|

نقد عملکرد هیات انتخاب

بازی رقابت

کیوان کثیریان

من که یادم نمی‌آید جشنواره فیلم‌فجر از راه برسد و از حرف‌و‌حدیث و حاشیه‌های پیش‌و‌پس از آن خبری نباشد. این ماجرا چندان به عواملی مثل تصمیم دبیر جشنواره برای برگزاری کم‌حاشیه آن بستگی ندارد. بالاخره حاشیه‌ها و اعتراض‌ها جزیی از بازی هر رقابت است و البته در بسیاری‌‌‌موارد درنهایت باعث گرم‌شدن تنور جشنواره می‌شود. انتخاب، گزینش، داوری، کنار ماندن بعضی و موفق شدن برخی دیگر همیشه زمینه حواشی را فراهم می‌کنند. طبیعی هم هست. اگر بشود پیش از هر جشنواره‌ای حاضران و برندگان را حدس زد که دیگر رقابت لطفی ندارد. جشنواره محل کشف استعدادهای تازه است. محل به نظاره نشستن طلوع‌ها و افول‌هاست؛ پیشرفت‌ها و پسرفت‌ها و اوج‌ها و فرودها. اینکه فلان‌اسم از دور رقابت‌ها کنار مانده فی‌نفسه و در مرحله‌اول اتفاق عجیبی نیست. بالاخره در جشنواره‌ای که قرار است 22فیلم در بخش رقابتی باشند و نام 30 اسم مطرح که سابقه سیمرغ گرفتن هم دارند در میان شرکت‌کنندگان به‌چشم می‌خورد و تازه کلی اسم جدید و مستعد هم وارد رقابت شده‌اند، بدیهی‌ترین اتفاق این است که برخی نام‌ها با فیلم‌هایشان باید از رقابت بیرون بمانند. سابقه سیمرغ گرفتن یا حتی حضور در 32دوره پیشین جشنواره لزوما حقی برای کسی در جشنواره تازه ایجاد نمی‌کند. هر جشنواره باید یک شروع جدید باشد تا سلامت جشنواره و امیدواری برای نوآمدگان محفوظ بماند. اساسا وقتی کسی برای شرکت در رقابت اعلام آمادگی می‌کند، یعنی قاعده بازی را پذیرفته و اعلام کرده که پای رد و قبول اثرش ایستاده است. طبعا هیچ‌کس نمی‌تواند تنها به‌شرط موفقیت، در یک‌رقابت شرکت کند. بازی رقابت، اشکنک دارد. به‌هرحال توقعی که از هیات انتخاب جشنواره فیلم فجر - مثل هر جشنواره دیگری - می‌رود، انتخاب بهترین‌هاست، کنار گذاشتن تعارف است، میدان دادن به فیلم خوب است، بی‌آنکه به‌نام و سابقه فیلمسازش بیش از اندازه توجه شود. اینها همه در شرایط نرمال و استاندارد می‌تواند رخ دهد. اما اگر همه فیلم‌ها را دیدیم و عقل جمعی به این نتیجه رسید که