کملطفی به مستندهای جشنواره
گلاره محمدی
«آتلان» توانسته در کنار قابهای زیبایی که دارد، نقبی به عمق این ورزش و پدیده تاریخیاجتماعی بزند. تربیت و مسابقه اسب، خاص ایران نیست اما چگونگی مواجهه و به کارگیری آن، تفاوت و تمایزهایی دارد که فیلمساز تلاش کرده آنها را به تصویر بکشد. از سوی دیگر مناسبات موجود در میان این قشر از جامعه به خوبی نمایش داده شده و فیلمساز از روابط عجیب و غریب و گاه غیراخلاقی حاکم بر این مناسبات پرده برداشته است. «بختک» را میتوان ادامه منطقی فیلم اول «محمدکارت» دانست که راجع به سرگذشت سه زن در همان محله «خونمردگی» است. آنچه دو فیلم را به هم متصل میکند شخصیتی است که در مستند اول زندگیاش مرور شد و در دقایق آغازین مستند دوم مشخص شد که یکی از سه زن مورد نظر مادر اوست، بنابراین ایده اصلی «بختک»، رهاورد تحقیق اوست در زمان ساخت «خونمردگی» که همزمان که به قدارهکشها و لمپنهای محلی میپرداخت، گاه وارد خانهها هم شد و به نحوه معیشت خانوادهها هم سرک کشید. «زندگی پنهان» مستندی درباره جانوران است؛ که قرار است در آن خرده داستانکهایی را به روایت دوربین و با میزانسنهای فیلمساز به نظاره بنشینیم. داستانهای کوچک فیلم، از حیوانات، روایتی را ارایه میدهند در ابعاد مبارزانی که برای بقای نفس میجنگند. فیلم «سفر به آمادای» با تصاویری از زمستان آغاز میشود و در یک چرخه زمانی، حیات جانوری این منطقه را در بهار پرهیاهو، تابستان داغ و خشک، پاییز هزار رنگ و زمستان جانفرسا به نمایش میگذارد. در این میان، بدیع و زیبابودن تصویرها نقطه قوت این مستند زیستمحیطی است. فصلهای دیدنی مانند بازی و خواب زمستانی سنجابها در حاشیه دریاچه شیرینسو؛ چرخریسکی که روزی 70بار به جوجههایش غذا میدهد و لانه میبافد؛ و هدهدی که با عقرب، جوجههایش را تغذیه میکند در این فیلم کم نیست. امری که حاکی از آن است که کارگردان و گروهش در ضبط تصویرهای بسیار دشوارشان دقیق، جسور و صبور بودهاند و این البته ویژگی «پرندگان سرزمین برف و آفتاب»، مستند پیشین افشینپور نیز بود. در مستند «فیهمافیه» ،فیلمساز با انتخاب قالب «فرامستند» تمام تلاش خود را به کار برده تا به مشکلات فیلمهای مستندی بپردازد که درباره روحانیها ساخته شده یا قرار است ساخته شود. روحانیانی که به استناد گفتار متن فیلم، از میان 20نفری که کارگردان «فیهمافیه» به آنها مراجعه کرده، تنها دو نفر به خواسته او پاسخ مثبت دادهاند؛ و تازه، یکی از آنها از بستگان خود اوست. به نظر میرسد سازنده این فیلم قصد داشته با ایجاد پیوند میان راشهای باقیمانده از فیلمهای قبلی و تصویرهای ناکام و ناتمامِ فعالیتهای اخیر، گزارشی تهیه کند تا در هنگام طرح پرسش (از سوی مخاطب فیلم یا سفارشدهنده احتمالی) پیشاپیش توانسته باشد برائت خود را به اثبات برساند. «من میخوام شاه بشم» را میتوان فیلمی مستند/ داستانی خواند. که مستندی چندلایه است و بهتدریج همراه با پیشرفت ماجرا، لایههایش باز میشوند. فیلم از آن دست مستندهایی است که نباید گول خلاصه داستان یا حتی شروعش را خورد. نکته مهم و قابلتوجه این است که با توجه به برگزاری جشنواره سینما حقیقت (جشنواره تخصصی فیلمهای مستند) درست چند ماه قبل از برگزاری جشنواره فجر، آیا کسی منتظر دیدن این فیلمها هست؟
