|

پروژه کشورهای 1+2 در سرزمین فلسطین

علی منصوری . استاد دانشگاه

انتظار می‌رفت در پایان قرن‌بیستم و اتمام جنگ‌سرد، دیگر کشور جدیدی ایجاد نشود و دنیا به ثبات مرزها تن‌دردهد. اما فروپاشی شوروی در 1992 به این فکر و انتظار پایان داد و فصل جدیدی از کشورسازی در دنیا پس از دو جنگ‌جهانی اول و دوم آغاز شد؛ این‌گونه که در قرن حاضر می‌بینیم، «همگرایی» جای خود را به «واگرایی» داده است، به‌گونه‌ای که در حال حاضر بیش از 190کشور عضو سازمان‌ملل هستند و انتظار می‌رود کشورهای عضو سازمان‌ملل از 200کشور هم بیشتر شوند. مهم‌ترین دلیل پاره‌پاره‌شدن کشورها ملیت و ملی‌گرایی بوده است؛ به عنوان نمونه، پاره‌پاره‌شدن یوگسلاوی، چکسلواکی و شوروی. یکی از سرزمین‌هایی که منتظر است تا کشور شود، فلسطین است. اما پروژه‌ای ‌که در جریان است، برخلاف انتظار به دنبال تاسیس یک کشور فلسطینی و یک کشور اسراییلی نیست، بلکه این سناریو به دنبال تاسیس دوکشور فلسطینی و یک‌کشور اسراییلی است.
چگونگی ایجاد دوکشور فلسطینی و یک‌کشور اسراییلی:
1- یک کشور در نوارغزه
2- کشور دیگر در ساحل غربی رود اردن
3- یک کشور به نام اسراییل در میان این دوکشور
ابتدا به غزه وارد می‌شویم. این محدوده از سه‌طرف توسط اسراییل محاط شده و هیچ ارتباطی با سمت دیگر سرزمین فلسطین به نام «ساحل غربی رود اردن» ندارد. این سرزمین که در حال حاضر حدود دومیلیون‌نفر جمعیت دارد، از نگاه استراتژیکی، ساز مخالف با سمت دیگر فلسطینی‌ها را می‌زند. پس از غزه وارد سرزمین اسراییل می‌شویم که به‌دلیل عضویت در سازمان‌ملل‌متحد و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن از سوی این سازمان و داشتن نماینده در آن، از نگاه دیگر کشورهای جهان و در عرف دیپلماتیک، یک «کشور» شناخته می‌شود.
اما سرزمین سوم، همان کرانه‌باختری است. این محدوده توسط گروه فتح کنترل و با رهبری «محمود عباس»، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین اداره می‌شود. سازمان‌های بین‌المللی «فتح» را نماینده فلسطین می‌دانند و در عرصه دیپلماتیک برای بحث و مذاکره به سراغ این گروه می‌روند.
از سوی دیگر، این پروژه کشورسازی را می‌توان از دوبعد مورد مطالعه قرار داد:
بعد راهبردی
به عبارتی دیگر، راهبرد یا استراتژی اسراییل یا غرب در درازمدت، تثبیت کشور اسراییل و رفتار کجدارومریز با فلسطینی‌هاست؛ همان سیاستی که تاکنون اجرا شده و به همین وضع نیز ادامه خواهد داشت. چندین‌بار در زمان «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسراییل زمین‌های بیشتری به خاک اسراییل افزوده شده است. فلسطینی‌ها نیز برای جلوگیری از این وضعیت، هرازگاهی وارد جنگ و عده‌ای از آنان کشته می‌شوند. سازمان‌ملل پیش‌بینی کرده بازسازی زیرساخت‌های غزه پس از جنگ اخیر تا 20سال دیگر نیز صورت نمی‌گیرد.
بعد تاکتیکی
تغییراتی که در 35ساله اخیر شاهد آن بودیم، همه را می‌توان تاکتیکی دانست که در کل نه‌تنها به استراتژی رهبران اسراییل لطمه‌ای وارد نکرده، بلکه اسراییل را آنقدر قوی کرده که اساسا پای میز مذاکره نمی‌نشیند تا چه برسد که امتیازاتی را به فلسطینی‌ها اعطا کند. این در حالی است که فلسطینی‌ها اینگونه نیستند.
نکته مهم دیگر آن است که به جز ایران، کشورهایی که روزگاری سنگ فلسطینی‌ها را به سینه می‌زدند، روزگارشان دگرگون شده است. به‌عنوان مثال، لیبی بعد از مرگ «معمر قذافی»، دیکتاتور سابق، چنان در حوادث حاشیه‌ای درگیر است که به‌طورکلی فلسطین و فلسطینی‌ها را از یاد برده است و حتی احتمال تبدیل‌شدن لیبی به دو یا سه‌کشور چندان بعید نیست. در مصر و سوریه هنوز آرامش حاکم نشده و عراق هم چندان وضعیت بهتری ندارد. کشورهای حاشیه خلیج‌فارس هم که اساسا دنبال دردسر نیستند و اگر بخواهند طرفداری خود را نشان دهند، تنها به کمک‌های مالی اکتفا می‌کنند، یا به دنبال کاغذبازی در سازمان‌های جهانی هستند. سرانجام اینکه کاری از دست ابومازن -که سازمان‌های جهانی او را قبول دارند- برای اتحاد دوبخش جداشده فلسطین ساخته نیست. پس در انتها باید گفت به احتمال زیاد فرضیه پروژه تاسیس سه‌کشور رد نمی‌شود؛ دوکشور فلسطینی، در چپ و راست اسراییل.

