|

قوانین منع رفت‌وآمد در پایتخت عراق پس از 11 سال لغو شد

نقاب آرامش بر بغداد

خیابان‌های بغداد بامداد روز‌گذشته چهره دیگری داشت. پیاده‌روها این‌بار نه سوت‌وکور، بلکه مملو از عابرینی بودند که تازه پس از نیمه‌شب هوس گشت‌وگذار کرده بودند. ساعت از 12 گذشته بود؛ اما نوازندگان در گوشه‌و‌کنار خیابان‌ها بساط کرده بودند، درِ رستوران‌ها و کافه‌ها به روی مشتریان باز بود و حتی اگر کسی هوای آن داشت تا به‌سر‌و‌صورت خود صفایی دهد، پس از کمی جست‌وجو ناامید به خانه بازنمی‌گشت. این شاید تصویری آشنا از زندگی شبانه شهروندان اروپایی باشد، اما برای ساکنین بغداد، پایتخت عراق، به خاطره‌ای می‌ماند که زیر غبار 12ساله جنگ به شدت رنگ باخته بود. با این اوصاف، وقتی حیدر‌العبادی، نخست‌وزیر عراق چهار‌روز پیش‌ از تصمیم دولت برای لغو قانون منع رفت‌وآمد شبانه در پایتخت از ابتدای هفته خبر داد، جوانان بغدادی از فرط هیجان به تکاپو افتادند. حاصل هماهنگی‌های آنان در شبکه‌های اجتماعی، در واقع بارقه‌ای بود از آنچه حیدر‌العبادی در حد توان خود به شهروندان بغدادی وعده داده بود: بازگرداندن زندگی به مسیر عادی آن. جمعیتی از زنان و مردان جوان و سالخورده در‌حالی بنا‌بر قرار قبلی و در میان حضور سنگین نیروهای امنیتی، بامداد روز گذشته در میدان التحریر بغداد به جشن و پایکوبی پرداختند که صدای بوق و شادمانی کاروانی از جوانان عراقی، سوار بر خودروهای خود، خیابان‌های مناطقی از شهر را به تسخیر خود درآورده بود. آنان این‌بار بدون دغدغه‌ و با به‌اهتزاز‌درآوردن پرچم عراق، ایست‌بازرسی‌هایی را پشت‌سر می‌گذاشتند که پیش‌تر تنها خودروهای دولتی اجازه عبور از آنها را داشتند. فائز احمد یکی از کافه‌دارانی بود که پیش‌تر باید ساعت 11:30 کافه را می‌بست تا سر وقت به خانه برسد. او که در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه، از احساس آزادی یک زندانی سخن می‌گفت، دیگر پس از نیمه‌شب نیز قصد رفتن به خانه را نداشت. مروان هاشم یکی دیگر از مغازه‌داران مرکز بغداد بود که بنا بر گفته خودش سال‌ها انتظار اعلام چنین تصمیمی از سوی دولت را می‌کشید؛ تصمیمی که به‌نظر برخی دیگر از مغازه‌داران، شجاعانه‌ترین اقدام دولت العبادی و سندی بر امنیت نسبی کشور است. قوانین منع رفت‌وآمد از حدود یک‌سال پس از آغاز حملات ایالات متحده به عراق در سال2003 به ویژگی‌ تفکیک‌ناپذیر زندگی شهروندان بغدادی بدل شده بود. خشونت‌های فرقه‌ای و عملیات تروریستی در پایتخت تقریبا هیچ‌گاه به مقامات عراقی اجازه نمی‌داد تا این قوانین را لغو کنند؛ حتی در مجال‌های کوتاه آرامش نیز یک حادثه تروریستی کافی بود تا قوانین منع رفت‌وآمد این‌بار با شدت بیشتری اعمال شوند. بارزترین نمونه آن در سال2006 رخ داد؛ یعنی هنگامی که کشته‌شدن 150غیرنظامی در جریان انفجار یک‌بمب موجب شد تا رفت‌وآمد شهروندان از ساعت هشت‌شب تا شش‌صبح با محدودیت مواجه شود. اما همین قوانین نیز تاثیر چندانی در کاهش شمار تلفات آن حملات تروریستی نداشت که طی روز جان شهروندان را می‌گرفت. با‌این‌حال، اکنون که حملات تروریستی دیگر به شدت سال‌های ابتدایی پس از هجوم آمریکا نیست، اما همچنان قربانیان چشم‌گیری می‌گیرد، دولت عراق دیگر حتی نیازی به منع سهل‌گیرانه رفت‌وآمد از 12نیمه‌شب تا پنج‌صبح نیز نمی‌بیند؛ تصمیمی که در سایه تهدید داعش و اعتراف دولت بر استمرار وضعیت جنگی، نگرانی‌های بسیاری در پی داشته است. بخش اعظم شهروندان عراقی در‌حالی بامداد روز گذشته از خانه‌های خود خارج نشدند