|

درفش کاویان به روايت «ناظري»

زینب اسماعیلی سیویری

با داستان ضحاک؛ اوج بیداد تاریخ شاهنامه آغاز می‌کند؛ آن‌گاه که «مغز می‌پرداختند و خورش برای اژدها می‌ساختند». «شهرام ناظری»، صدایی که این‌بار «یاوِران مِستم» نمی‌خواند، ضحاک مار به دوش تاریخ را روایت می‌کند. نام برنامه، داستان ضحاک است، پادشاه پر ز بیداد شاهنامه فردوسی؛ شاید حاضران پرشماری از آنها که در سالن «میلاد» جمع شده‌اند، داستان را به خوبی به یاد نداشته‌ باشند، او به لحن معلم‌گونه‌ای هم روایت می‌کند و هم اجرا. معلمی پر از فروتنی که با صدایی آرام سخن می‌گوید اما به آواز که می‌رسد، دیگر این حنجره آرام ندارد. گریز از سخن صاف و صادق با مردم ندارد. می‌گوید شاهنامه که ترس ندارد و مردم برایش کف می‌زنند. از نبرد نور و ظلمت در داستان ضحاک می‌گوید و آغاز به کار او. پیداست که پادشاه بیدادگر با بیداد بر سر کار می‌آید. آنکه با کشتن پدر به تخت نشسته، به مدد اژدها و خوراندن مغز جوانان، تاج بر سر می‌ماند. دریغ از لختی توقف که این چرخ به این روال نمی‌چرخد. ضحاک شاهنامه اندک ضمیری دارد که در خواب به سراغش بیاید و خوابگزاران، رسیدن فریدون را نوید برباد‌دهنده شب و روزش کنند. «فریدون» به مدد شیر گاو پرمایه در کوه‌های البرز، دو هشت سال عمر می‌گیرد و از مادر، سرنوشت آبتین، پدرش را می‌‌پرسد و ظلم ضحاک را با خبر کشته شدن پدرش به پوست و گوشت لمس می‌کند. آن‌سو «کاوه» است با آن چرم آهنگرانی که بر سر نیزه می‌شود و درفش کاویان و مردمانی که از ظلم خسته‌ شده‌اند و همین، آغاز برافتادن ظلم است. در شهری که کمتر نشانی از اسطوره‌ها و آیین‌های کهنش مانده، شهرام ناظری، بازگشته از گرداندن دور دنیای داستان ضحاک، روایتش می‌کند؛ روایتی همراه با موسیقی مقامی. او تمام زمان کنسرت، روبه‌روی حضار ایستاده ‌است، دستانش با هر ضربی حرکتی می‌کند و تنش برای ادای هر نوایی، حالت دیگری دارد. سالن به تمامی شور است. کنسرت تمام شده اما کسی توان دل‌کندن ندارد. این‌بار «آتش در نیستان» را برای حاضران اجرا می‌کند. با صدایی که از سال‌ها پیش در نقطه‌ای در خاطره‌ها ثبت شده، مرور می‌شود، «یک شب آتش در نیستانی فتاد/ سوخت چون عشقی که بر جانی فتاد»، صدا را به یاد می‌آورم از خانه‌ای در کودکی‌هایم و رادیو کاست‌های کوچکی که صدای پرهیجان شهرام ناظری از دریچه‌های کوچک باندش بیرون می‌آمد. یادم رفته بود که «شعله تا سرگرم کار خویش شد، هر نیی شمع مزار خویش شد» گپ‌وگفت نی و آتش هم یادم رفته بود «نی به آتش گفت/ کین آشوب چیست؟ / مر تو را زین سوختن مطلوب چیست؟ / گفت آتش بی‌سبب نفروختم/ دعوی بی‌معنیت را سوختم» یادم آمد که پاسخ دعوی، آتش است.
با داستان ضحاک؛ اوج بیداد تاریخ شاهنامه آغاز می‌کند؛ آن‌گاه که «مغز می‌پرداختند و خورش برای اژدها می‌ساختند». «شهرام ناظری»، صدایی که این‌بار «یاوِران مِستم» نمی‌خواند، ضحاک مار به دوش تاریخ را روایت می‌کند. نام برنامه، داستان ضحاک است، پادشاه پر ز بیداد شاهنامه فردوسی؛ شاید حاضران پرشماری از آنها که در سالن «میلاد» جمع شده‌اند، داستان را به خوبی به یاد نداشته‌ باشند، او به لحن معلم‌گونه‌ای هم روایت می‌کند و هم اجرا. معلمی پر از فروتنی که با صدایی آرام سخن می‌گوید اما به آواز که می‌رسد، دیگر این حنجره آرام ندارد. گریز از سخن صاف و صادق با مردم ندارد. می‌گوید شاهنامه که ترس ندارد و مردم برایش کف می‌زنند. از نبرد نور و ظلمت در داستان ضحاک می‌گوید و آغاز به کار او. پیداست که پادشاه بیدادگر با بیداد بر سر کار می‌آید. آنکه با کشتن پدر به تخت نشسته، به مدد اژدها و خوراندن مغز جوانان، تاج بر سر می‌ماند. دریغ از لختی توقف که این چرخ به این روال نمی‌چرخد. ضحاک شاهنامه اندک ضمیری دارد که در خواب به سراغش بیاید و خوابگزاران، رسیدن فریدون را نوید برباد‌دهنده شب و روزش کنند. «فریدون» به مدد شیر گاو پرمایه در کوه‌های البرز، دو هشت سال عمر می‌گیرد و از مادر، سرنوشت آبتین، پدرش را می‌‌پرسد و ظلم ضحاک را با خبر کشته شدن پدرش به پوست و گوشت لمس می‌کند. آن‌سو «کاوه» است با آن چرم آهنگرانی که بر سر نیزه می‌شود و درفش کاویان و مردمانی که از ظلم خسته‌ شده‌اند و همین، آغاز برافتادن ظلم است. در شهری که کمتر نشانی از اسطوره‌ها و آیین‌های کهنش مانده، شهرام ناظری، بازگشته از گرداندن دور دنیای داستان ضحاک، روایتش می‌کند؛ روایتی همراه با موسیقی مقامی. او تمام زمان کنسرت، روبه‌روی حضار ایستاده ‌است، دستانش با هر ضربی حرکتی می‌کند و تنش برای ادای هر نوایی، حالت دیگری دارد. سالن به تمامی شور است. کنسرت تمام شده اما کسی توان دل‌کندن ندارد. این‌بار «آتش در نیستان» را برای حاضران اجرا می‌کند. با صدایی که از سال‌ها پیش در نقطه‌ای در خاطره‌ها ثبت شده، مرور می‌شود، «یک شب آتش در نیستانی فتاد/ سوخت چون عشقی که بر جانی فتاد»، صدا را به یاد می‌آورم از خانه‌ای در کودکی‌هایم و رادیو کاست‌های کوچکی که صدای پرهیجان شهرام ناظری از دریچه‌های کوچک باندش بیرون می‌آمد. یادم رفته بود که «شعله تا سرگرم کار خویش شد، هر نیی شمع مزار خویش شد» گپ‌وگفت نی و آتش هم یادم رفته بود «نی به آتش گفت/ کین آشوب چیست؟ / مر تو را زین سوختن مطلوب چیست؟ / گفت آتش بی‌سبب نفروختم/ دعوی بی‌معنیت را سوختم» یادم آمد که پاسخ دعوی، آتش است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.