|

بهشتی: با آگاهی‌بخشی می‌توان مانع تخریب تاریخ شد

سعید برآبادی: پنجشنبه‌ای که گذشت، خاطره یک خانه تاریخی دیگر از تهران پاک شد. شاید بسازوبفروش‌ها و صاحب این عمارت 70ساله، آن را لکه‌ای غم‌انگیز و متروک بر چهره خیابان ابوریحان می‌دیدند که در سال‌های اخیر مامنی برای کارتن‌خواب‌ها و معتادان شده بود اما کمتر کسی از عمر دقیق آن، علت اهمیت و وجوه تاریخی آن باخبر بود و شاید همین بی‌خبری، کار تخریب بنا را سرعت داد و چندساعته تمام شیروانی‌هایش، پنجره‌های آجرتراش و چوبی‌اش را از بین برد. سیدمحمد بهشتی، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی به «شرق» می‌گوید که تا آگاهی‌های لازم در این خصوص به مردم داده نشود، نمی‌توان مانع روند تخریب خانه‌هایی شبیه به خانه خیابان ابوریحان شد:

‌فکر می‌کنید تا چه زمانی باید شاهدان ساکت تخریب خانه‌های تاریخی تهران باشیم و هیچ اقدامی برای حفاظت از آنها صورت نگیرد؟
به نظرم یکی از راهکارهایی که می‌تواند در درازمدت موجب حفاظت از چنین خانه‌هایی شود، ثبت آنها به‌عنوان یک اثر تاریخی است که در این صورت، بنا از پوشش حقوقی حفاظتی برخوردار می‌شود و تخریب آن دیگر به این سادگی‌ها ممکن نیست. اما ثبت هر خانه‌ای نیاز به مقدماتی دارد که تنها با ورود به آن امکان‌پذیر است؛ تهیه نقشه، ارزش‌گذاری تاریخی بنا و... مواردی است که جز با ورود به خانه امکان‌پذیر نیستند.
‌متاسفانه خبرنگاران و عکاسان برای ورود به این خانه‌ها، مشکلات فراوانی دارند، آیا برای کارشناسان هم این مشکلات وجود دارد؟
طبیعتا، ورود به ساختمان‌ها نیاز به رضایت مالک دارد و کار پیچیده‌ای است.
‌اما حتی اگر هم ثبت یک اثر تاریخی اتفاق بیفتد، باز هم مشکلات تمام نمی‌شوند، خانه‌های زیادی وجود دارند که ثبت شده‌اند اما در معرض تخریب هستند یا تخریب شده‌اند.
اجازه بدهید به این سوال از زاویه دیگری پاسخ بدهم. ما در شهرهایمان شاهد این هستیم که بعضا به آثار تاریخی صدمه وارد می‌شود، این صدمه‌ها گاهی حتی توسط خود صاحب ملک صورت می‌گیرد، پیش چشم اهالی محل بولدوزرها به جان بنا می‌افتند و متاسفانه کسی واکنش نشان نمی‌دهد، چرا؟ چون جامعه و فرد به ارزش‌های اثر واقف نیستند و نمی‌دانند حفظ این بنا چه نتایجی در پی خواهد داشت.
‌البته نهادهای مسوول هم در این زمینه غفلت دارند؛ غفلتی که به نفع تخریب بنا تمام می‌شود.
ممکن است، اما اینجا نقش دیگری باید مورد توجه قرار بگیرد؛ نقش گروه‌های آگاهی‌بخش جامعه. رسانه‌ها باید درباره ارزش‌ بناهای تاریخی بنویسند و این صفت‌ها را به مردم یادآوری کنند و آگاهی بدهند. متاسفانه رسانه‌های ما روی وجوه سلبی متمرکز می‌شوند و درباره وجوه ایجابی ساختمان‌های تاریخی حرفی به میان نمی‌آورند. اخبار معمولا به این شکل که «خانه‌ای تاریخی در معرض تخریب قرار گرفته» منتشر می‌شود و کسی نمی‌داند ویژگی‌های معماری این بنا، دلایل اهمیت آن و جایگاه تاریخی آن چیست. چرا ما باید خوشحال باشیم که شهرمان پر از آثار تاریخی است و وقتی که این خانه‌ها تهدید می‌شوند باید نگران باشیم؟ آیا رسانه‌ها به این سوالات پاسخ داده‌اند؟ الان اهالی شهر نمی‌دانند چه اتفاقی افتاده، شما می‌گویید خانه‌ای در خیابان ابوریحان تخریب شده است، این خانه چرا مهم است؟ معماری خاصی داشته؟ متعلق به کدام دوران و ساخته دست چه‌کسی بوده؟ خانه‌ای تاریخی بوده؟ مربوط به کدام شخصیت یا کدام واقعه تاریخی است؟ ما در این زمینه خیلی درباره ویژگی‌های ایجابی آگاهی‌بخشی نکرده‌ایم و جای کارشناسان در تحلیل‌ها خالی است، این اتفاق باید بیفتد تا مردم نسبت به روند تلخ تخریب خانه‌های تاریخی، احساس شهروندی داشته باشند و بخواهند واکنش نشان دهند.

