منطقه حائل و بیگانگی بین حماس و مصر
عدنان ابوعامر . مترجم: آزاد حاجیآقایی
در برههای که حماس به بهبود مناسبات با قاهره باور دارد، نواحی مرزی بین رفح و صحرای سینا شاهد تحرکات میدانی ارتش مصر است و منطقه حائل مرزی بین غزه و مصر در نزدیکی شهر رفح به وسعتی حدود یککیلومتر رسیده و انتظار میرود که به وسعتی بالغبر پنجکیلومتر نیز برسد. مصر ادعا میکند مرز مشترک با نوار غزه را بهتر از قبل کنترل خواهد کرد و نمیگذارد از تونلها برای انتقال اسلحه یا نفوذ شبهنظامیان مسلح استفاده شود. بنابراین ارتش مصر با استفاده از ابزار نظامی خود خانههای بیشتری را تخریب و خندقهای عمیقتری را در تمامی طول مرز ایجاد میکند.
جالب است که حماس برای دامننزدن به تنشی که پیشتر میان این سازمان و قاهره وجود داشت، هیچواکنشی به گسترش منطقه حائل توسط مصر نشان نمیدهد. شاید این عدمواکنش، برای ادامه صلح بین دوطرف صورت گرفته باشد، اما حماس مطمئن است قاهره کاری درراستای بهبود مناسبات بین دوطرف نمیکند و حتی به تنشها نیز دامن میزند. پیش از این سخنگوی حماس گفته بود: «این سازمان معتقد است تصمیم گسترش منطقه حائل با مناسبات اخیر بین غزه و مصر در تضاد است؛ ارتباطی که بر رابطه و تعامل بین دوطرف استوار شده است.»
این سازمان معتقد است این تصمیم در راستای کمک به اجرای سیاستهای منطقهای و بینالمللیای صورتگرفته که علیه مردم فلسطین وضع شدهاند و درنهایت رنج و درد فلسطینیها را تشدید میکنند. بهگفته این سازمان، این اقدام خدمت رایگانی است که قاهره با هزینه کردن منافع ملت فلسطین و ثبات غزه و درراستای منافع منطقهای و امنیت اسراییل انجام میدهد.
اگرچه مصر در اتخاذ سیاستهای متناسب در درون مرزهای خود آزاد است، اما گسترش منطقه حائل پیام آشکاری از سوی قاهره به غزه است که تنش بین طرفین هنوز ادامه دارد و هیچنیتی از سوی طرف مصری برای بهبود مناسبات با حماس در آینده نزدیک وجود ندارد؛ روندی که به تداوم بیگانگی حماس از قاهره منجر میشود.
درمقابل واکنش رهبران حماس، منعکسکننده نظرات متفاوتشان در برخورد با مصریهایی است که فلسطینیها آنان را خواهر بزرگتر مینامیدند. آنها بر این باورند که مصر مرحله کودتا را پشت سر نهاده است و احزاب منطقهای و بینالمللی بهطورطبیعی با مصر تعامل میکنند. علاوهبر این، ژنرال «عبدالفتاح السیسی»، رییسجمهوری مصر، بهویژه بعد از مصالحه با قطر، به رییسجمهوری شناختهشده تبدیل شده است. این در حالی است که برخی از حلقههای درون حماس، این عمل را بهعنوان فراخوانی برای توافق با وضع موجود در مصر قلمداد میکنند. از سوی دیگر، عدهای نیز بر این باورند که تصمیم مصر برای گسترش منطقه حائل، بسط سیاست اسراییل مبنیبر محاصره غزه است و درراستای جلوگیری از تأمین کمبود سلاح، موشک و مهمات نظامی توسط حماس صورت گرفته است. از اینرو آنها بر این نکته تأکید میکنندکه حماس باید با این تصمیم مصر مقابله کند و دربرابر چنین اقداماتی سکوت نکند.
