و پیکری فروریخته با یک پرواز اختصاصی به اصفهان آمد، به دیدنش رفتم؛ با یک‌جلد دریچه به رسم هدیه دوستان. یک‌ربع‌ساعت پیشش ماندم.
در تمام این مدت با دو دست ناتوانش مجله را پیش چشم گرفته بود و به جلد سبزرنگ، اسم‌ها و تیترهای روی آن نگاه می‌کرد. یک‌لحظه چشم برنداشت، حتی تورقی هم نکرد. بالاخره طاقت نیاوردم. سکوت را شکستم و گفتم: زاون‌جان! این هدیه دوستان توست، شاید به کار سرگرم‌کردنت در بیمارستان بیاید. در پاسخ، یک‌جمله کوتاه بیشتر نگفت، ولی همان یک‌جمله تمام خستگی را از تن من بیرون کرد. آبی در دیده گرداند، اشکی بر گونه غلتاند، بغض کرد و گفت: شرمنده‌ام کردید! او باز خیره شد به آستانه خضرایی دریچه و من او را بدرود کردم و به‌قول بیهقی بزرگ: «کان آخرَ العهدِ بِلِقائه» دیگر ندیدمش تا جمعه‌ای که ناگهان ساعت سه‌بعدازظهر خبرش چون پتک سنگینی بر آینه خیال فرود آمد: «زاون مهربان امروز جمعه، اول اسفند، ساعت دوبعدازظهر همراه با فرشتگان به سفر ابدی رفت».
حالا سه‌ساعت از وقتی خبر را شنیده‌ام، گذشته و این قلم ناتوان است از گریستن در ماتم او آنچنان‌که باید! سوگ زاون چیزی نیست که در توان این قلم باشد، که‌ ای‌کاش قلمم ناچار به کشیدن این‌بار نبود! ‌ای‌کاش من ناگزیر از تحمل مصیبت ازدست‌دادن او نبودم و ‌ای کاش خاک اصفهان ناچار به پذیرفتن او در تاریک‌جای دل خویش نمی‌شد! اما اصفهان بردبار است.
در همین چندسال اخیر پیکر ده‌هاهنرمند، شاعر و موسیقی‌دان را مهربانانه در آغوش گرفته. اما اصفهان گشاده‌دست است. هرکه به آن قدم نهاده، نانش داده و از ایمانش نپرسیده. این شهر کهن به گواه تاریخ همواره نمادی از همنشینی و همدلی همه ادیان توحیدی بوده است. مسجدها و کلیساها و کنیسه‌های چندصدساله گواه عدل این مدعایند. زاون هم بی‌آنکه بداند یا بخواهد، نماد همزیستی، بلکه رفاقت و مصادقت میان ارامنه مسیحی و مسلمانان این شهر شده بود. بی‌تردید می‌گویم که تعداد دوستان مسلمان زاون بسیار بیشتر از دوستان ارمنی او بود. نه اینکه در ارامنه جایگاه فروتری داشت، که این فراوانی دوستان مسلمان فقط به‌خاطر اکثریت مسلمان این شهر بود. خوانده‌ایم که در تشییع‌جنازه مولانا در قونیه پیروان همه ادیان حضور داشتند و به‌درد می‌گریستند.
فردای اصفهان هم تکرار یک تاریخ است. بی‌تردید فردا مسیحیان، یهودیان، زردشتیان و مسلمانان اصفهان سیاهپوش زاون خواهند بود. فردا در کلیسای وانک برایش قرآن خواهیم خواند. فردا در مسجد جامع اصفهان برایش مجلس ختم برپا خواهیم کرد و به خاک خواهیمش سپرد به این امید که در آستانه بهار از خاک این دیار هزارهزار هنرمند شریف و دوست‌داشتنی چون او جوانه بزند. نزدیک‌شدن بهار بر شما خجسته‌باد ‌ای همه آنهایی که زاون ما، مرد بزرگ، صبور، دانا و توانای سینمای ایران را نمی‌شناختید، اما این‌روزها ما دوستان زاون با سایه عزیز -که عمرش درازباد- هم‌داستانیم که:
نه لب گشایدم از گل، نه دل کشد به نبید
چه بی‌نشاط بهاری که بی‌رخ تو رسید!

