|

مواجهه زبانی با اعداد بزرگ

از نوسانات قیمت دلار و نفت که بگذریم، دور‌و‌برمان را اعداد و ارقام و آمار احاطه کرده‌اند. شاید در آغاز آفرینش بشر، وقتی هنوز مفهوم عدد بسیار محدود بود و حتی اعداد را تا دو بیشتر نمی‌توانستند بشمارند، جهان به خود نمی‌دید روزی که سراسرش را صفر و یک‌ها تسخیر کنند. آن‌روزها برای عدد، مرزی برای شمارش داشتند. مثلا زمانی در بسیاری جاها، مرز شمارش، عدد شش بود. تا شش می‌شمردند و پس از آن را «بسیار» می‌گفتند. هنوز هم در بسیاری از زبان‌ها «هفت» به معنای بسیار است. در زبان فارسی، ضرب‌المثلی هست که می‌گوید: «هفت‌بار گز کن، یک‌بار پاره کن.» در این ضرب‌المثل، منظور دقیقا هفت‌بار عمل‌کردن نیست، بلکه منظور این است که پس از عمل «بسیار»، نتیجه بگیر.
در زبان روسی هم ضرب‌المثلی به این مفهوم وجود دارد که «هفت‌نفر منتظر یک‌نفر نمی‌مانند» که باز‌هم منظور این است که تعداد زیادی منتظر یک‌نفر نمی‌مانند. همین‌طور در داستان‌ها، وقتی از پادشاهی صحبت می‌شود که در قصری است که هفت‌برج‌و‌بارو دارد یا هفت‌دریا، هفت‌سرزمین، هفت‌آسمان و... همه‌جا «هفت» به معنای بسیار به‌کار رفته. سرتان را درد نیاورم، اینها را گفتم که بگویم چه‌کسی فکرش را می‌کرد در هزاره‌سوم پس از میلاد، اخبار پر شوند از اعداد؛ اعدادی که سربه‌فلک کشیده‌اند و معنای «خیلی» و «بسیار» را هم دگرگون کرده‌اند. دیگر نمی‌دانیم از چه عددی در تحیر باشیم و از چه عددی تعجب کنیم. «کورتیس کوپر» تاکنون سه عدد اول کشف کرده که عددهای خیلی بزرگی بوده‌اند و حتی در مخیله مای ریاضی‌ندان، نمی‌گنجد که این عددها اصلا تا چه اندازه بزرگ هستند. اما در این جهان پر از عدد و رقم، دیگر نمی‌دانیم باید چه عددی را جدی بگیریم و کدام‌یک از آمارها وضعیت قرمز محسوب می‌شوند و کدام‌یک وضعیت ‌سفید. «کامران ندری» اقتصاددان و استادیار دانشگاه در این‌باره می‌گوید: «اعداد و ارقام اطرافمان را باید اشخاص متخصص تفسیر و تاویل کنند.
یک شهروند عادی که نسبت‌به بعضی چیزها اطلاعات تخصصی لازم را ندارد، احتمالا اعداد برای او معنای گنگ و مبهمی دارند ولی آن اعداد برای متخصصان امر، کارآمد و کاربردی است.» او برای تقریب به ذهن ما، ماجرا را اینطور تفسیر می‌کند: «همان‌طور که یک‌آزمایش خون را حتما به پزشک متخصص می‌دهیم تا تحلیلش کند و درباره‌اش نظر بدهد و شاهدیم که حتی کسانی که درباره پزشکی سررشته دارند اما تخصص لازم را برای مواجهه با پارامترهای موجود در آزمایش خون ندارند، درباره آن پارامترها نظر نمی‌دهند و ماجرا را به پزشک متخصص محول می‌کنند. این موضوع درباره آمار و ارقام اقتصادی هم صدق می‌کند. مسلما برای تفسیر این اعداد، نمی‌توان به یک‌متغیر بسنده کرد. متغیرها باید در کنار یکسری اطلاعات غیرکمی قرار بگیرند تا متخصص درباره‌شان نظری کارشناسانه ارایه دهد. در دنیای امروز دریایی از آمار و اطلاعات همه‌روزه تولید و ارایه می‌شود و اگر بخواهیم از این اقیانوس درست استفاده کنیم، مسلما باید تعبیرشان را به متخصصان امر بسپریم.»

