دریا بوی ماهی میدهد
احمد غلامی . سردبیر
بهگفته «گی دوبور» هر آدمی بوی خاستگاهش را میدهد. ضربالمثلی نزدیک به این مضمون در کتاب «جامعه نمایش» آمده: «چلیک ماهی همیشه بوی اَرنکه» میدهد. ارنکه نوعی ماهی شبیه ساردیس است که بوی تند این ماهی در چلیک خالی و شستهشده هم باقی میماند. با نگاهی واقعبینانه به سیاست میشود، دیدگاه مجله «گی دوبور» را به همه روسای دولتهای بعد از انقلاب تعمیم داد. در این تعمیم بهوضوح دیده میشود که آمالوآرزوهای رییس هر دولتی چقدر با خاستگاهی که او از آن برخاسته تفاوت و نزدیکی دارد. اگر آمالوآرزوهای یک رییسجمهور را با خاستگاهی که او از آن برخاسته، دو قطب منفک از هم در نظر بگیریم، میبینیم چگونه گاه این دو قطب به هم نزدیک و منطبق میشوند و گاه همدیگر را پس میزنند. آنچه بسیار دشوار است ردیابی این حقیقت اصیل است که کدام یک از آمالوآرزوهای یک رییسجمهور منطبق است با خاستگاهی که او در آن بالیده و به قدرت رسیده است. باز با نگاهی واقعبینانه به سیاست میشود اینگونه نتیجه گرفت که حقیقت اصیلی که از آن حرف زدیم در هیچ دورهای به اندازه دوره انتخابات ریاستجمهوری مخدوش نمیشود و همه به این حرف نادرست عمل میکنند که در بحبوحه شور و هیجان انتخاباتی اندکی انحراف و ابراز آمالوآرزوهای محال اشکالی ندارد، که البته دارد. اشکال دارد، بهخصوص وقتی که پای پول وسط بیاید. هرچقدر که از شور و شعف انتخاباتی فاصله میگیریم، هم مردم، هم مجریان دولت با این حقیقت انکارناپذیر مواجه میشوند که آنان گذشته از مشکلات باقیمانده و دستوپاگیر دولت قبل، با مشکلات تازهسربرآورده هم دستوپنجه نرم میکنند. این بحث را رها میکنم چون هدفم انتقاد از دولتهایی که رفتهاند و دفاع از دولتی که آمده، نیست؛ هدفم بیان صریح و بیپرده این نکته است که در این هنگامه مشکلات و معضلات برآمده از واقعیتهای اقتصادی و فرهنگی ایران، روسایجمهوری بهعنوان یک فرد و یک انسان و یک شخصیت، برای خودشان ایدهها، علایق و آرمان و آرزوهایی دارند که میخواهند آن را محقق کنند. بحث این است که چقدر این رییسجمهور؛ هاشمیرفسنجانی، خاتمی، احمدینژاد و روحانی آرزوها و آرمانهایشان بعد از دوره پرشور انتخاباتی با خاستگاه واقعی آنان همخوانی دارد، به بیان بهتر چقدر در شرایط اقتصادی و فرهنگی ایران، این وعدهها و آرمانها قابلیت اجراییشدن دارد. هیچکس مثل هاشمیرفسنجانی پرده از آرزوی خود برنداشت و تلاش نکرد تا خودش را با آرزویش منطبق کند. او آرزو داشت امیرکبیر ایران باشد، صراحت ایشان این کمک را به ما میکند که حتی با نگاهی گذرا و سطحی به تاریخ ایران به این نکته اذعان کنیم خاستگاهی که امیرکبیر و هاشمیرفسنجانی در آن بالیده و به قدرت رسیدهاند مشابهت زیادی با یکدیگر ندارد. این نگاه فارغ از هرگونه ارزشگذاری و بیشتر در پی آن است تا در نحوه امکانپذیرشدن امکانها تامل کند.
احمدینژاد که خاستگاهی غیرسیاسی داشت و تجربیاتش غالبا در حوزه رفتارهای گروهی و حلقههای محدود شکل گرفته بود، رویا و آرزوی عدالت در سر میپخت و بر آن بود تا جامعهای با برابری بیشتر ایجاد کند. همه اینها به این دلیل به وقوع پیوست و بر احوال ملت عارض شد که آرمانها هیچ تناسبی با خاستگاهش نداشت. احمدینژاد میخواست ایدهآلطلبی را با خاستگاهی آشتی دهد که چندان دغدغه عدالت نداشت. آرزوها زیبایند، باید به آنها اعتماد داشت و برایش هزینه داد. آرزوی تحقق آزادی، عدالت و رفاه مردم، خواست همه رییس دولتهاست. نکته اساسی این است، چقدر این آرزوها با خاستگاه آنها مطابقت و چقدر برای آن شخص اصالت دارد و برایشان هزینه میکند. بحرانهای پیشرو خاستگاه هر رییسجمهوری را محک میزند و نحوه مدیریت هر بحرانی، خود بهترین آزمون است. چندان که بحرانهای دولتهای نهم و دهم بهخوبی خاستگاه سیاسی احمدینژاد را برملا کرد. ایدهآل آن است که آرزوها و آمال با خاستگاه رییسجمهوری انطباق داشته است: چلیک ماهی فقط میتواند بوی ارنکه بدهد.