همچنین گسترش منطقه حائل به قطع ارتباط بین شبکههای قاچاق در دوسوی رفح نیز منجر میشود. با وجود این واقعیت، اگر این سیاست شکست بخورد یا موفق شود، تاجران اسلحه در منطقه حائل با چالشهای امنیتی بیسابقهای مواجه میشوند؛ آنان نمیدانند چگونه باید با نتایج این سیاست مقابله کنند.
اگرچه حماس تلاش میکند تا تأثیر گسترش منطقه حائل بر تواناییهای نظامیاش را تقلیل دهد -چراکه مقاومت خود دارای امکاناتی است که به حماس اجازه میدهد تا بدونوابستگی خارجی سلاحهایش را تهیه کند- اما محدودکردن قابلیت نظامی حماس، درحقیقت هدیهای برای اسراییل بهشمار میرود. درهمینحال، سلاحهایی که اخیرا بهدست جنبش مقاومت رسیده است، حماس را قادر میکند تا هرنقطهای از اسراییل را از غزه هدف قرار دهد. هدف حماس از اعلام چنین خبری تقویت روحیه اعضای این جنبش است که بهدلیل تخریب تونلها در مرزهای مصر با مشکلات بیشماری روبهرو شدهاند.
درنهایت حماس بهخوبی میداند که تصمیم مصر برای توسعه و گسترش منطقه حائل صرفا مسالهای سیاسی است، حتی اگر اعلام این خبر از طرق نظامی صورت گرفته باشد. از سوی دیگر، کلید جادویی برای توقف اقدامات مصر در مرز غزه نیز غیرنظامی است و میتوان با رسیدن به توافقی بین حماس و دولت قاهره به این مهم دست یافت، اما به نظر نمیرسد که هیچکدام از طرفین در این برهه زمانی به چنین درکی رسیده باشند، زیرا تحقق چنین امری، فداکاری دوطرف را میطلبد. پس تا زمان دستیابی به چنین درکی، مرز غزه با مصر، بهعنوان کانون تنشهای بین حماس و قاهره، نقشیکلیدی را بازی میکند.
در برههای که حماس به بهبود مناسبات با قاهره باور دارد، نواحی مرزی بین رفح و صحرای سینا شاهد تحرکات میدانی ارتش مصر است و منطقه حائل مرزی بین غزه و مصر در نزدیکی شهر رفح به وسعتی حدود یککیلومتر رسیده و انتظار میرود که به وسعتی بالغبر پنجکیلومتر نیز برسد. مصر ادعا میکند مرز مشترک با نوار غزه را بهتر از قبل کنترل خواهد کرد و نمیگذارد از تونلها برای انتقال اسلحه یا نفوذ شبهنظامیان مسلح استفاده شود. بنابراین ارتش مصر با استفاده از ابزار نظامی خود خانههای بیشتری را تخریب و خندقهای عمیقتری را در تمامی طول مرز ایجاد میکند.
جالب است که حماس برای دامننزدن به تنشی که پیشتر میان این سازمان و قاهره وجود داشت، هیچواکنشی به گسترش منطقه حائل توسط مصر نشان نمیدهد. شاید این عدمواکنش، برای ادامه صلح بین دوطرف صورت گرفته باشد، اما حماس مطمئن است قاهره کاری درراستای بهبود مناسبات بین دوطرف نمیکند و حتی به تنشها نیز دامن میزند. پیش از این سخنگوی حماس گفته بود: «این سازمان معتقد است تصمیم گسترش منطقه حائل با مناسبات اخیر بین غزه و مصر در تضاد است؛ ارتباطی که بر رابطه و تعامل بین دوطرف استوار شده است.»
این سازمان معتقد است این تصمیم در راستای کمک به اجرای سیاستهای منطقهای و بینالمللیای صورتگرفته که علیه مردم فلسطین وضع شدهاند و درنهایت رنج و درد فلسطینیها را تشدید میکنند. بهگفته این سازمان، این اقدام خدمت رایگانی است که قاهره با هزینه کردن منافع ملت فلسطین و ثبات غزه و درراستای منافع منطقهای و امنیت اسراییل انجام میدهد.
