|

چالش‌های ترکیه در سوریه

آرون استین . عضو مرکز مطالعات امنیتی ژنو

ساکنان شهر کردنشین «جزیره» در کردستان ترکیه در جوار مرزهای عراق و سوریه در پناهگاه و سنگرهایی قدم می‌زنند که از سوی جوانان برای ممانعت از ورود پلیس ترکیه به این شهر ایجاد شده است. دیوارهای جزیره با تصاویری از «عبدالله اوجالان»، رهبر زندانی حزب «کارگران کردستان» و صحنه‌های مقاومت شهر «کوبانی»، دیگر شهر کردنشین در سوریه منقش شده که بیش از چهارماه در مقابل گروه تروریستی «داعش» مقاومت کرد و در نهایت آزاد شد. شورش‌ها زمانی در جزیره و دیگر شهرهای کردنشین رخ داد که حکومت ترکیه از عبور عده‌ای از کردها از مرز برای حمایت از برادرانشان در سوریه جلوگیری کرد. فقط در خلال تنش‌های ماه اکتبر حداقل 30نفر کشته شدند و این تعداد سه‌برابر بیشتر از افرادی بود که در درگیری‌های پارک «گزی» بین معترضان و پلیس جان خود را از دست داده بودند. در آن زمان اوجالان اعلام کرد اگر در کوبانی قتل عامی اتفاق بیفتد، به فرآیند صلح بین ترکیه و حزب کارگران کردستان پایان می‌دهد.
سیاست ترکیه در سوریه
درحالی‌که مذاکرات صلح حزب عدالت و توسعه با حزب کارگران کردستان در جریان است، جنگ در سوریه به عامل جدید تنش بین کردهای ساکن این کشور و حکومت ترکیه تبدیل شده و سیاست حزب «عدالت و توسعه» در ارتباط با مرز سوریه و حمایت این حکومت از چندگروه افراطی مشخص اپوزیسیون در سوریه بزرگ‌ترین دلیل آن است. گفته می‌شود آنکارا با گروه‌های متعدد شورشی در سوریه ارتباط دارد. این رابطه خشم بسیاری از کردها را در سوریه و ترکیه نسبت به آنکارا برانگیخته است؛ از این‌رو بسیاری به اپوزیسیون سوریه به دلیل رویکرد محافظه‌کارانه و حمایت از یک‌دولت مرکزی قدرتمند در سوریه با شک و تردید نگاه می‌کنند. بسیاری از کردها در ترکیه براین باورند که حزب عدالت‌وتوسعه از کردهای اسلامگرا علیه کردهای ناسیونالیست طرفدار حزب کارگران کردستان حمایت می‌کند. این باور نیز به‌نوبه‌خود، به خشم فزاینده کردها علیه رویکرد حزب عدالت و توسعه در قبال کردهای سوریه منجر شده است. کردها در سوریه با اعلام ایجاد سه‌کانتون خودمختار در اواسط جولای2012 آرزو دارند که یک حکومت غیرمتمرکز در این کشور تاسیس شود، این کانتون‌ها با جدیت در حال ایجاد نهادها و مراکزی برای تثبیت این وضعیت هستند. آنکارا با در نظرداشتن این واقعیت که این سه‌استان از سوی حزب اتحاد دموکراتیک اداره می‌شوند، در مقابل این تلاش‌ها مقاومت کرده‌است. به همین دلیل آنکارا درصدد منزوی‌کردن کانتون‌ها برآمده و حتی در مواقعی از گروه‌های تندرو در حمله به مناطق تحت کنترل حزب اتحاد دموکراتیک حمایت کرده است. به دنبال محاصره کوبانی از سوی داعش، خشم موجود از سیاست‌های آنکارا در قبال سوریه حادتر شد. آنکارا تاکنون از پیوستن به عملیات هوایی علیه داعش سر باز زده است و به جای آن به نیروهای ائتلاف فشار وارد می‌کند تا دامنه حملات هوایی را علیه اهداف حکومت سوریه افزایش دهند، اما در این میان تردید بیشتر آنکارا در کمک به حزب اتحاد دموکراتیک، ناشی از ارتباط این حزب با حزب کارگران کردستان است و نه ناراحتی از تصمیم نیروهای ائتلاف در حمله به اهداف داعش یا گسترش دامنه حملات هوایی در حال انجام که شامل اهداف سوریه نیز می‌شود. در تابستان گذشته کردها توانستند به‌آسانی بین سوریه و ترکیه در حرکت باشند. بنابراین هنگامی که آنکارا نیروهای خود را به مرز فرستاد، درک بسیاری از کردها این بود که این اقدام تاکتیک دیگری در راستای حمایت از داعش و اقدامی علیه حزب اتحاد دموکراتیک بود. «سارا کایا»، شهردار مشترک «نصیبین» که شهری کردنشین در مرز با سوریه است، می‌گوید: در خلال درگیری‌های ماه اکتبر، بسیاری از شورشیان در این شهر بودند و رییس‌پلیس از من پرسید چرا شما برای کوبانی مبارزه می‌کنید؟ کوبانی، مساله شما نیست و من به او گفتم از آنجا که مردم ساکن آن‌سوی مرز از برادران و خانواده من هستند، پس مساله کوبانی مساله من هم است.
