کود هم تولید دیاکسیدکربن میکند
فاطمه پاسبان. کارشناس کشاورزی
بهکارگیری کود شیمیایی در بخش کشاورزی، یکی دیگر از منابع انتشار گازهای گلخانهای است. مصرف کودشیمایی بهطور مستقیم و غیرمستقیم پس از اضافهشدن آن به خاک توسط کشاورزان، گاز دیاکسیدنیتروژن تولید میکند. در سال2011 مجموع گازهای گلخانهای ناشی از مصرف کودشیمیایی در بخش کشاورزی 725 تن معادل دیاکسیدکربن بوده که حدود 14درصد از کل گازهای گلخانهای بخش کشاورزی همین سال را به خود اختصاص داده است. در طول دوره زمانی 2000 تا 2011، انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کودشیمیایی در بخش کشاورزی 37درصد افزایش داشته، بهطوریکه از رقم 530 تن در سال 2000 به رقم 725 تن معادل دیاکسیدکربن رسیده است. رشد گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کودشیمیایی عموما در کشورهای غیرمتعهد پیمان کیوتو (کشورهایی که در ضمیمه پیمان کیوتو متعهد به کاهش آلایندهها نبودهاند) اتفاق افتاده است؛ بهطوری که 53درصد از این افزایش یعنی بین 345 تا 528 تن معادل دیاکسیدکربن متعلق به این کشورها بوده است. بهعبارتی کشورهای غیرمتعهد، بازیگران اصلی انتشار گازهای گلخانهای حاصل از کود شیمیایی در بخش کشاورزی هستند. در مقابل در کشورهای متعهد رشد انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی در حدود شش درصد بوده است. در دوره 1990 تا 2011 تولید گازهای گلخانهای در کشورهای متعهد یکدرصد کاهش یافته و در همین دوره در کشورهای غیرمتعهد نزدیک به صددرصد افزایش داشته است. در میان قارههای جهان، آسیا بزرگترین تولیدکننده گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی است؛ بهطوریکه 63درصد انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کودشیمیایی مربوط به قاره آسیا و بعد از آن آمریکا با 20درصد و اروپا با 13درصد است. آفریقا در انتشار گازهای گلخانهای حاصل از کودشیمایی کمترین درصد را دارد؛ در حدود سهدرصد. طی دوره مورد بررسی بیشترین نرخ رشد انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی نیز مربوط به قاره آسیا با نرخ رشد پنج درصد سالانه و بعد از آن آمریکا و آفریقا با نرخ رشد سالانه 1/8درصد است. این در حالی است که نرخ رشد نزدیک به صفر در اروپا و رشد منفی 0/9درصد در اقیانوسیه مشاهده میشود. با توجه به میانگین انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی در بخش کشاورزی در دهه2000 پیشبینی میشود که در سال2030 و 2050 به ترتیب 32 و 48درصد افزایش یافته و به رقم 900 تن معادل دیاکسیدکربن در سال2050 برسد. عمده رشد هم در کشورهای غیرمتعهد پیشبینی میشود که در سال2050 به بیش از 65درصد افزایش مییابد. در ایران نیز اطلاعات فائو نشان میدهد انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی در بخش کشاورزی از رقم 6/5 تن معادل دیاکسیدکربن در سال2000 به رقم دو تن معادل دیاکسیدکربن در سال2012 رسیده که نرخ رشد سالانه منفی در حدود منفی 05/0درصد داشته است. در سال2000 سهم کود شیمیایی در انتشار گازهای گلخانهای بخش کشاورزی ایران 13درصد بوده که در سال2012 این سهم 4/9درصد بوده است. با اینکه آمار نشان میدهد از سهم کود شیمیایی در انتشار گازهای گلخانهای بخش کشاورزی کاسته شده، اما هنوز در حدود پنجدرصد از انتشار گازهای گلخانهای بخش کشاوزی مربوط به کود میشود. براساس اطلاعات بانک جهانی در ایران، میزان مصرف کود شیمایی در سال2012 در حدود 26/3کیلوگرم در هر هکتار زمین قابل کشت بوده است. آنچه مسلم است مصرف کود شیمیایی در حال حاضر، زیانهای فراوانی را به محیطزیست و سلامت عمومی مردم وارد میکند. استفاده از کودهای شیمیایی در کشاورزی منجر به آلودهشدن آب و مواد غذایی مصرفی مردم و در نهایت بروز بیماریهای خطرناکی از قبیل سرطان معده میشود؛ بهعبارتدیگر مصرف کود شیمیایی نهتنها باعت انتشار گازهای گلخانهای و ازبینبردن محیطزیست میشود؛ بلکه بهطور مستقیم و غیرمستقیم خطری برای سلامت انسان محسوب میشود. تجربیات جهانی نشان میدهد که بر گزینه مدیریت کود در مزرعه، فناوریهای جدید برای کاهش آلایندگی کودهای شیمیایی و جایگزینکردن محصولات جدید متمرکز شدهاند. بهعبارتی هدفمندکردن تحقیقات در بخش کشاوزی بهسمت دستیابی به راهکارهای کاهش آلایندههای ناشی از مصرف کود شیمیایی، یکی از وظایف بخش تحقیقات کشاورزی است.