اگرچه مصر در اتخاذ سیاستهای متناسب در درون مرزهای خود آزاد است، اما گسترش منطقه حائل پیام آشکاری از سوی قاهره به غزه است که تنش بین طرفین هنوز ادامه دارد و هیچنیتی از سوی طرف مصری برای بهبود مناسبات با حماس در آینده نزدیک وجود ندارد؛ روندی که به تداوم بیگانگی حماس از قاهره منجر میشود.
درمقابل واکنش رهبران حماس، منعکسکننده نظرات متفاوتشان در برخورد با مصریهایی است که فلسطینیها آنان را خواهر بزرگتر مینامیدند. آنها بر این باورند که مصر مرحله کودتا را پشت سر نهاده است و احزاب منطقهای و بینالمللی بهطورطبیعی با مصر تعامل میکنند. علاوهبر این، ژنرال «عبدالفتاح السیسی»، رییسجمهوری مصر، بهویژه بعد از مصالحه با قطر، به رییسجمهوری شناختهشده تبدیل شده است. این در حالی است که برخی از حلقههای درون حماس، این عمل را بهعنوان فراخوانی برای توافق با وضع موجود در مصر قلمداد میکنند. از سوی دیگر، عدهای نیز بر این باورند که تصمیم مصر برای گسترش منطقه حائل، بسط سیاست اسراییل مبنیبر محاصره غزه است و درراستای جلوگیری از تأمین کمبود سلاح، موشک و مهمات نظامی توسط حماس صورت گرفته است. از اینرو آنها بر این نکته تأکید میکنندکه حماس باید با این تصمیم مصر مقابله کند و دربرابر چنین اقداماتی سکوت نکند.
همچنین گسترش منطقه حائل به قطع ارتباط بین شبکههای قاچاق در دوسوی رفح نیز منجر میشود. با وجود این واقعیت، اگر این سیاست شکست بخورد یا موفق شود، تاجران اسلحه در منطقه حائل با چالشهای امنیتی بیسابقهای مواجه میشوند؛ آنان نمیدانند چگونه باید با نتایج این سیاست مقابله کنند.
اگرچه حماس تلاش میکند تا تأثیر گسترش منطقه حائل بر تواناییهای نظامیاش را تقلیل دهد -چراکه مقاومت خود دارای امکاناتی است که به حماس اجازه میدهد تا بدونوابستگی خارجی سلاحهایش را تهیه کند- اما محدودکردن قابلیت نظامی حماس، درحقیقت هدیهای برای اسراییل بهشمار میرود. درهمینحال، سلاحهایی که اخیرا بهدست جنبش مقاومت رسیده است، حماس را قادر میکند تا هرنقطهای از اسراییل را از غزه هدف قرار دهد. هدف حماس از اعلام چنین خبری تقویت روحیه اعضای این جنبش است که بهدلیل تخریب تونلها در مرزهای مصر با مشکلات بیشماری روبهرو شدهاند.
درنهایت حماس بهخوبی میداند که تصمیم مصر برای توسعه و گسترش منطقه حائل صرفا مسالهای سیاسی است، حتی اگر اعلام این خبر از طرق نظامی صورت گرفته باشد. از سوی دیگر، کلید جادویی برای توقف اقدامات مصر در مرز غزه نیز غیرنظامی است و میتوان با رسیدن به توافقی بین حماس و دولت قاهره به این مهم دست یافت، اما به نظر نمیرسد که هیچکدام از طرفین در این برهه زمانی به چنین درکی رسیده باشند، زیرا تحقق چنین امری، فداکاری دوطرف را میطلبد. پس تا زمان دستیابی به چنین درکی، مرز غزه با مصر، بهعنوان کانون تنشهای بین حماس و قاهره، نقشیکلیدی را بازی میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.