|

نقش و اهمیت ارجاع به‌موقع

دوران طلایی درمان

محمد ریاضی. استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران ،عضو شبکه کشوری رتینوپاتی نوزادان نارس

نقش و اهمیت ارجاع به‌موقع
دوران طلایی درمان

بیماری‌هایی که نوزادان و کودکان را مبتلا می‌کند (به‌ویژه بیماری‌های قابل‌پیشگیری)، به‌طور طبیعی نسبت به بیماری‌هایی که افراد را در سنین میانسالی درگیر می‌کنند، از اهمیت بیشتری برخوردارند. یکی از این موارد «رتینوپاتی» نوزادان نارس است. نکته مهم در ارتباط با این بیماری، آن است که توسعه امکانات در بیمارستان‌ها برای زنده نگه‌داشتن نوزادان نارس در حالی انجام می‌شود که برای وضعیت چشم این نوزدان که نیازمند دریافت درمان‌های ویژه هستند، هنوز تمهیدات لازم در کشور مهیا نیست. مساله بعد، غربالگری این نوزادان است که لازمه آن اطلاع‌‌سانی به جامعه پزشکی از طریق برگزاری دوره‌های آموزشی و کنگره‌های پزشکی و از سوی دیگر اطلاع‌رسانی به عموم مردم از طریق رسانه‌های گروهی است. درواقع مساله آموزش در مورد این بیماری، اساسی‌ترین گام برای مقابله با آن است. در نوزادان نارس به دلیل تکامل‌نیافتن شبکیه و تشکیل‌نشدن رگ‌ها در سراسر آن، جریان خون‌رسانی به شبکیه با اختلال روبه‌رو می‌شود و در واکنش به این وضعیت، رگ‌های غیرعادی در شبکیه رشد می‌کند که کشیدگی تا خونریزی و جداشدن شبکیه، از عوارض آن است. بسته به زمان مراجعه بیمار برای درمان، می‌توان انتظار موفقیت در درمان را داشت. به عبارتی، در مواردی نوزاد پس از درمان، دید طبیعی پیدا می‌کند و در مواقعی می‌توان برای بیمار شرایطی را فراهم کرد که بتواند تنها نور و تاریکی را تشخیص دهد. درمان این نوزادان به ‌شدت و نوع گرفتاری شبکیه بستگی دارد. با وجود درمان‌های جدید دارویی، هنوز هم لیزر بهترین درمان برای این بیماران به شمار می‌رود. ولی در مواردی که رگ‌های زاید تشکیل‌شده در محل شبکیه در قسمت‌های مرکزی شبکیه باشد، تزریق داروهای مهارکننده تشکیل رگ‌های جدید، برتری بیشتری نسبت به روش لیزر دارد. در موارد پیشرفته بیماری مانند جداشدگی شبکیه، روش جراحی روشی مناسب است. طی سال‌های اخیر، با بهبود سیستم‌های جراحی، به‌خصوص جراحی چشم و تغییر این روش‌ها به سمت برش‌های کوچک‌تر و دستگاه‌های ظریف‌تر، اعمال جراحی با آسیب کمتر و سرعت بیشتر انجام می‌شود اما آنچه در مورد نوزادان نارس مهم‌تر از درمان است، مساله شناسایی و درمان زودهنگام این نوزادان است. در حقیقت نقش ارجاع به‌موقع به چشم‌پزشک و تشخیص و درمان به‌موقع، تا به‌آنجاست که می‌توان در مراحل اولیه بیماری و بدون نیاز به جراحی، نوزاد را درمان کرد. دوران طلایی درمان نوزادان، بر اساس فرمولی که از حاصل جمع سن جنینی و نوزادی، به‌دست می‌آید، نکته مهمی که موفقیت درمان را تضمین می‌کند، اقدام به درمان پیش از رسیدن به «حد آستانه» است. این حد بر حسب محل ایجاد رگ‌های جدید و منطقه‌ای از شبکیه که آن را پوشانیده، متفاوت است. اگر نوزاد نارسی یک‌ماه پس از تولد، به حد آستانه برسد و برای درمان ارجاع نشود، حتی اگر در سه‌ماهگی نزد چشم‌پزشک برده شود، شاید در مرحله‌ای قرار گیرد که چشم‌پزشک هم نتواند برای او کاری انجام دهد. هم‌اینک بسیاری از امکانات درمانی نوزادان «ROP» در کشور مهیاست. هم‌اکنون مشکل ما در این زمینه، شناسایی این نوزادان، سیستم ارجاع به‌موقع و آموزش پزشکان و والدین است که امیدواریم با توسعه شبکه ملی رتینوپاتی نوزادان نارس، بتوان در جهت شناسایی این نوزادان گام‌های موثری برداشت.