فیلم بیرون‌مانده از فیلم پذیرفته شده، شایستگی بیشتری داشته؛ آن‌وقت اعتراض و دلخوری حق آدم‌هاست. اینجاست که مهم‌ترین توقع از هیات انتخاب یا داوران را می‌شود مطرح کرد: دوری از رعایت مصالح غیر لازم و پرهیز از دخالت دادن معیارهای غیرسینمایی و فشارهای مستقیم و غیرمستقیم بیرونی. اگر فیلمی در مرحله انتخاب یا داوری به‌دلیل غیرسینمایی، تحمیل سلایق افراد یا گروه‌هایی خارج از هیات انتخاب و داوری و هردلیل واهی دیگری از گردونه بیرون بماند، طبعا اعتبار رقابت زیر سوال می‌رود.
من برخی اعتراض‌ها را نسبت به انتخاب نشدن فیلم‌ها مشمول فرض‌ اول (دلیل کیفی) می‌دانم و طبعا بدون دیدن تمام فیلم‌ها کسی نمی‌تواند به‌لحاظ کیفی قضاوت درستی درباره مدعای بیرون ماندگان داشته باشد، حتی خود فیلمسازان کنارمانده. اگر واقعا برخی نام‌ها به دلیل کیفی کنارمانده باشند، اتفاق مبارکی است؛ چراکه هم نشان از بی‌تعارف بودن و سلامت هیات انتخاب‌دارد و هم نشان می‌دهد کیفیت کار جوان‌تر‌ها چقدر بالا رفته و چقدر سرمایه‌های جدید سینما، قابل اتکا هستند. می‌ماند آنها که می‌گویند فیلمشان به‌لحاظ کیفی و فنی پذیرفته شده اما به دلایل ممیزی، شخصی یا میل مسوولان جشنواره به فیلم‌های بی‌حاشیه، کنار گذاشته شده‌اند. بدیهی است که در این‌باره باید پاسخگویی شفاف و صریحی وجود داشته باشد و توضیحات متقاعدکننده‌ای داده شود. به هرصورت جشنواره فیلم فجر یک رخداد ملی است و مخدوش کردن بنیان‌های آن در هر شرایطی اتفاق ناخوشایندی است. نکته اصلی اینکه در هیچ‌رویدادی، به‌ویژه یک‌رویداد رقابتی نمی‌شود همه را راضی نگه داشت. به‌ویژه در شرایط فرهنگی فعلی کشور که ظاهرا دلواپسان بر مرکب مراد سوارند، راضی نگه داشتن آنها اساسا غیرممکن است. چون کسب و کار برخی فعلا در گرو دلواپسی است. تجربه نشان داده آنها در هر رویدادی حاشیه مورد نظرشان را ایجاد خواهند کرد حتی اگر بیشترین و سخت‌ترین مراقبت از سوی مسوولان انجام شده باشد. پس بهتر آن است که جشنواره راه خودش را برود و بنیان‌هایش را با مصالح و ملاحظات غیرضروری و مراعات‌های بیهوده نیالاید.

