|

خانه‌واده، قصه‌ها، 13، ملبورن...

ایرانی در وضعیت اورژانسی

حسین عبدالهاشم‌پور

١- ایرانی در وضعیت اورژانسی است. اگر تا دهه پیش، همه نگران عارضه‌های فلسفی مانند هویت نسل جوان بودند، حالا در یک سراشیبی باورنکردنی، ایرانی اعم از پیر و جوان دچار عارضه‌هایی است که در هر لحظه و هر مکانی قابل‌لمس است: بی‌اخلاقی، گسترش بی‌اعتمادی میان افراد جامعه، بی‌قراری، پایین‌بودن آستانه تحمل و... درواقع فطری‌ترین خصایل انسانی در جامعه ایرانی در وضع اورژانسی است؛ تردیدی نیست که برای ترسیم این شرایط بغرنج نیازی به مثال‌آوردن نیست، هریک از ما یک شاهد عینی هستیم: اینکه «برادر به برادر اعتماد نمی‌کند» به ضرب‌المثل نوین جامعه‌مان بدل شده یا اینکه تولید‌کننده ایرانی، جنس ایرانی را لیبل خارجی می‌زند تا ایرانی آن را بخرد؛ و صدها نمونه دیگر بیانگر عمق فاجعه است.
٢- در چنین وانفسایی این «هنر» است که باید جسارت یابد و آیینه‌ای پیش‌روی چهره ایرانی بگذارد تا شاید هریک از ما شرمنده آنچه شویم که به هر دلیلی خود پدیدش آورده‌ایم؛ اتفاقا برای این مهم هرقدر اثر هنری مابه‌ازای بیرونی‌تر و برای بیننده ملموس‌تر باشد امید به تلنگرزدن به اجتماع بیشتر است.
٣- هفته پیش سه اثر هنری دیدم: نمایش «خانه‌واده» اثر محمد مساوات که حتی از نامش هم پیداست از تلاشی خانواده به‌عنوان نمادی از جامعه می‌گوید؛ فیلم «13» اثر هومن سیدی که نسل نوین آپارتمان‌نشین ایران را از پس پرده‌های کشیده‌شده و بلوک‌های سیمانی آسمانخراش‌ها نشان داده و «ملبورن» اثر نیما جاویدی که ایرانی امروز را با طعم‌های آشنای دروغ، جا خالی‌دادن و نپذیرفتن مسوولیت، روی پرده سینما سرو کرده است؛ و از این قبیله پیش‌ترها «قصه‌ها» اثر رخشان بنی‌اعتماد... . اطلاق «سیاه‌نمایی» به آثاری از این دست که درد امروز جامعه ایرانی را عریان می‌کنند، درواقع کمک به تسری و همه‌گیری همان دردهاست؛ به‌عبارت صریح‌تر، اقلیتی از جامعه که قدرت بی‌خاصیت‌سازی هنر را دارند، گویی دوست می‌دارند مثل کبک سرمان را زیر برف کنیم و دنیای ایرانی که خودمان ساخته‌ایم را نبینیم.
امیدوارم این نوشتار در بحبوحه جشنواره‌های هنری فجر و معرفی آثار هنری تازه به کار آید تا مبادا آیینه‌شکستن‌ها، دست و دل هنرمند ایرانی را بلرزاند و او را بیش از این به خودسانسوری سوق دهد که به‌گمانم صدهابرابر بدتر از هرگونه سانسور دیگری است.

١- ایرانی در وضعیت اورژانسی است. اگر تا دهه پیش، همه نگران عارضه‌های فلسفی مانند هویت نسل جوان بودند، حالا در یک سراشیبی باورنکردنی، ایرانی اعم از پیر و جوان دچار عارضه‌هایی است که در هر لحظه و هر مکانی قابل‌لمس است: بی‌اخلاقی، گسترش بی‌اعتمادی میان افراد جامعه، بی‌قراری، پایین‌بودن آستانه تحمل و... درواقع فطری‌ترین خصایل انسانی در جامعه ایرانی در وضع اورژانسی است؛ تردیدی نیست که برای ترسیم این شرایط بغرنج نیازی به مثال‌آوردن نیست، هریک از ما یک شاهد عینی هستیم: اینکه «برادر به برادر اعتماد نمی‌کند» به ضرب‌المثل نوین جامعه‌مان بدل شده یا اینکه تولید‌کننده ایرانی، جنس ایرانی را لیبل خارجی می‌زند تا ایرانی آن را بخرد؛ و صدها نمونه دیگر بیانگر عمق فاجعه است.
٢- در چنین وانفسایی این «هنر» است که باید جسارت یابد و آیینه‌ای پیش‌روی چهره ایرانی بگذارد تا شاید هریک از ما شرمنده آنچه شویم که به هر دلیلی خود پدیدش آورده‌ایم؛ اتفاقا برای این مهم هرقدر اثر هنری مابه‌ازای بیرونی‌تر و برای بیننده ملموس‌تر باشد امید به تلنگرزدن به اجتماع بیشتر است.
٣- هفته پیش سه اثر هنری دیدم: نمایش «خانه‌واده» اثر محمد مساوات که حتی از نامش هم پیداست از تلاشی خانواده به‌عنوان نمادی از جامعه می‌گوید؛ فیلم «13» اثر هومن سیدی که نسل نوین آپارتمان‌نشین ایران را از پس پرده‌های کشیده‌شده و بلوک‌های سیمانی آسمانخراش‌ها نشان داده و «ملبورن» اثر نیما جاویدی که ایرانی امروز را با طعم‌های آشنای دروغ، جا خالی‌دادن و نپذیرفتن مسوولیت، روی پرده سینما سرو کرده است؛ و از این قبیله پیش‌ترها «قصه‌ها» اثر رخشان بنی‌اعتماد... . اطلاق «سیاه‌نمایی» به آثاری از این دست که درد امروز جامعه ایرانی را عریان می‌کنند، درواقع کمک به تسری و همه‌گیری همان دردهاست؛ به‌عبارت صریح‌تر، اقلیتی از جامعه که قدرت بی‌خاصیت‌سازی هنر را دارند، گویی دوست می‌دارند مثل کبک سرمان را زیر برف کنیم و دنیای ایرانی که خودمان ساخته‌ایم را نبینیم.
امیدوارم این نوشتار در بحبوحه جشنواره‌های هنری فجر و معرفی آثار هنری تازه به کار آید تا مبادا آیینه‌شکستن‌ها، دست و دل هنرمند ایرانی را بلرزاند و او را بیش از این به خودسانسوری سوق دهد که به‌گمانم صدهابرابر بدتر از هرگونه سانسور دیگری است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.