از نوسانات قیمت دلار و نفت که بگذریم، دور‌و‌برمان را اعداد و ارقام و آمار احاطه کرده‌اند. شاید در آغاز آفرینش بشر، وقتی هنوز مفهوم عدد بسیار محدود بود و حتی اعداد را تا دو بیشتر نمی‌توانستند بشمارند، جهان به خود نمی‌دید روزی که سراسرش را صفر و یک‌ها تسخیر کنند. آن‌روزها برای عدد، مرزی برای شمارش داشتند. مثلا زمانی در بسیاری جاها، مرز شمارش، عدد شش بود. تا شش می‌شمردند و پس از آن را «بسیار» می‌گفتند. هنوز هم در بسیاری از زبان‌ها «هفت» به معنای بسیار است. در زبان فارسی، ضرب‌المثلی هست که می‌گوید: «هفت‌بار گز کن، یک‌بار پاره کن.» در این ضرب‌المثل، منظور دقیقا هفت‌بار عمل‌کردن نیست، بلکه منظور این است که پس از عمل «بسیار»، نتیجه بگیر.
در زبان روسی هم ضرب‌المثلی به این مفهوم وجود دارد که «هفت‌نفر منتظر یک‌نفر نمی‌مانند» که باز‌هم منظور این است که تعداد زیادی منتظر یک‌نفر نمی‌مانند. همین‌طور در داستان‌ها، وقتی از پادشاهی صحبت می‌شود که در قصری است که هفت‌برج‌و‌بارو دارد یا هفت‌دریا، هفت‌سرزمین، هفت‌آسمان و... همه‌جا «هفت» به معنای بسیار به‌کار رفته. سرتان را درد نیاورم، اینها را گفتم که بگویم چه‌کسی فکرش را می‌کرد در هزاره‌سوم پس از میلاد، اخبار پر شوند از اعداد؛ اعدادی که سربه‌فلک کشیده‌اند و معنای «خیلی» و «بسیار» را هم دگرگون کرده‌اند. دیگر نمی‌دانیم از چه عددی در تحیر باشیم و از چه عددی تعجب کنیم. «کورتیس کوپر» تاکنون سه عدد اول کشف کرده که عددهای خیلی بزرگی بوده‌اند و حتی در مخیله مای ریاضی‌ندان، نمی‌گنجد که این عددها اصلا تا چه اندازه بزرگ هستند. اما در این جهان پر از عدد و رقم، دیگر نمی‌دانیم باید چه عددی را جدی بگیریم و کدام‌یک از آمارها وضعیت قرمز محسوب می‌شوند و کدام‌یک وضعیت ‌سفید. «کامران ندری» اقتصاددان و استادیار دانشگاه در این‌باره می‌گوید: «اعداد و ارقام اطرافمان را باید اشخاص متخصص تفسیر و تاویل کنند.
یک شهروند عادی که نسبت‌به بعضی چیزها اطلاعات تخصصی لازم را ندارد، احتمالا اعداد برای او معنای گنگ و مبهمی دارند ولی آن اعداد برای متخصصان امر، کارآمد و کاربردی است.» او برای تقریب به ذهن ما، ماجرا را اینطور تفسیر می‌کند: «همان‌طور که یک‌آزمایش خون را حتما به پزشک متخصص می‌دهیم تا تحلیلش کند و درباره‌اش نظر بدهد و شاهدیم که حتی کسانی که درباره پزشکی سررشته دارند اما تخصص لازم را برای مواجهه با پارامترهای موجود در آزمایش خون ندارند، درباره آن پارامترها نظر نمی‌دهند و ماجرا را به پزشک متخصص محول می‌کنند. این موضوع درباره آمار و ارقام اقتصادی هم صدق می‌کند. مسلما برای تفسیر این اعداد، نمی‌توان به یک‌متغیر بسنده کرد. متغیرها باید در کنار یکسری اطلاعات غیرکمی قرار بگیرند تا متخصص درباره‌شان نظری کارشناسانه ارایه دهد. در دنیای امروز دریایی از آمار و اطلاعات همه‌روزه تولید و ارایه می‌شود و اگر بخواهیم از این اقیانوس درست استفاده کنیم، مسلما باید تعبیرشان را به متخصصان امر بسپریم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.