که نغمه و پایکوبی دیگر همشهریان‌شان هنوز بار سنگین صدای انفجارهای زنجیره‌ای روز شنبه را به دوش خود احساس می‌کرد؛ حملاتی که سهمگین‌ترین آن در رستورانی در منطقه بغداد الجدیده واقع در شرق بغداد روی داد. حمله انتحاری روز شنبه به این رستوران که مملو از زنان و کودکان بود، در‌حالی بیش از 22کشته و 41زخمی برجای گذاشته که تبهکاران داعش مسوولیت این اقدام وحشیانه را بر عهده گرفته‌اند. این درحالی است که انفجار همزمان دو بمب در بازاری عربی در منطقه شورجه واقع در مرکز بغداد نیز ضمن زخمی‌کردن 32نفر، جان 9نفر دیگر را گرفته است. به گفته پلیس بغداد، انفجاری دیگر در جنوب غربی پایتخت نیز چهار‌قربانی برجای گذاشته است. اما کشته‌شدن دست‌کم 37نفر در جریان پنج‌بمب‌گذاری، آن پیش‌درآمدی نبود که دولت عراق برای بازگرداندن مردم به زندگی عادی دنبال می‌کرد. با این حال اگر این آمار هنوز چندان تکان‌دهنده نیست، بهتر است بدانید طرح لغو قوانین منع رفت‌وآمد و غیرنظامی‌سازی برخی از مناطق بغداد در قالب برداشتن ایست‌بازرسی‌ها در‌حالی از روز گذشته اجرایی شده که بنابر گزارش سازمان ملل متحد، تنها در ماه ژانویه سال‌جاری بغداد بیش‌ترین سهم را از قربانیان خشونت در آن کشور دارد؛ قربانیانی که به هزار‌و‌۳۷۵نفر می‌رسند. اینها همه جدای از آمار تلفات چهارهزارو700نفره غیرنظامی این شهر در سال گذشته است که با رشدی حدودا صددرصدی پایتخت عراق را به مرگبارترین شهر آن کشور در سال2014 بدل کرده است. در‌حالی‌که به گفته سرتیپ سعد معان، سخنگوی وزارت کشور عراق، این بمب‌گذاری‌ها ارتباطی با لغو قانون منع رفت‌و‌آمد در بغداد ندارند، به‌نظر می‌رسد بسیاری از شهروندان بغدادی حق داشتند تا در غم انبوه کشته‌شدگان، نای چندانی برای شادمانی نداشته باشند.

خیابان‌های بغداد بامداد روز‌گذشته چهره دیگری داشت. پیاده‌روها این‌بار نه سوت‌وکور، بلکه مملو از عابرینی بودند که تازه پس از نیمه‌شب هوس گشت‌وگذار کرده بودند. ساعت از 12 گذشته بود؛ اما نوازندگان در گوشه‌و‌کنار خیابان‌ها بساط کرده بودند، درِ رستوران‌ها و کافه‌ها به روی مشتریان باز بود و حتی اگر کسی هوای آن داشت تا به‌سر‌و‌صورت خود صفایی دهد، پس از کمی جست‌وجو ناامید به خانه بازنمی‌گشت. این شاید تصویری آشنا از زندگی شبانه شهروندان اروپایی باشد، اما برای ساکنین بغداد، پایتخت عراق، به خاطره‌ای می‌ماند که زیر غبار 12ساله جنگ به شدت رنگ باخته بود. با این اوصاف، وقتی حیدر‌العبادی، نخست‌وزیر عراق چهار‌روز پیش‌ از تصمیم دولت برای لغو قانون منع رفت‌وآمد شبانه در پایتخت از ابتدای هفته خبر داد، جوانان بغدادی از فرط هیجان به تکاپو افتادند. حاصل هماهنگی‌های آنان در شبکه‌های اجتماعی، در واقع بارقه‌ای بود از آنچه حیدر‌العبادی در حد توان خود به شهروندان بغدادی وعده داده بود: بازگرداندن زندگی به مسیر عادی آن. جمعیتی از زنان و مردان جوان و سالخورده در‌حالی بنا‌بر قرار قبلی و در میان حضور سنگین نیروهای امنیتی، بامداد روز گذشته در میدان التحریر بغداد به جشن و پایکوبی پرداختند که صدای بوق و شادمانی کاروانی از جوانان عراقی، سوار بر خودروهای خود، خیابان‌های مناطقی از شهر را به تسخیر خود درآورده بود. آنان این‌بار بدون دغدغه‌ و با به‌اهتزاز‌درآوردن پرچم عراق، ایست‌بازرسی‌هایی را پشت‌سر می‌گذاشتند که پیش‌تر تنها خودروهای دولتی اجازه عبور از آنها را داشتند. فائز احمد یکی از کافه‌دارانی بود که پیش‌تر باید ساعت 11:30 کافه را می‌بست تا سر وقت به خانه برسد. او که