تازههای انتشارات کویر
خاطرات روحانی مترقی
دفترچه خاطرات یک روحانی مترقی در زمان مشروطه جذابیت زیادی برای علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران دارد. شیخابراهیم زنجانی فرزند شیخهادی خمسهای از فضلای زنجان و از آزادیخواهان و روشنفکران صدر مشروطه بود. در مجلس اول مشروطه از زنجان و در دوره دوم از تبریز و در دوره سوم و چهارم از زنجان به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب شد. محاکمه شیخ فضلالله نوری مجتهد معروف در سال 1328 قمری در دادگاهی انجام شد که شیخابراهیم زنجانی قاضی آن دادگاه بود. شیخابراهیم زنجانی برخلاف رای شعبه پارلمانی فرقه دموکرات که خود نیز عضو آن بود رای به قبول اولتیماتوم روسیه بر ضد ایران داد. جدای از اندیشهها و رویکرد سیاسی شیخابراهیم زنجانی در عهد مشروطه، اصلیترین ویژگی کتاب او رویکردی است که در خاطرهنویسی دارد. او به خاطراتی از زندگی و علایق شخصی خود اشاره کرده که نوشتن درباره آنها در کسوت یک روحانی کاری خرق عادت است. او در زندگی روزمره نگاه کنجکاوی داشت و درباره ترقیهای عصر جدید که در بیرون از حوزه اتفاق میافتاد نظری مثبت داشت. در فصلی با عنوان «دوره پنجم زندگانی: عمر من و حس محبت خانواده و اولاد» درباره دنیای بیرون از مرزهای
مطالعه روحانیت آن روزگار مینویسد: «میرزا علیاصغرخان و حاجی مشیرالممالک وزیر با من رفتوآمد پیدا کرده، گاهگاه صحبت از علوم و ترقیات خارجه میکنند. یک روزنامه که از مصر میآمد و اول «ثریا» بود و بعد «پرورش» هفتگی محرمانه به من میدادند و در خلوت میخواندم. «حبلالمتین» کلکته هم برای او و برای میرزا هاشمخان میآمد و محرمانه به من میدادند و میخواندم. در نهایت پرهیز میکردم از اینکه طلاب و ملاها بدانند من روزنامه میخوانم، زیرا تکفیر در نزد این بیچارگان نادان مثل آبخوردن است. معلوم است اطلاع و آگاهی از دنیا، خصوصا وضع فرنگستان اولین کفر است، زیرا هم شاه و اعیان و هم آدمفریبان نمیخواهند مردم چیزی بدانند.»
در مذمت دروغ
زمانی هرودت درباره ایرانیها گفته بود آنها به یک صفت ممتاز شهرت دارند و آن راستگویی است و نفرتشان از دروغ. در یکی از سنگنبشتههای یادگار داریوش نیز آمده که «خدایا کشور مرا از آفت خشکسالی و از دروغگویی ایمن بدار». اما امروز یکی از مشکلات فرهنگی بزرگی که جامعه ایران با آن دستبهگریبان است رواج دروغ است. چرا به چنین جایی رسیدهایم؟ دروغ نمایش نادرست واقعیات و مکنونات است و شامل چهرههای گوناگون میشود. مانند دروغگویی و دورویی، تظاهر و تملق، فریب و کلاهگذاری، ریا و تزویر، خلفعهد و خیانت، نفاق و ناروایی و امثال آن. به طوری که میدانیم این خصلت یا نیت یک مساله اخلاقی ساده فردی نیست که اختصاص به ما ایرانیان داشته باشد و در همه فرهنگها و کلیه شئون زندگی فردی و اجتماعی ملتها توسعه یافته و تاثیر دارد. مهندس بازرگان در کتاب «دروغ و نقش آن در دین و دنیای ما» ابتدا زمینههای دروغ را در زندگی افراد و اجتماعات و ریشه آن را در طبیعت و فطرت انسان و واکنش آیینها و حکومتها به صورت ملموس و عینی مطرح میکند که دروغ از کجا و از چه چیز سرچشمه میگیرد و به لحاظ اجتماعی و دینی به بررسی آن میپردازد. شاید آنچه در این اثر
مهمتر به نظر میرسد بخش پایانی کتاب است که به موضوع «چرا چنین شدیم و چه باید بکنیم» پرداخته و راهکارهایی ارایه داده که میتواند برای تحول فرهنگی جامعه ما مفید و آموزنده باشد. در این فصل بازرگان به این پرسش پاسخ میدهد که چرا ما ایرانیان پس از مسلمانشدن، با آن همه تاکید و تفصیلی که قرآن و سنت درباره راستی و درستی و پاکی آوردهاند، سیر قهقرایی را طی کرده، ناجور و ناروا از آب در آمدهایم.