در دیده، آبی گردانده‌ام، اشکی افشانده‌ام، فریادها بر سر آسمان زده‌ام؛ در این ساعاتی که خبر را دریافته‌ام. دوست عزیز و یار دیرینه مسیحایی‌ام پس از ماه‌ها مبارزه با بیماری آخر تسلیم بیدادگری مرگ شد. با فردوسی هم‌فریادم که: اگر مرگ داد است، بیداد چیست و هم‌ناله‌ام که: همی رفت باید کزین چاره نیست / مرا بدتر از مرگ پتیاره نیست! صبح اول اسفند چشم که باز کردم، شادمان از آمدن نوروز بودم و شادتر از اینکه زاون پس از ماه‌های اقامت ملال‌آورش در بیمارستان‌های غربت‌کده غرب، این نوروز را در میان ما خواهد بود. یادم آمد که این مسیحای جوانمرد مهربان چقدر شیفته نوروز است و چقدر این بهار خوش‌به‌حال ماست که او را داریم و حالا قدرش را هم بیشتر می‌دانیم. همین دیروز بود انگار که به دوستان نزدیکم گفته بودم:
- زاون در مبارزه سختی با بیماری است و باید برای تقویت روحیه او کاری کرد، تا بداند که دوستانش چقدر دوستش دارند و بخواهد که به پاس این همه عشق، اندکی بیشتر در دنیای ما بماند. حاصل آن گفت‌وگوها یک‌شماره ویژه‌نامه شد از دریچه که همگان دیدند و بر پیشانی‌اش نوشتیم «به سلامتی زاون». دوستانش به‌ویژه اهالی نجیب سینما چه‌ها که نگفتند و ننوشتند و نکردند برای حمایت او در این جنگ نابرابر؛ جنگ با مرگ! فردای روزی که با تن مجروح و پیکری فروریخته با یک پرواز اختصاصی به اصفهان آمد، به دیدنش رفتم؛ با یک‌جلد دریچه به رسم هدیه دوستان. یک‌ربع‌ساعت پیشش ماندم.
در تمام این مدت با دو دست ناتوانش مجله را پیش چشم گرفته بود و به جلد سبزرنگ، اسم‌ها و تیترهای روی آن نگاه می‌کرد. یک‌لحظه چشم برنداشت، حتی تورقی هم نکرد. بالاخره طاقت نیاوردم. سکوت را شکستم و گفتم: زاون‌جان! این هدیه دوستان توست، شاید به کار سرگرم‌کردنت در بیمارستان بیاید. در پاسخ، یک‌جمله کوتاه بیشتر نگفت، ولی همان یک‌جمله تمام خستگی را از تن من بیرون کرد. آبی در دیده گرداند، اشکی بر گونه غلتاند، بغض کرد و گفت: شرمنده‌ام کردید! او باز خیره شد به آستانه خضرایی دریچه و من او را بدرود کردم و به‌قول بیهقی بزرگ: «کان آخرَ العهدِ بِلِقائه» دیگر ندیدمش تا جمعه‌ای که ناگهان ساعت سه‌بعدازظهر خبرش چون پتک سنگینی بر آینه خیال فرود آمد: «زاون مهربان امروز جمعه، اول اسفند، ساعت دوبعدازظهر همراه با فرشتگان به سفر ابدی رفت».
حالا سه‌ساعت از وقتی خبر را شنیده‌ام، گذشته و این قلم ناتوان است از گریستن در ماتم او آنچنان‌که باید! سوگ زاون چیزی نیست که در توان این قلم باشد، که‌ ای‌کاش قلمم ناچار به کشیدن این‌بار نبود! ‌ای‌کاش من ناگزیر از تحمل مصیبت ازدست‌دادن او نبودم و ‌ای کاش خاک اصفهان ناچار به پذیرفتن او در تاریک‌جای دل خویش نمی‌شد! اما اصفهان بردبار است.
در همین چندسال اخیر پیکر ده‌هاهنرمند، شاعر و موسیقی‌دان را مهربانانه در آغوش گرفته. اما اصفهان گشاده‌دست است. هرکه به آن قدم نهاده، نانش داده و از ایمانش نپرسیده. این شهر کهن به گواه تاریخ همواره نمادی از همنشینی و همدلی همه ادیان توحیدی بوده است. مسجدها و کلیساها و کنیسه‌های چندصدساله گواه عدل این مدعایند. زاون هم بی‌آنکه بداند یا بخواهد، نماد همزیستی، بلکه رفاقت و مصادقت میان ارامنه مسیحی و مسلمانان این شهر شده بود. بی‌تردید می‌گویم که تعداد دوستان مسلمان زاون بسیار بیشتر از دوستان ارمنی او بود. نه اینکه در ارامنه جایگاه فروتری داشت، که این فراوانی دوستان مسلمان فقط به‌خاطر اکثریت مسلمان این شهر بود. خوانده‌ایم که در تشییع‌جنازه مولانا در قونیه پیروان همه ادیان حضور داشتند و به‌درد می‌گریستند.
فردای اصفهان هم تکرار یک تاریخ است. بی‌تردید فردا مسیحیان، یهودیان، زردشتیان و مسلمانان اصفهان سیاهپوش زاون خواهند بود. فردا در کلیسای وانک برایش قرآن خواهیم خواند. فردا در مسجد جامع اصفهان برایش مجلس ختم برپا خواهیم کرد و به خاک خواهیمش سپرد به این امید که در آستانه بهار از خاک این دیار هزارهزار هنرمند شریف و دوست‌داشتنی چون او جوانه بزند. نزدیک‌شدن بهار بر شما خجسته‌باد ‌ای همه آنهایی که زاون ما، مرد بزرگ، صبور، دانا و توانای سینمای ایران را نمی‌شناختید، اما این‌روزها ما دوستان زاون با سایه عزیز -که عمرش درازباد- هم‌داستانیم که:
نه لب گشایدم از گل، نه دل کشد به نبید
چه بی‌نشاط بهاری که بی‌رخ تو رسید!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.