دلایل قیام
با این حال، دقیقا دوره قبل از بحران سوریه و هنگامی که آنکارا و دمشق از مناسبات دیپلماتیک نزدیکی برخوردار بودند، با وجود مشکلاتی که دولت سوریه در قبال کردهای این کشور داشت، امکان به وجودآمدن قیامی در راستای حمایت از کردهای سوریه در میان کردهای ترکیه دور از ذهن به‌نظر می‌رسید. در آن زمان، مناسبات کردها در سرتاسر مرزهای ترکیه-سوریه بیشتر به احساسات خویشاوندی و روابط خانوادگی محدود شده بود که از زمان فروپاشی امپراتوری عثمانی به بعد قطع شده بود. بیشتر کردهایی که در نصیبین، جزیره و بخش‌هایی از جنوب‌شرقی ترکیه زندگی می‌کنند، می‌گویند آنها قبل از سال2011 هرگز نام کوبانی را نشنیده‌اند. اما پس از تصرف این شهر توسط داعش، کوبانی به بحث روزانه کردها در ترکیه تبدیل شد. پیوندها بین شهرهای کردنشین سوریه و ترکیه، به‌ویژه پس از ظهور حزب اتحاد دموکراتیک در بخش کردنشین سوریه در حال رشد است زیرا هر دوحزب اتحاد دموکراتیک در کردستان سوریه و حزب «صلح و دموکراسی» به جنبش ناسیونالیستی کُرد به رهبری حزب کارگران کردستان نزدیک هستند. تاکنون تنها سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه این بود که نگذارد کردهای ترکیه از کردهای سوریه حمایت کنند، اما دمشق نتوانست این سیاست را به‌خوبی عملی کند. اتخاذ چنین سیاستی از سوی حزب عدالت و توسعه، از سویی تلاش‌های آنکارا را برای منزوی‌کردن طرفداران حزب کارگران کردستان با خطر مواجه کرده و از سوی‌دیگر و از همه مهم‌تر فرآیند صلح با کردها را به خطر انداخته است.

ساکنان شهر کردنشین «جزیره» در کردستان ترکیه در جوار مرزهای عراق و سوریه در پناهگاه و سنگرهایی قدم می‌زنند که از سوی جوانان برای ممانعت از ورود پلیس ترکیه به این شهر ایجاد شده است. دیوارهای جزیره با تصاویری از «عبدالله اوجالان»، رهبر زندانی حزب «کارگران کردستان» و صحنه‌های مقاومت شهر «کوبانی»، دیگر شهر کردنشین در سوریه منقش شده که بیش از چهارماه در مقابل گروه تروریستی «داعش» مقاومت کرد و در نهایت آزاد شد. شورش‌ها زمانی در جزیره و دیگر شهرهای کردنشین رخ داد که حکومت ترکیه از عبور عده‌ای از کردها از مرز برای حمایت از برادرانشان در سوریه جلوگیری کرد. فقط در خلال تنش‌های ماه اکتبر حداقل 30نفر کشته شدند و این تعداد سه‌برابر بیشتر از افرادی بود که در درگیری‌های پارک «گزی» بین معترضان و پلیس جان خود را از دست داده بودند. در آن زمان اوجالان اعلام کرد اگر در کوبانی قتل عامی اتفاق بیفتد، به فرآیند صلح بین ترکیه و حزب کارگران کردستان پایان می‌دهد.