«آتلان» توانسته در کنار قابهای زیبایی که دارد، نقبی به عمق این ورزش و پدیده تاریخیاجتماعی بزند. تربیت و مسابقه اسب، خاص ایران نیست اما چگونگی مواجهه و به کارگیری آن، تفاوت و تمایزهایی دارد که فیلمساز تلاش کرده آنها را به تصویر بکشد. از سوی دیگر مناسبات موجود در میان این قشر از جامعه به خوبی نمایش داده شده و فیلمساز از روابط عجیب و غریب و گاه غیراخلاقی حاکم بر این مناسبات پرده برداشته است. «بختک» را میتوان ادامه منطقی فیلم اول «محمدکارت» دانست که راجع به سرگذشت سه زن در همان محله «خونمردگی» است. آنچه دو فیلم را به هم متصل میکند شخصیتی است که در مستند اول زندگیاش مرور شد و در دقایق آغازین مستند دوم مشخص شد که یکی از سه زن مورد نظر مادر اوست، بنابراین ایده اصلی «بختک»، رهاورد تحقیق اوست در زمان ساخت «خونمردگی» که همزمان که به قدارهکشها و لمپنهای محلی میپرداخت، گاه وارد خانهها هم شد و به نحوه معیشت خانوادهها هم سرک کشید. «زندگی پنهان» مستندی درباره جانوران است؛ که قرار است در آن خرده داستانکهایی را به روایت دوربین و با میزانسنهای فیلمساز به نظاره بنشینیم. داستانهای کوچک فیلم، از حیوانات، روایتی را ارایه میدهند در ابعاد مبارزانی که برای بقای نفس میجنگند. فیلم «سفر به آمادای» با تصاویری از زمستان آغاز میشود و در یک چرخه زمانی، حیات جانوری این منطقه را در بهار پرهیاهو، تابستان داغ و خشک، پاییز هزار رنگ و زمستان جانفرسا به نمایش میگذارد. در این میان، بدیع و زیبابودن تصویرها نقطه قوت این مستند زیستمحیطی است. فصلهای دیدنی مانند بازی و خواب زمستانی سنجابها در حاشیه دریاچه شیرینسو؛ چرخریسکی که روزی 70بار به جوجههایش غذا میدهد و لانه میبافد؛ و هدهدی که با عقرب، جوجههایش را تغذیه میکند در این فیلم کم نیست. امری که حاکی از آن است که کارگردان و گروهش در ضبط تصویرهای بسیار دشوارشان دقیق، جسور و صبور بودهاند و این البته ویژگی «پرندگان سرزمین برف و آفتاب»، مستند پیشین افشینپور نیز بود. در مستند «فیهمافیه» ،فیلمساز با انتخاب قالب «فرامستند» تمام تلاش خود را به کار برده تا به مشکلات فیلمهای مستندی بپردازد که درباره روحانیها ساخته شده یا قرار است ساخته شود. روحانیانی که به استناد گفتار متن فیلم، از میان 20نفری که کارگردان «فیهمافیه» به آنها مراجعه کرده، تنها دو نفر به خواسته او پاسخ مثبت دادهاند؛ و تازه، یکی از آنها از بستگان خود اوست. به نظر میرسد سازنده این فیلم قصد داشته با ایجاد پیوند میان راشهای باقیمانده از فیلمهای قبلی و تصویرهای ناکام و ناتمامِ فعالیتهای اخیر، گزارشی تهیه کند تا در هنگام طرح پرسش (از سوی مخاطب فیلم یا سفارشدهنده احتمالی) پیشاپیش توانسته باشد برائت خود را به اثبات برساند. «من میخوام شاه بشم» را میتوان فیلمی مستند/ داستانی خواند. که مستندی چندلایه است و بهتدریج همراه با پیشرفت ماجرا، لایههایش باز میشوند. فیلم از آن دست مستندهایی است که نباید گول خلاصه داستان یا حتی شروعش را خورد. نکته مهم و قابلتوجه این است که با توجه به برگزاری جشنواره سینما حقیقت (جشنواره تخصصی فیلمهای مستند) درست چند ماه قبل از برگزاری جشنواره فجر، آیا کسی منتظر دیدن این فیلمها هست؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.