فرجام نخستین رییسجمهور
اولین رییسجمهور قانونی ایران یعنی ابوالحسن بنیصدر نتوانست چنانکه باید شرایط سیاسی پیچیده زمانه را درک و مدیریت کند. آن روزگار پرتلاطم، نیاز به سیاستمداران تواناتری داشت. اولین تجربه دموکراسی در ایران به فرصتسوزی بزرگی مبدل شد. در اولین انتخابات ریاستجمهوری تاریخ جمهوری اسلامی در سال 1358 مردم ایران پای صندوقهای رای رفتند تا اولین رییسجمهور کشور را انتخاب کنند. اهمیت این حادثه از آنجا ناشی میشد که در فردای فروپاشی محکمترین نظام سلطنتی در جهان این انتخابات به وقوع میپیوست. برای مردم، اینکه چهکسی اولین رییسجمهور ایران باشد محل تامل بسیار بود. در این روز تاریخی ابوالحسن بنیصدر توانست با به دست آوردن بیش از 75درصد آرای شرکتکنندگان در انتخابات گوی سبقت را از دیگر نامزدها ربوده و نام خود را بهعنوان اولین رییسجمهور نظام نوپای اسلامی در تاریخ ایران به ثبت رساند. شاید در این روز هیچکس نمیدانست این انتخابات سرآغاز دورانی از تشنج و درگیری سیاسی و اجتماعی خواهد بود که مهر دولت مستعجل را بر پیشانی دولت بنیصدر خواهد کوبید و در سرانجام آن طعم تجربهای تلخ و آغشته به خون و دشمنی بیپایان را در ذائقه
ملت خواهد نشاند. کمتر از 17ماه پس از انتخابات مردم، نمایندگان مجلس شورای اسلامی روز یکشنبه سیویکم خرداد 1360 رای به «عدم کفایت سیاسی» بنیصدر دادند و 37روز پس از آن روزنامهها در روز چهارشنبه هفتم مردادماه نوشتند: «بنی صدر با اخذ پناهندگی سیاسی به پاریس گریخت.» پنج گفتوگوی انجامشده که در کتاب «اولین رییسجمهور» آمده، حاصل دغدغه گروهی از نسل جوان آن سالهای پرتلاطم است. خواننده از میان مطالب این کتاب با نگرشها، فضای سیاسی و صفبندیها و تفکرات حاکم در آن زمان آشنا خواهد شد و بسیاری از نکتهها و نانوشتهها را در آن خواهد یافت. در این کتاب گفتوگوهایی با جلالالدین فارسی، ابوالحسن بنیصدر و حسن حبیبی چاپ شده است. دو بخش از کتاب هم به گفتوگوهایی با شهیدبهشتی و مرحوم عزتالله سحابی اختصاص یافته است. گفتوگوی شهیدبهشتی بعد از شنیدن نوار این گفتوگو با بنیصدر و به دعوت ایشان و برای پاسخ به اتهاماتی که بنیصدر در گفتوگوی خود به او و حزب جمهوری نسبت داده بود، انجام شده است. گفتوگو با عزتالله سحابی نیز بیشتر برای شنیدن نظرات یکی از چهرههای خوشنام و باتجربه انقلاب درباره کاندیداها در کتاب آمده است.