سیاست ترکیه در سوریه
درحالی‌که مذاکرات صلح حزب عدالت و توسعه با حزب کارگران کردستان در جریان است، جنگ در سوریه به عامل جدید تنش بین کردهای ساکن این کشور و حکومت ترکیه تبدیل شده و سیاست حزب «عدالت و توسعه» در ارتباط با مرز سوریه و حمایت این حکومت از چندگروه افراطی مشخص اپوزیسیون در سوریه بزرگ‌ترین دلیل آن است. گفته می‌شود آنکارا با گروه‌های متعدد شورشی در سوریه ارتباط دارد. این رابطه خشم بسیاری از کردها را در سوریه و ترکیه نسبت به آنکارا برانگیخته است؛ از این‌رو بسیاری به اپوزیسیون سوریه به دلیل رویکرد محافظه‌کارانه و حمایت از یک‌دولت مرکزی قدرتمند در سوریه با شک و تردید نگاه می‌کنند. بسیاری از کردها در ترکیه براین باورند که حزب عدالت‌وتوسعه از کردهای اسلامگرا علیه کردهای ناسیونالیست طرفدار حزب کارگران کردستان حمایت می‌کند. این باور نیز به‌نوبه‌خود، به خشم فزاینده کردها علیه رویکرد حزب عدالت و توسعه در قبال کردهای سوریه منجر شده است. کردها در سوریه با اعلام ایجاد سه‌کانتون خودمختار در اواسط جولای2012 آرزو دارند که یک حکومت غیرمتمرکز در این کشور تاسیس شود، این کانتون‌ها با جدیت در حال ایجاد نهادها و مراکزی برای تثبیت این وضعیت هستند. آنکارا با در نظرداشتن این واقعیت که این سه‌استان از سوی حزب اتحاد دموکراتیک اداره می‌شوند، در مقابل این تلاش‌ها مقاومت کرده‌است. به همین دلیل آنکارا درصدد منزوی‌کردن کانتون‌ها برآمده و حتی در مواقعی از گروه‌های تندرو در حمله به مناطق تحت کنترل حزب اتحاد دموکراتیک حمایت کرده است. به دنبال محاصره کوبانی از سوی داعش، خشم موجود از سیاست‌های آنکارا در قبال سوریه حادتر شد. آنکارا تاکنون از پیوستن به عملیات هوایی علیه داعش سر باز زده است و به جای آن به نیروهای ائتلاف فشار وارد می‌کند تا دامنه حملات هوایی را علیه اهداف حکومت سوریه افزایش دهند، اما در این میان تردید بیشتر آنکارا در کمک به حزب اتحاد دموکراتیک، ناشی از ارتباط این حزب با حزب کارگران کردستان است و نه ناراحتی از تصمیم نیروهای ائتلاف در حمله به اهداف داعش یا گسترش دامنه حملات هوایی در حال انجام که شامل اهداف سوریه نیز می‌شود. در تابستان گذشته کردها توانستند به‌آسانی بین سوریه و ترکیه در حرکت باشند. بنابراین هنگامی که آنکارا نیروهای خود را به مرز فرستاد، درک بسیاری از کردها این بود که این اقدام تاکتیک دیگری در راستای حمایت از داعش و اقدامی علیه حزب اتحاد دموکراتیک بود. «سارا کایا»، شهردار مشترک «نصیبین» که شهری کردنشین در مرز با سوریه است، می‌گوید: در خلال درگیری‌های ماه اکتبر، بسیاری از شورشیان در این شهر بودند و رییس‌پلیس از من پرسید چرا شما برای کوبانی مبارزه می‌کنید؟ کوبانی، مساله شما نیست و من به او گفتم از آنجا که مردم ساکن آن‌سوی مرز از برادران و خانواده من هستند، پس مساله کوبانی مساله من هم است.
دلایل قیام
با این حال، دقیقا دوره قبل از بحران سوریه و هنگامی که آنکارا و دمشق از مناسبات دیپلماتیک نزدیکی برخوردار بودند، با وجود مشکلاتی که دولت سوریه در قبال کردهای این کشور داشت، امکان به وجودآمدن قیامی در راستای حمایت از کردهای سوریه در میان کردهای ترکیه دور از ذهن به‌نظر می‌رسید. در آن زمان، مناسبات کردها در سرتاسر مرزهای ترکیه-سوریه بیشتر به احساسات خویشاوندی و روابط خانوادگی محدود شده بود که از زمان فروپاشی امپراتوری عثمانی به بعد قطع شده بود. بیشتر کردهایی که در نصیبین، جزیره و بخش‌هایی از جنوب‌شرقی ترکیه زندگی می‌کنند، می‌گویند آنها قبل از سال2011 هرگز نام کوبانی را نشنیده‌اند. اما پس از تصرف این شهر توسط داعش، کوبانی به بحث روزانه کردها در ترکیه تبدیل شد. پیوندها بین شهرهای کردنشین سوریه و ترکیه، به‌ویژه پس از ظهور حزب اتحاد دموکراتیک در بخش کردنشین سوریه در حال رشد است زیرا هر دوحزب اتحاد دموکراتیک در کردستان سوریه و حزب «صلح و دموکراسی» به جنبش ناسیونالیستی کُرد به رهبری حزب کارگران کردستان نزدیک هستند. تاکنون تنها سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه این بود که نگذارد کردهای ترکیه از کردهای سوریه حمایت کنند، اما دمشق نتوانست این سیاست را به‌خوبی عملی کند. اتخاذ چنین سیاستی از سوی حزب عدالت و توسعه، از سویی تلاش‌های آنکارا را برای منزوی‌کردن طرفداران حزب کارگران کردستان با خطر مواجه کرده و از سوی‌دیگر و از همه مهم‌تر فرآیند صلح با کردها را به خطر انداخته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.