در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه، از احساس آزادی یک زندانی سخن می‌گفت، دیگر پس از نیمه‌شب نیز قصد رفتن به خانه را نداشت. مروان هاشم یکی دیگر از مغازه‌داران مرکز بغداد بود که بنا بر گفته خودش سال‌ها انتظار اعلام چنین تصمیمی از سوی دولت را می‌کشید؛ تصمیمی که به‌نظر برخی دیگر از مغازه‌داران، شجاعانه‌ترین اقدام دولت العبادی و سندی بر امنیت نسبی کشور است. قوانین منع رفت‌وآمد از حدود یک‌سال پس از آغاز حملات ایالات متحده به عراق در سال2003 به ویژگی‌ تفکیک‌ناپذیر زندگی شهروندان بغدادی بدل شده بود. خشونت‌های فرقه‌ای و عملیات تروریستی در پایتخت تقریبا هیچ‌گاه به مقامات عراقی اجازه نمی‌داد تا این قوانین را لغو کنند؛ حتی در مجال‌های کوتاه آرامش نیز یک حادثه تروریستی کافی بود تا قوانین منع رفت‌وآمد این‌بار با شدت بیشتری اعمال شوند. بارزترین نمونه آن در سال2006 رخ داد؛ یعنی هنگامی که کشته‌شدن 150غیرنظامی در جریان انفجار یک‌بمب موجب شد تا رفت‌وآمد شهروندان از ساعت هشت‌شب تا شش‌صبح با محدودیت مواجه شود. اما همین قوانین نیز تاثیر چندانی در کاهش شمار تلفات آن حملات تروریستی نداشت که طی روز جان شهروندان را می‌گرفت. با‌این‌حال، اکنون که حملات تروریستی دیگر به شدت سال‌های ابتدایی پس از هجوم آمریکا نیست، اما همچنان قربانیان چشم‌گیری می‌گیرد، دولت عراق دیگر حتی نیازی به منع سهل‌گیرانه رفت‌وآمد از 12نیمه‌شب تا پنج‌صبح نیز نمی‌بیند؛ تصمیمی که در سایه تهدید داعش و اعتراف دولت بر استمرار وضعیت جنگی، نگرانی‌های بسیاری در پی داشته است. بخش اعظم شهروندان عراقی در‌حالی بامداد روز گذشته از خانه‌های خود خارج نشدند که نغمه و پایکوبی دیگر همشهریان‌شان هنوز بار سنگین صدای انفجارهای زنجیره‌ای روز شنبه را به دوش خود احساس می‌کرد؛ حملاتی که سهمگین‌ترین آن در رستورانی در منطقه بغداد الجدیده واقع در شرق بغداد روی داد. حمله انتحاری روز شنبه به این رستوران که مملو از زنان و کودکان بود، در‌حالی بیش از 22کشته و 41زخمی برجای گذاشته که تبهکاران داعش مسوولیت این اقدام وحشیانه را بر عهده گرفته‌اند. این درحالی است که انفجار همزمان دو بمب در بازاری عربی در منطقه شورجه واقع در مرکز بغداد نیز ضمن زخمی‌کردن 32نفر، جان 9نفر دیگر را گرفته است. به گفته پلیس بغداد، انفجاری دیگر در جنوب غربی پایتخت نیز چهار‌قربانی برجای گذاشته است. اما کشته‌شدن دست‌کم 37نفر در جریان پنج‌بمب‌گذاری، آن پیش‌درآمدی نبود که دولت عراق برای بازگرداندن مردم به زندگی عادی دنبال می‌کرد. با این حال اگر این آمار هنوز چندان تکان‌دهنده نیست، بهتر است بدانید طرح لغو قوانین منع رفت‌وآمد و غیرنظامی‌سازی برخی از مناطق بغداد در قالب برداشتن ایست‌بازرسی‌ها در‌حالی از روز گذشته اجرایی شده که بنابر گزارش سازمان ملل متحد، تنها در ماه ژانویه سال‌جاری بغداد بیش‌ترین سهم را از قربانیان خشونت در آن کشور دارد؛ قربانیانی که به هزار‌و‌۳۷۵نفر می‌رسند. اینها همه جدای از آمار تلفات چهارهزارو700نفره غیرنظامی این شهر در سال گذشته است که با رشدی حدودا صددرصدی پایتخت عراق را به مرگبارترین شهر آن کشور در سال2014 بدل کرده است. در‌حالی‌که به گفته سرتیپ سعد معان، سخنگوی وزارت کشور عراق، این بمب‌گذاری‌ها ارتباطی با لغو قانون منع رفت‌و‌آمد در بغداد ندارند، به‌نظر می‌رسد بسیاری از شهروندان بغدادی حق داشتند تا در غم انبوه کشته‌شدگان، نای چندانی برای شادمانی نداشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.