سعید برآبادی: پنجشنبه‌ای که گذشت، خاطره یک خانه تاریخی دیگر از تهران پاک شد. شاید بسازوبفروش‌ها و صاحب این عمارت 70ساله، آن را لکه‌ای غم‌انگیز و متروک بر چهره خیابان ابوریحان می‌دیدند که در سال‌های اخیر مامنی برای کارتن‌خواب‌ها و معتادان شده بود اما کمتر کسی از عمر دقیق آن، علت اهمیت و وجوه تاریخی آن باخبر بود و شاید همین بی‌خبری، کار تخریب بنا را سرعت داد و چندساعته تمام شیروانی‌هایش، پنجره‌های آجرتراش و چوبی‌اش را از بین برد. سیدمحمد بهشتی، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی به «شرق» می‌گوید که تا آگاهی‌های لازم در این خصوص به مردم داده نشود، نمی‌توان مانع روند تخریب خانه‌هایی شبیه به خانه خیابان ابوریحان شد:

‌فکر می‌کنید تا چه زمانی باید شاهدان ساکت تخریب خانه‌های تاریخی تهران باشیم و هیچ اقدامی برای حفاظت از آنها صورت نگیرد؟
به نظرم یکی از راهکارهایی که می‌تواند در درازمدت موجب حفاظت از چنین خانه‌هایی شود، ثبت آنها به‌عنوان یک اثر تاریخی است که در این صورت، بنا از پوشش حقوقی حفاظتی برخوردار می‌شود و تخریب آن دیگر به این سادگی‌ها ممکن نیست. اما ثبت هر خانه‌ای نیاز به مقدماتی دارد که تنها با ورود به آن امکان‌پذیر است؛ تهیه نقشه، ارزش‌گذاری تاریخی بنا و... مواردی است که جز با ورود به خانه امکان‌پذیر نیستند.
‌متاسفانه خبرنگاران و عکاسان برای ورود به این خانه‌ها، مشکلات فراوانی دارند، آیا برای کارشناسان هم این مشکلات وجود دارد؟
طبیعتا، ورود به ساختمان‌ها نیاز به رضایت مالک دارد و کار پیچیده‌ای است.
‌اما حتی اگر هم ثبت یک اثر تاریخی اتفاق بیفتد، باز هم مشکلات تمام نمی‌شوند، خانه‌های زیادی وجود دارند که ثبت شده‌اند اما در معرض تخریب هستند یا تخریب شده‌اند.
اجازه بدهید به این سوال از زاویه دیگری پاسخ بدهم. ما در شهرهایمان شاهد این هستیم که بعضا به آثار تاریخی صدمه وارد می‌شود، این صدمه‌ها گاهی حتی توسط خود صاحب ملک صورت می‌گیرد، پیش چشم اهالی محل بولدوزرها به جان بنا می‌افتند و متاسفانه کسی واکنش نشان نمی‌دهد، چرا؟ چون جامعه و فرد به ارزش‌های اثر واقف نیستند و نمی‌دانند حفظ این بنا چه نتایجی در پی خواهد داشت.
‌البته نهادهای مسوول هم در این زمینه غفلت دارند؛ غفلتی که به نفع تخریب بنا تمام می‌شود.
ممکن است، اما اینجا نقش دیگری باید مورد توجه قرار بگیرد؛ نقش گروه‌های آگاهی‌بخش جامعه. رسانه‌ها باید درباره ارزش‌ بناهای تاریخی بنویسند و این صفت‌ها را به مردم یادآوری کنند و آگاهی بدهند. متاسفانه رسانه‌های ما روی وجوه سلبی متمرکز می‌شوند و درباره وجوه ایجابی ساختمان‌های تاریخی حرفی به میان نمی‌آورند. اخبار معمولا به این شکل که «خانه‌ای تاریخی در معرض تخریب قرار گرفته» منتشر می‌شود و کسی نمی‌داند ویژگی‌های معماری این بنا، دلایل اهمیت آن و جایگاه تاریخی آن چیست. چرا ما باید خوشحال باشیم که شهرمان پر از آثار تاریخی است و وقتی که این خانه‌ها تهدید می‌شوند باید نگران باشیم؟ آیا رسانه‌ها به این سوالات پاسخ داده‌اند؟ الان اهالی شهر نمی‌دانند چه اتفاقی افتاده، شما می‌گویید خانه‌ای در خیابان ابوریحان تخریب شده است، این خانه چرا مهم است؟ معماری خاصی داشته؟ متعلق به کدام دوران و ساخته دست چه‌کسی بوده؟ خانه‌ای تاریخی بوده؟ مربوط به کدام شخصیت یا کدام واقعه تاریخی است؟ ما در این زمینه خیلی درباره ویژگی‌های ایجابی آگاهی‌بخشی نکرده‌ایم و جای کارشناسان در تحلیل‌ها خالی است، این اتفاق باید بیفتد تا مردم نسبت به روند تلخ تخریب خانه‌های تاریخی، احساس شهروندی داشته باشند و بخواهند واکنش نشان دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.