بهگفته «گی دوبور» هر آدمی بوی خاستگاهش را میدهد. ضربالمثلی نزدیک به این مضمون در کتاب «جامعه نمایش» آمده: «چلیک ماهی همیشه بوی اَرنکه» میدهد. ارنکه نوعی ماهی شبیه ساردیس است که بوی تند این ماهی در چلیک خالی و شستهشده هم باقی میماند. با نگاهی واقعبینانه به سیاست میشود، دیدگاه مجله «گی دوبور» را به همه روسای دولتهای بعد از انقلاب تعمیم داد. در این تعمیم بهوضوح دیده میشود که آمالوآرزوهای رییس هر دولتی چقدر با خاستگاهی که او از آن برخاسته تفاوت و نزدیکی دارد. اگر آمالوآرزوهای یک رییسجمهور را با خاستگاهی که او از آن برخاسته، دو قطب منفک از هم در نظر بگیریم، میبینیم چگونه گاه این دو قطب به هم نزدیک و منطبق میشوند و گاه همدیگر را پس میزنند. آنچه بسیار دشوار است ردیابی این حقیقت اصیل است که کدام یک از آمالوآرزوهای یک رییسجمهور منطبق است با خاستگاهی که او در آن بالیده و به قدرت رسیده است. باز با نگاهی واقعبینانه به سیاست میشود اینگونه نتیجه گرفت که حقیقت اصیلی که از آن حرف زدیم در هیچ دورهای به اندازه دوره انتخابات ریاستجمهوری مخدوش نمیشود و همه به این حرف نادرست عمل میکنند که در بحبوحه شور و هیجان انتخاباتی اندکی انحراف و ابراز آمالوآرزوهای محال اشکالی ندارد، که البته دارد. اشکال دارد، بهخصوص وقتی که پای پول وسط بیاید. هرچقدر که از شور و شعف انتخاباتی فاصله میگیریم، هم مردم، هم مجریان دولت با این حقیقت انکارناپذیر مواجه میشوند که آنان گذشته از مشکلات باقیمانده و دستوپاگیر دولت قبل، با مشکلات تازهسربرآورده هم دستوپنجه نرم میکنند. این بحث را رها میکنم چون هدفم انتقاد از دولتهایی که رفتهاند و دفاع از دولتی که آمده، نیست؛ هدفم بیان صریح و بیپرده این نکته است که در این هنگامه مشکلات و معضلات برآمده از واقعیتهای اقتصادی و فرهنگی ایران، روسایجمهوری بهعنوان یک فرد و یک انسان و یک شخصیت، برای خودشان ایدهها، علایق و آرمان و آرزوهایی دارند که میخواهند آن را محقق کنند. بحث این است که چقدر این رییسجمهور؛ هاشمیرفسنجانی، خاتمی، احمدینژاد و روحانی آرزوها و آرمانهایشان بعد از دوره پرشور انتخاباتی با خاستگاه واقعی آنان همخوانی دارد، به بیان بهتر چقدر در شرایط اقتصادی و فرهنگی ایران، این وعدهها و آرمانها قابلیت اجراییشدن دارد. هیچکس مثل هاشمیرفسنجانی پرده از آرزوی خود برنداشت و تلاش نکرد تا خودش را با آرزویش منطبق کند. او آرزو داشت امیرکبیر ایران باشد، صراحت ایشان این کمک را به ما میکند که حتی با نگاهی گذرا و سطحی به تاریخ ایران به این نکته اذعان کنیم خاستگاهی که امیرکبیر و هاشمیرفسنجانی در آن بالیده و به قدرت رسیدهاند مشابهت زیادی با یکدیگر ندارد. این نگاه فارغ از هرگونه ارزشگذاری و بیشتر در پی آن است تا در نحوه امکانپذیرشدن امکانها تامل کند.
احمدینژاد که خاستگاهی غیرسیاسی داشت و تجربیاتش غالبا در حوزه رفتارهای گروهی و حلقههای محدود شکل گرفته بود، رویا و آرزوی عدالت در سر میپخت و بر آن بود تا جامعهای با برابری بیشتر ایجاد کند. همه اینها به این دلیل به وقوع پیوست و بر احوال ملت عارض شد که آرمانها هیچ تناسبی با خاستگاهش نداشت. احمدینژاد میخواست ایدهآلطلبی را با خاستگاهی آشتی دهد که چندان دغدغه عدالت نداشت. آرزوها زیبایند، باید به آنها اعتماد داشت و برایش هزینه داد. آرزوی تحقق آزادی، عدالت و رفاه مردم، خواست همه رییس دولتهاست. نکته اساسی این است، چقدر این آرزوها با خاستگاه آنها مطابقت و چقدر برای آن شخص اصالت دارد و برایشان هزینه میکند. بحرانهای پیشرو خاستگاه هر رییسجمهوری را محک میزند و نحوه مدیریت هر بحرانی، خود بهترین آزمون است. چندان که بحرانهای دولتهای نهم و دهم بهخوبی خاستگاه سیاسی احمدینژاد را برملا کرد. ایدهآل آن است که آرزوها و آمال با خاستگاه رییسجمهوری انطباق داشته است: چلیک ماهی فقط میتواند بوی ارنکه بدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.