من که یادم نمی‌آید جشنواره فیلم‌فجر از راه برسد و از حرف‌و‌حدیث و حاشیه‌های پیش‌و‌پس از آن خبری نباشد. این ماجرا چندان به عواملی مثل تصمیم دبیر جشنواره برای برگزاری کم‌حاشیه آن بستگی ندارد. بالاخره حاشیه‌ها و اعتراض‌ها جزیی از بازی هر رقابت است و البته در بسیاری‌‌‌موارد درنهایت باعث گرم‌شدن تنور جشنواره می‌شود. انتخاب، گزینش، داوری، کنار ماندن بعضی و موفق شدن برخی دیگر همیشه زمینه حواشی را فراهم می‌کنند. طبیعی هم هست. اگر بشود پیش از هر جشنواره‌ای حاضران و برندگان را حدس زد که دیگر رقابت لطفی ندارد. جشنواره محل کشف استعدادهای تازه است. محل به نظاره نشستن طلوع‌ها و افول‌هاست؛ پیشرفت‌ها و پسرفت‌ها و اوج‌ها و فرودها. اینکه فلان‌اسم از دور رقابت‌ها کنار مانده فی‌نفسه و در مرحله‌اول اتفاق عجیبی نیست. بالاخره در جشنواره‌ای که قرار است 22فیلم در بخش رقابتی باشند و نام 30 اسم مطرح که سابقه سیمرغ گرفتن هم دارند در میان شرکت‌کنندگان به‌چشم می‌خورد و تازه کلی اسم جدید و مستعد هم وارد رقابت شده‌اند، بدیهی‌ترین اتفاق این است که برخی نام‌ها با فیلم‌هایشان باید از رقابت بیرون بمانند. سابقه سیمرغ گرفتن یا حتی حضور در 32دوره پیشین جشنواره لزوما حقی برای کسی در جشنواره تازه ایجاد نمی‌کند. هر جشنواره باید یک شروع جدید باشد تا سلامت جشنواره و امیدواری برای نوآمدگان محفوظ بماند. اساسا وقتی کسی برای شرکت در رقابت اعلام آمادگی می‌کند، یعنی قاعده بازی را پذیرفته و اعلام کرده که پای رد و قبول اثرش ایستاده است. طبعا هیچ‌کس نمی‌تواند تنها به‌شرط موفقیت، در یک‌رقابت شرکت کند. بازی رقابت، اشکنک دارد. به‌هرحال توقعی که از هیات انتخاب جشنواره فیلم فجر - مثل هر جشنواره دیگری - می‌رود، انتخاب بهترین‌هاست، کنار گذاشتن تعارف است، میدان دادن به فیلم خوب است، بی‌آنکه به‌نام و سابقه فیلمسازش بیش از اندازه توجه شود. اینها همه در شرایط نرمال و استاندارد می‌تواند رخ دهد. اما اگر همه فیلم‌ها را دیدیم و عقل جمعی به این نتیجه رسید که فیلم بیرون‌مانده از فیلم پذیرفته شده، شایستگی بیشتری داشته؛ آن‌وقت اعتراض و دلخوری حق آدم‌هاست. اینجاست که مهم‌ترین توقع از هیات انتخاب یا داوران را می‌شود مطرح کرد: دوری از رعایت مصالح غیر لازم و پرهیز از دخالت دادن معیارهای غیرسینمایی و فشارهای مستقیم و غیرمستقیم بیرونی. اگر فیلمی در مرحله انتخاب یا داوری به‌دلیل غیرسینمایی، تحمیل سلایق افراد یا گروه‌هایی خارج از هیات انتخاب و داوری و هردلیل واهی دیگری از گردونه بیرون بماند، طبعا اعتبار رقابت زیر سوال می‌رود.
من برخی اعتراض‌ها را نسبت به انتخاب نشدن فیلم‌ها مشمول فرض‌ اول (دلیل کیفی) می‌دانم و طبعا بدون دیدن تمام فیلم‌ها کسی نمی‌تواند به‌لحاظ کیفی قضاوت درستی درباره مدعای بیرون ماندگان داشته باشد، حتی خود فیلمسازان کنارمانده. اگر واقعا برخی نام‌ها به دلیل کیفی کنارمانده باشند، اتفاق مبارکی است؛ چراکه هم نشان از بی‌تعارف بودن و سلامت هیات انتخاب‌دارد و هم نشان می‌دهد کیفیت کار جوان‌تر‌ها چقدر بالا رفته و چقدر سرمایه‌های جدید سینما، قابل اتکا هستند. می‌ماند آنها که می‌گویند فیلمشان به‌لحاظ کیفی و فنی پذیرفته شده اما به دلایل ممیزی، شخصی یا میل مسوولان جشنواره به فیلم‌های بی‌حاشیه، کنار گذاشته شده‌اند. بدیهی است که در این‌باره باید پاسخگویی شفاف و صریحی وجود داشته باشد و توضیحات متقاعدکننده‌ای داده شود. به هرصورت جشنواره فیلم فجر یک رخداد ملی است و مخدوش کردن بنیان‌های آن در هر شرایطی اتفاق ناخوشایندی است. نکته اصلی اینکه در هیچ‌رویدادی، به‌ویژه یک‌رویداد رقابتی نمی‌شود همه را راضی نگه داشت. به‌ویژه در شرایط فرهنگی فعلی کشور که ظاهرا دلواپسان بر مرکب مراد سوارند، راضی نگه داشتن آنها اساسا غیرممکن است. چون کسب و کار برخی فعلا در گرو دلواپسی است. تجربه نشان داده آنها در هر رویدادی حاشیه مورد نظرشان را ایجاد خواهند کرد حتی اگر بیشترین و سخت‌ترین مراقبت از سوی مسوولان انجام شده باشد. پس بهتر آن است که جشنواره راه خودش را برود و بنیان‌هایش را با مصالح و ملاحظات غیرضروری و مراعات‌های بیهوده نیالاید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.