|

بوی جوی مولیان

جمشید ارجمند-منتقد

فستیوال یا همان جشنواره خودمان در ایران سابقه زیادی ندارد. معمولا دو کاربرد مهم و اساسی برای فستیوال وجود دارد. یکی نمایش فیلم‌های برگزیده و دیگری گردهم‌آمدن اهل سینما برای دیدن آن فیلم‌ها. اگر بخواهیم این دو کارکرد را ارزشگذاری کنیم، به‌ظاهر تماشای فیلم‌ها اهمیت بیشتری دارد ولی به‌واقع آن یکی یعنی گردهم‌آمدن سینمادوستان از بسیاری جهات جذاب‌تر و شیرین‌تر است. خیلی‌ها در فاصله تماشای فیلم‌ها دور میزی می‌نشینند، نقل محفلشان هم چای یا قهوه‌ای با خوردنی‌های دیگر است و صحبتشان هم در اطراف همه‌چیز است، از جمله درباره فیلمی که دیده‌اند. اگر بیشتر اهل سینما باشند، حرف‌ها گرم‌تر و جدی‌تر می‌شود. رسانه‌های مختلف هم به کمک می‌آیند و شوروحال مجلس را بیشتر می‌کنند. یعنی بدون وجود رسانه‌های چاپی، فستیوال رونق چندانی ندارد. در این سال‌ها معمولا فستیوال‌ها یک بولتن خبری هم منتشر می‌کنند که بسیار سودمند است. ولی اینجا جای چیزی خالی است: فستیوال‌ها باید حاشیه هم داشته باشند. این حاشیه ممکن است از جنس تفنن باشد. یعنی موسیقی در کنار نمایش فیلم بسیار شیرین است. نمی‌خواهیم پیشاپیش خط‌وربطی بدهیم اما می‌توان موسیقی حاشیه را به سینما نزدیک کرد. می‌شود رنگ‌وآبی زنده به آن داده شود و هدف‌های فرهنگی مختلف به آن بخشید و مجوز این طریق موسیقی را هم اعتلا داد و اندک‌اندک یک شاخه مستقل موسیقی فیلم را به فستیوال ضمیمه کرد. اگر چنین شود خواهیم دید که چه اندازه موسیقی فیلم طرفدار خواهد داشت. ما در زمینه موسیقی کمبودهای بسیاری داریم. این کمبودها، هم در وجه فنی است و هم کیفیتی. دیده‌ایم که در این سال‌ها موسیقی ما در زمینه ژانر و کیفیت اجرا خیلی پیشرفت کرده است. موسیقی پاپ ایران بسیار با آنچه بود تفاوت کرده است؛ چه در زمینه آواز و چه نواختن و تنظیم. البته اینجا باید به سهم شعر و ترانه هم توجه کرد که متاسفانه در این حوزه رشد چشمگیری نداشته‌ایم. در گذشته هم شعر و ترانه که سهم بسیار مهمی در ترکیب موسیقایی دارد، ضعیف و گاه بسیار بد بوده است. حال آنکه شعر در ترکیب موسیقی خیلی اهمیت دارد. ما نمونه‌هایی در این زمینه داریم که حیرت‌آور است. برجسته‌ترین نمونه در این مورد شعر زیبای «بوی جوی مولیان آید همی» است. هر دانش‌آموزی به یاد دارد که داستان تاثیر این شعر «بر سلطان‌محمود» غزنوی چگونه بود و چطور این پادشاه موزه در پای ناکرده پشت اسب پرید و به سمت موطن خود بخارا تاخت. به گمان ما این واکنش سلطان‌محمود نتیجه تاثیر انگیزش آن شعر زیبا و هیجان‌انگیز بوده است اما حالا دیگر از این شعرها و این تاثیرها خبری نیست. من بر این گمانم که سرانجام آن هماهنگی افسانه‌ای، یعنی تلفیق شعر و موسیقی پدیدار خواهد آمد. در نهایت اینکه باید زیر دست‌وبال این دو عنصر یعنی شعر و موسیقی را گرفت و باز به‌گمانم یکی از موثرترین وسیله‌ها در این زمینه کمک‌گرفتن از فستیوال‌های سینمایی است.