خاطرات روحانی مترقی
دفترچه خاطرات یک روحانی مترقی در زمان مشروطه جذابیت زیادی برای علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران دارد. شیخابراهیم زنجانی فرزند شیخهادی خمسهای از فضلای زنجان و از آزادیخواهان و روشنفکران صدر مشروطه بود. در مجلس اول مشروطه از زنجان و در دوره دوم از تبریز و در دوره سوم و چهارم از زنجان به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب شد. محاکمه شیخ فضلالله نوری مجتهد معروف در سال 1328 قمری در دادگاهی انجام شد که شیخابراهیم زنجانی قاضی آن دادگاه بود. شیخابراهیم زنجانی برخلاف رای شعبه پارلمانی فرقه دموکرات که خود نیز عضو آن بود رای به قبول اولتیماتوم روسیه بر ضد ایران داد. جدای از اندیشهها و رویکرد سیاسی شیخابراهیم زنجانی در عهد مشروطه، اصلیترین ویژگی کتاب او رویکردی است که در خاطرهنویسی دارد. او به خاطراتی از زندگی و علایق شخصی خود اشاره کرده که نوشتن درباره آنها در کسوت یک روحانی کاری خرق عادت است. او در زندگی روزمره نگاه کنجکاوی داشت و درباره ترقیهای عصر جدید که در بیرون از حوزه اتفاق میافتاد نظری مثبت داشت. در فصلی با عنوان «دوره پنجم زندگانی: عمر من و حس محبت خانواده و اولاد» درباره دنیای بیرون از مرزهای
مطالعه روحانیت آن روزگار مینویسد: «میرزا علیاصغرخان و حاجی مشیرالممالک وزیر با من رفتوآمد پیدا کرده، گاهگاه صحبت از علوم و ترقیات خارجه میکنند. یک روزنامه که از مصر میآمد و اول «ثریا» بود و بعد «پرورش» هفتگی محرمانه به من میدادند و در خلوت میخواندم. «حبلالمتین» کلکته هم برای او و برای میرزا هاشمخان میآمد و محرمانه به من میدادند و میخواندم. در نهایت پرهیز میکردم از اینکه طلاب و ملاها بدانند من روزنامه میخوانم، زیرا تکفیر در نزد این بیچارگان نادان مثل آبخوردن است. معلوم است اطلاع و آگاهی از دنیا، خصوصا وضع فرنگستان اولین کفر است، زیرا هم شاه و اعیان و هم آدمفریبان نمیخواهند مردم چیزی بدانند.»
در مذمت دروغ
زمانی هرودت درباره ایرانیها گفته بود آنها به یک صفت ممتاز شهرت دارند و آن راستگویی است و نفرتشان از دروغ. در یکی از سنگنبشتههای یادگار داریوش نیز آمده که «خدایا کشور مرا از آفت خشکسالی و از دروغگویی ایمن بدار». اما امروز یکی از مشکلات فرهنگی بزرگی که جامعه ایران با آن دستبهگریبان است رواج دروغ است. چرا به چنین جایی رسیدهایم؟ دروغ نمایش نادرست واقعیات و مکنونات است و شامل چهرههای گوناگون میشود. مانند دروغگویی و دورویی، تظاهر و تملق، فریب و کلاهگذاری، ریا و تزویر، خلفعهد و خیانت، نفاق و ناروایی و امثال آن. به طوری که میدانیم این خصلت یا نیت یک مساله اخلاقی ساده فردی نیست که اختصاص به ما ایرانیان داشته باشد و در همه فرهنگها و کلیه شئون زندگی فردی و اجتماعی ملتها توسعه یافته و تاثیر دارد. مهندس بازرگان در کتاب «دروغ و نقش آن در دین و دنیای ما» ابتدا زمینههای دروغ را در زندگی افراد و اجتماعات و ریشه آن را در طبیعت و فطرت انسان و واکنش آیینها و حکومتها به صورت ملموس و عینی مطرح میکند که دروغ از کجا و از چه چیز سرچشمه میگیرد و به لحاظ اجتماعی و دینی به بررسی آن میپردازد. شاید آنچه در این اثر
مهمتر به نظر میرسد بخش پایانی کتاب است که به موضوع «چرا چنین شدیم و چه باید بکنیم» پرداخته و راهکارهایی ارایه داده که میتواند برای تحول فرهنگی جامعه ما مفید و آموزنده باشد. در این فصل بازرگان به این پرسش پاسخ میدهد که چرا ما ایرانیان پس از مسلمانشدن، با آن همه تاکید و تفصیلی که قرآن و سنت درباره راستی و درستی و پاکی آوردهاند، سیر قهقرایی را طی کرده، ناجور و ناروا از آب در آمدهایم.