انتظار می‌رفت در پایان قرن‌بیستم و اتمام جنگ‌سرد، دیگر کشور جدیدی ایجاد نشود و دنیا به ثبات مرزها تن‌دردهد. اما فروپاشی شوروی در 1992 به این فکر و انتظار پایان داد و فصل جدیدی از کشورسازی در دنیا پس از دو جنگ‌جهانی اول و دوم آغاز شد؛ این‌گونه که در قرن حاضر می‌بینیم، «همگرایی» جای خود را به «واگرایی» داده است، به‌گونه‌ای که در حال حاضر بیش از 190کشور عضو سازمان‌ملل هستند و انتظار می‌رود کشورهای عضو سازمان‌ملل از 200کشور هم بیشتر شوند. مهم‌ترین دلیل پاره‌پاره‌شدن کشورها ملیت و ملی‌گرایی بوده است؛ به عنوان نمونه، پاره‌پاره‌شدن یوگسلاوی، چکسلواکی و شوروی. یکی از سرزمین‌هایی که منتظر است تا کشور شود، فلسطین است. اما پروژه‌ای ‌که در جریان است، برخلاف انتظار به دنبال تاسیس یک کشور فلسطینی و یک کشور اسراییلی نیست، بلکه این سناریو به دنبال تاسیس دوکشور فلسطینی و یک‌کشور اسراییلی است.
چگونگی ایجاد دوکشور فلسطینی و یک‌کشور اسراییلی:
1- یک کشور در نوارغزه
2- کشور دیگر در ساحل غربی رود اردن
3- یک کشور به نام اسراییل در میان این دوکشور
ابتدا به غزه وارد می‌شویم. این محدوده از سه‌طرف توسط اسراییل محاط شده و هیچ ارتباطی با سمت دیگر سرزمین فلسطین به نام «ساحل غربی رود اردن» ندارد. این سرزمین که در حال حاضر حدود دومیلیون‌نفر جمعیت دارد، از نگاه استراتژیکی، ساز مخالف با سمت دیگر فلسطینی‌ها را می‌زند. پس از غزه وارد سرزمین اسراییل می‌شویم که به‌دلیل عضویت در سازمان‌ملل‌متحد و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن از سوی این سازمان و داشتن نماینده در آن، از نگاه دیگر کشورهای جهان و در عرف دیپلماتیک، یک «کشور» شناخته می‌شود.
اما سرزمین سوم، همان کرانه‌باختری است. این محدوده توسط گروه فتح کنترل و با رهبری «محمود عباس»، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین اداره می‌شود. سازمان‌های بین‌المللی «فتح» را نماینده فلسطین می‌دانند و در عرصه دیپلماتیک برای بحث و مذاکره به سراغ این گروه می‌روند.
از سوی دیگر، این پروژه کشورسازی را می‌توان از دوبعد مورد مطالعه قرار داد:
بعد راهبردی
به عبارتی دیگر، راهبرد یا استراتژی اسراییل یا غرب در درازمدت، تثبیت کشور اسراییل و رفتار کجدارومریز با فلسطینی‌هاست؛ همان سیاستی که تاکنون اجرا شده و به همین وضع نیز ادامه خواهد داشت. چندین‌بار در زمان «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسراییل زمین‌های بیشتری به خاک اسراییل افزوده شده است. فلسطینی‌ها نیز برای جلوگیری از این وضعیت، هرازگاهی وارد جنگ و عده‌ای از آنان کشته می‌شوند. سازمان‌ملل پیش‌بینی کرده بازسازی زیرساخت‌های غزه پس از جنگ اخیر تا 20سال دیگر نیز صورت نمی‌گیرد.
بعد تاکتیکی
تغییراتی که در 35ساله اخیر شاهد آن بودیم، همه را می‌توان تاکتیکی دانست که در کل نه‌تنها به استراتژی رهبران اسراییل لطمه‌ای وارد نکرده، بلکه اسراییل را آنقدر قوی کرده که اساسا پای میز مذاکره نمی‌نشیند تا چه برسد که امتیازاتی را به فلسطینی‌ها اعطا کند. این در حالی است که فلسطینی‌ها اینگونه نیستند.
نکته مهم دیگر آن است که به جز ایران، کشورهایی که روزگاری سنگ فلسطینی‌ها را به سینه می‌زدند، روزگارشان دگرگون شده است. به‌عنوان مثال، لیبی بعد از مرگ «معمر قذافی»، دیکتاتور سابق، چنان در حوادث حاشیه‌ای درگیر است که به‌طورکلی فلسطین و فلسطینی‌ها را از یاد برده است و حتی احتمال تبدیل‌شدن لیبی به دو یا سه‌کشور چندان بعید نیست. در مصر و سوریه هنوز آرامش حاکم نشده و عراق هم چندان وضعیت بهتری ندارد. کشورهای حاشیه خلیج‌فارس هم که اساسا دنبال دردسر نیستند و اگر بخواهند طرفداری خود را نشان دهند، تنها به کمک‌های مالی اکتفا می‌کنند، یا به دنبال کاغذبازی در سازمان‌های جهانی هستند. سرانجام اینکه کاری از دست ابومازن -که سازمان‌های جهانی او را قبول دارند- برای اتحاد دوبخش جداشده فلسطین ساخته نیست. پس در انتها باید گفت به احتمال زیاد فرضیه پروژه تاسیس سه‌کشور رد نمی‌شود؛ دوکشور فلسطینی، در چپ و راست اسراییل.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.