نقش و اهمیت ارجاع به‌موقع
دوران طلایی درمان

بیماری‌هایی که نوزادان و کودکان را مبتلا می‌کند (به‌ویژه بیماری‌های قابل‌پیشگیری)، به‌طور طبیعی نسبت به بیماری‌هایی که افراد را در سنین میانسالی درگیر می‌کنند، از اهمیت بیشتری برخوردارند. یکی از این موارد «رتینوپاتی» نوزادان نارس است. نکته مهم در ارتباط با این بیماری، آن است که توسعه امکانات در بیمارستان‌ها برای زنده نگه‌داشتن نوزادان نارس در حالی انجام می‌شود که برای وضعیت چشم این نوزدان که نیازمند دریافت درمان‌های ویژه هستند، هنوز تمهیدات لازم در کشور مهیا نیست. مساله بعد، غربالگری این نوزادان است که لازمه آن اطلاع‌‌سانی به جامعه پزشکی از طریق برگزاری دوره‌های آموزشی و کنگره‌های پزشکی و از سوی دیگر اطلاع‌رسانی به عموم مردم از طریق رسانه‌های گروهی است. درواقع مساله آموزش در مورد این بیماری، اساسی‌ترین گام برای مقابله با آن است. در نوزادان نارس به دلیل تکامل‌نیافتن شبکیه و تشکیل‌نشدن رگ‌ها در سراسر آن، جریان خون‌رسانی به شبکیه با اختلال روبه‌رو می‌شود و در واکنش به این وضعیت، رگ‌های غیرعادی در شبکیه رشد می‌کند که کشیدگی تا خونریزی و جداشدن شبکیه، از عوارض آن است. بسته به زمان مراجعه بیمار برای درمان، می‌توان انتظار موفقیت در درمان را داشت. به عبارتی، در مواردی نوزاد پس از درمان، دید طبیعی پیدا می‌کند و در مواقعی می‌توان برای بیمار شرایطی را فراهم کرد که بتواند تنها نور و تاریکی را تشخیص دهد. درمان این نوزادان به ‌شدت و نوع گرفتاری شبکیه بستگی دارد. با وجود درمان‌های جدید دارویی، هنوز هم لیزر بهترین درمان برای این بیماران به شمار می‌رود. ولی در مواردی که رگ‌های زاید تشکیل‌شده در محل شبکیه در قسمت‌های مرکزی شبکیه باشد، تزریق داروهای مهارکننده تشکیل رگ‌های جدید، برتری بیشتری نسبت به روش لیزر دارد. در موارد پیشرفته بیماری مانند جداشدگی شبکیه، روش جراحی روشی مناسب است. طی سال‌های اخیر، با بهبود سیستم‌های جراحی، به‌خصوص جراحی چشم و تغییر این روش‌ها به سمت برش‌های کوچک‌تر و دستگاه‌های ظریف‌تر، اعمال جراحی با آسیب کمتر و سرعت بیشتر انجام می‌شود اما آنچه در مورد نوزادان نارس مهم‌تر از درمان است، مساله شناسایی و درمان زودهنگام این نوزادان است. در حقیقت نقش ارجاع به‌موقع به چشم‌پزشک و تشخیص و درمان به‌موقع، تا به‌آنجاست که می‌توان در مراحل اولیه بیماری و بدون نیاز به جراحی، نوزاد را درمان کرد. دوران طلایی درمان نوزادان، بر اساس فرمولی که از حاصل جمع سن جنینی و نوزادی، به‌دست می‌آید، نکته مهمی که موفقیت درمان را تضمین می‌کند، اقدام به درمان پیش از رسیدن به «حد آستانه» است. این حد بر حسب محل ایجاد رگ‌های جدید و منطقه‌ای از شبکیه که آن را پوشانیده، متفاوت است. اگر نوزاد نارسی یک‌ماه پس از تولد، به حد آستانه برسد و برای درمان ارجاع نشود، حتی اگر در سه‌ماهگی نزد چشم‌پزشک برده شود، شاید در مرحله‌ای قرار گیرد که چشم‌پزشک هم نتواند برای او کاری انجام دهد. هم‌اینک بسیاری از امکانات درمانی نوزادان «ROP» در کشور مهیاست. هم‌اکنون مشکل ما در این زمینه، شناسایی این نوزادان، سیستم ارجاع به‌موقع و آموزش پزشکان و والدین است که امیدواریم با توسعه شبکه ملی رتینوپاتی نوزادان نارس، بتوان در جهت شناسایی این نوزادان گام‌های موثری برداشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.