بهکارگیری کود شیمیایی در بخش کشاورزی، یکی دیگر از منابع انتشار گازهای گلخانهای است. مصرف کودشیمایی بهطور مستقیم و غیرمستقیم پس از اضافهشدن آن به خاک توسط کشاورزان، گاز دیاکسیدنیتروژن تولید میکند. در سال2011 مجموع گازهای گلخانهای ناشی از مصرف کودشیمیایی در بخش کشاورزی 725 تن معادل دیاکسیدکربن بوده که حدود 14درصد از کل گازهای گلخانهای بخش کشاورزی همین سال را به خود اختصاص داده است. در طول دوره زمانی 2000 تا 2011، انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کودشیمیایی در بخش کشاورزی 37درصد افزایش داشته، بهطوریکه از رقم 530 تن در سال 2000 به رقم 725 تن معادل دیاکسیدکربن رسیده است. رشد گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کودشیمیایی عموما در کشورهای غیرمتعهد پیمان کیوتو (کشورهایی که در ضمیمه پیمان کیوتو متعهد به کاهش آلایندهها نبودهاند) اتفاق افتاده است؛ بهطوری که 53درصد از این افزایش یعنی بین 345 تا 528 تن معادل دیاکسیدکربن متعلق به این کشورها بوده است. بهعبارتی کشورهای غیرمتعهد، بازیگران اصلی انتشار گازهای گلخانهای حاصل از کود شیمیایی در بخش کشاورزی هستند. در مقابل در کشورهای متعهد رشد انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی در حدود شش درصد بوده است. در دوره 1990 تا 2011 تولید گازهای گلخانهای در کشورهای متعهد یکدرصد کاهش یافته و در همین دوره در کشورهای غیرمتعهد نزدیک به صددرصد افزایش داشته است. در میان قارههای جهان، آسیا بزرگترین تولیدکننده گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی است؛ بهطوریکه 63درصد انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کودشیمیایی مربوط به قاره آسیا و بعد از آن آمریکا با 20درصد و اروپا با 13درصد است. آفریقا در انتشار گازهای گلخانهای حاصل از کودشیمایی کمترین درصد را دارد؛ در حدود سهدرصد. طی دوره مورد بررسی بیشترین نرخ رشد انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی نیز مربوط به قاره آسیا با نرخ رشد پنج درصد سالانه و بعد از آن آمریکا و آفریقا با نرخ رشد سالانه 1/8درصد است. این در حالی است که نرخ رشد نزدیک به صفر در اروپا و رشد منفی 0/9درصد در اقیانوسیه مشاهده میشود. با توجه به میانگین انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی در بخش کشاورزی در دهه2000 پیشبینی میشود که در سال2030 و 2050 به ترتیب 32 و 48درصد افزایش یافته و به رقم 900 تن معادل دیاکسیدکربن در سال2050 برسد. عمده رشد هم در کشورهای غیرمتعهد پیشبینی میشود که در سال2050 به بیش از 65درصد افزایش مییابد. در ایران نیز اطلاعات فائو نشان میدهد انتشار گازهای گلخانهای حاصل از مصرف کود شیمیایی در بخش کشاورزی از رقم 6/5 تن معادل دیاکسیدکربن در سال2000 به رقم دو تن معادل دیاکسیدکربن در سال2012 رسیده که نرخ رشد سالانه منفی در حدود منفی 05/0درصد داشته است. در سال2000 سهم کود شیمیایی در انتشار گازهای گلخانهای بخش کشاورزی ایران 13درصد بوده که در سال2012 این سهم 4/9درصد بوده است. با اینکه آمار نشان میدهد از سهم کود شیمیایی در انتشار گازهای گلخانهای بخش کشاورزی کاسته شده، اما هنوز در حدود پنجدرصد از انتشار گازهای گلخانهای بخش کشاوزی مربوط به کود میشود. براساس اطلاعات بانک جهانی در ایران، میزان مصرف کود شیمایی در سال2012 در حدود 26/3کیلوگرم در هر هکتار زمین قابل کشت بوده است. آنچه مسلم است مصرف کود شیمیایی در حال حاضر، زیانهای فراوانی را به محیطزیست و سلامت عمومی مردم وارد میکند. استفاده از کودهای شیمیایی در کشاورزی منجر به آلودهشدن آب و مواد غذایی مصرفی مردم و در نهایت بروز بیماریهای خطرناکی از قبیل سرطان معده میشود؛ بهعبارتدیگر مصرف کود شیمیایی نهتنها باعت انتشار گازهای گلخانهای و ازبینبردن محیطزیست میشود؛ بلکه بهطور مستقیم و غیرمستقیم خطری برای سلامت انسان محسوب میشود. تجربیات جهانی نشان میدهد که بر گزینه مدیریت کود در مزرعه، فناوریهای جدید برای کاهش آلایندگی کودهای شیمیایی و جایگزینکردن محصولات جدید متمرکز شدهاند. بهعبارتی هدفمندکردن تحقیقات در بخش کشاوزی بهسمت دستیابی به راهکارهای کاهش آلایندههای ناشی از مصرف کود شیمیایی، یکی از وظایف بخش تحقیقات کشاورزی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.