فرجام نخستین رییسجمهور
اولین رییسجمهور قانونی ایران یعنی ابوالحسن بنیصدر نتوانست چنانکه باید شرایط سیاسی پیچیده زمانه را درک و مدیریت کند. آن روزگار پرتلاطم، نیاز به سیاستمداران تواناتری داشت. اولین تجربه دموکراسی در ایران به فرصتسوزی بزرگی مبدل شد. در اولین انتخابات ریاستجمهوری تاریخ جمهوری اسلامی در سال 1358 مردم ایران پای صندوقهای رای رفتند تا اولین رییسجمهور کشور را انتخاب کنند. اهمیت این حادثه از آنجا ناشی میشد که در فردای فروپاشی محکمترین نظام سلطنتی در جهان این انتخابات به وقوع میپیوست. برای مردم، اینکه چهکسی اولین رییسجمهور ایران باشد محل تامل بسیار بود. در این روز تاریخی ابوالحسن بنیصدر توانست با به دست آوردن بیش از 75درصد آرای شرکتکنندگان در انتخابات گوی سبقت را از دیگر نامزدها ربوده و نام خود را بهعنوان اولین رییسجمهور نظام نوپای اسلامی در تاریخ ایران به ثبت رساند. شاید در این روز هیچکس نمیدانست این انتخابات سرآغاز دورانی از تشنج و درگیری سیاسی و اجتماعی خواهد بود که مهر دولت مستعجل را بر پیشانی دولت بنیصدر خواهد کوبید و در سرانجام آن طعم تجربهای تلخ و آغشته به خون و دشمنی بیپایان را در ذائقه
ملت خواهد نشاند. کمتر از 17ماه پس از انتخابات مردم، نمایندگان مجلس شورای اسلامی روز یکشنبه سیویکم خرداد 1360 رای به «عدم کفایت سیاسی» بنیصدر دادند و 37روز پس از آن روزنامهها در روز چهارشنبه هفتم مردادماه نوشتند: «بنی صدر با اخذ پناهندگی سیاسی به پاریس گریخت.» پنج گفتوگوی انجامشده که در کتاب «اولین رییسجمهور» آمده، حاصل دغدغه گروهی از نسل جوان آن سالهای پرتلاطم است. خواننده از میان مطالب این کتاب با نگرشها، فضای سیاسی و صفبندیها و تفکرات حاکم در آن زمان آشنا خواهد شد و بسیاری از نکتهها و نانوشتهها را در آن خواهد یافت. در این کتاب گفتوگوهایی با جلالالدین فارسی، ابوالحسن بنیصدر و حسن حبیبی چاپ شده است. دو بخش از کتاب هم به گفتوگوهایی با شهیدبهشتی و مرحوم عزتالله سحابی اختصاص یافته است. گفتوگوی شهیدبهشتی بعد از شنیدن نوار این گفتوگو با بنیصدر و به دعوت ایشان و برای پاسخ به اتهاماتی که بنیصدر در گفتوگوی خود به او و حزب جمهوری نسبت داده بود، انجام شده است. گفتوگو با عزتالله سحابی نیز بیشتر برای شنیدن نظرات یکی از چهرههای خوشنام و باتجربه انقلاب درباره کاندیداها در کتاب آمده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.