فستیوال یا همان جشنواره خودمان در ایران سابقه زیادی ندارد. معمولا دو کاربرد مهم و اساسی برای فستیوال وجود دارد. یکی نمایش فیلم‌های برگزیده و دیگری گردهم‌آمدن اهل سینما برای دیدن آن فیلم‌ها. اگر بخواهیم این دو کارکرد را ارزشگذاری کنیم، به‌ظاهر تماشای فیلم‌ها اهمیت بیشتری دارد ولی به‌واقع آن یکی یعنی گردهم‌آمدن سینمادوستان از بسیاری جهات جذاب‌تر و شیرین‌تر است. خیلی‌ها در فاصله تماشای فیلم‌ها دور میزی می‌نشینند، نقل محفلشان هم چای یا قهوه‌ای با خوردنی‌های دیگر است و صحبتشان هم در اطراف همه‌چیز است، از جمله درباره فیلمی که دیده‌اند. اگر بیشتر اهل سینما باشند، حرف‌ها گرم‌تر و جدی‌تر می‌شود. رسانه‌های مختلف هم به کمک می‌آیند و شوروحال مجلس را بیشتر می‌کنند. یعنی بدون وجود رسانه‌های چاپی، فستیوال رونق چندانی ندارد. در این سال‌ها معمولا فستیوال‌ها یک بولتن خبری هم منتشر می‌کنند که بسیار سودمند است. ولی اینجا جای چیزی خالی است: فستیوال‌ها باید حاشیه هم داشته باشند. این حاشیه ممکن است از جنس تفنن باشد. یعنی موسیقی در کنار نمایش فیلم بسیار شیرین است. نمی‌خواهیم پیشاپیش خط‌وربطی بدهیم اما می‌توان موسیقی حاشیه را به سینما نزدیک کرد. می‌شود رنگ‌وآبی زنده به آن داده شود و هدف‌های فرهنگی مختلف به آن بخشید و مجوز این طریق موسیقی را هم اعتلا داد و اندک‌اندک یک شاخه مستقل موسیقی فیلم را به فستیوال ضمیمه کرد. اگر چنین شود خواهیم دید که چه اندازه موسیقی فیلم طرفدار خواهد داشت. ما در زمینه موسیقی کمبودهای بسیاری داریم. این کمبودها، هم در وجه فنی است و هم کیفیتی. دیده‌ایم که در این سال‌ها موسیقی ما در زمینه ژانر و کیفیت اجرا خیلی پیشرفت کرده است. موسیقی پاپ ایران بسیار با آنچه بود تفاوت کرده است؛ چه در زمینه آواز و چه نواختن و تنظیم. البته اینجا باید به سهم شعر و ترانه هم توجه کرد که متاسفانه در این حوزه رشد چشمگیری نداشته‌ایم. در گذشته هم شعر و ترانه که سهم بسیار مهمی در ترکیب موسیقایی دارد، ضعیف و گاه بسیار بد بوده است. حال آنکه شعر در ترکیب موسیقی خیلی اهمیت دارد. ما نمونه‌هایی در این زمینه داریم که حیرت‌آور است. برجسته‌ترین نمونه در این مورد شعر زیبای «بوی جوی مولیان آید همی» است. هر دانش‌آموزی به یاد دارد که داستان تاثیر این شعر «بر سلطان‌محمود» غزنوی چگونه بود و چطور این پادشاه موزه در پای ناکرده پشت اسب پرید و به سمت موطن خود بخارا تاخت. به گمان ما این واکنش سلطان‌محمود نتیجه تاثیر انگیزش آن شعر زیبا و هیجان‌انگیز بوده است اما حالا دیگر از این شعرها و این تاثیرها خبری نیست. من بر این گمانم که سرانجام آن هماهنگی افسانه‌ای، یعنی تلفیق شعر و موسیقی پدیدار خواهد آمد. در نهایت اینکه باید زیر دست‌وبال این دو عنصر یعنی شعر و موسیقی را گرفت و باز به‌گمانم یکی از موثرترین وسیله‌ها در این زمینه کمک‌گرفتن از فستیوال‌های سینمایی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.