|

معجزه لانگاتا

سیاوش رزمند

تصور کنید شما در کشوری متولد شده‌اید که 50درصد از جمعیت زیر خط مطلق فقر زندگی می‌کنند و ایدز و ابولا از لحاظ همه‌گیری فرق چندانی با سرماخوردگی ندارد. در کنار اینها تصور کنید که شما به‌سختی بین هشت تا 10سال دارید و امکان استفاده از این شانس را دارید که به مدرسه بروید و خوشحال باشید که اولا مدرسه‌ای وجود دارد که بروید و دوما هنوز به مدرسه شما حمله نشده است و احیانا دزدیده، کشته یا به جنگ اجباری وادار نشده‌اید.
صبح زود از خواب برخاسته‌اید و از کنار جاده، راه مدرسه خود را که احتمالا در دوران به‌اصطلاح رونق اقتصادی دهه70 ساخته شده طی می‌کنید. زیاد خود را درگیر اینکه در «ابیجان»، «آدیس‌آبابا»، «کینشاسا»، «فری‌تاون» یا «نایروبی» هستید، نکنید و تنها به مدرسه‌تان فکر کنید. در بدو ورود است که متوجه می‌شوید محوطه بازی شما توسط حزب حاکم برای انتخابات من‌درآوردی پیش‌رو غصب شده و در حال تخریب است. شما الفبا را می‌دانید پس باید «سی‌سی‌ام»، «پی‌اف»، «زانو- پی‌اف»، «سی‌سی‌یو» و «سی‌دی‌اس» را به اسم شنیده باشید و بدانید که سیاست در کشور شما با کنارهم‌چیدن الفبا حزب به وجود می‌آورد.
خب، مدرسه شما و محیط بازی‌تان اشغال شده است و باید آن را پس بگیرید، در نتیجه نیاز به شعارهایی مناسب و دهان‌پرکن دارید: «تخریب زمین بازی جنایت علیه کودکان است»، «تخریبگر تو تا ابد زنده نمی‌مانی»، «آکیوپای پلی گراند» (همان اشغال زمین بازی‌ گیریم که از وال‌استریت به نایروبی برسیم) و از این دست شعارها. حالا خود را مسلح به چوب و سنگ کنید و به زمین بازی حمله کنید. پلیس در مقابل شماست، البته باید در قدرت سرکوبگری‌اش شک کرد، با تنی نحیف از سوءتغذیه و کلاهخودی اوراق از پس‌مانده‌های کمک‌های بین‌المللی که حتی دلیلی نمی‌بیند جلو شما را بگیرد.
نتیجه اما یک‌روز آفتابی نسبتا معمولی برای شماست با جنگ و گریز و آدرنالین و زدوخورد که از فرط ابزورد‌بودن تنها خنده‌دار است. محشری درهم‌وبرهم که شما در هشت یا 9سالگی‌تان تازه اگر خوشبخت باشید در مدرسه ابتدایی «لانگاتا» در نایروبی کنیا تجربه‌اش خواهید کرد. این داستان آفریقاست که معنای بسیاری از کلمات با دیگر نقاط جهان تفاوت دارد؛ از معنای ناسیونالیسم و وطن‌پرستی که مرهون استعمار‌گران است با مرزهایی خط‌کشیده‌شده و رهبرانی مجنون که با هیبت‌هایی ابلهانه خود را قهرمان استقلال می‌دانند.
زندگی روزمره در آفریقا چیزی باید شبیه به قماری محکوم به شکست باشد که در بهترین حالت «جاناتان دیمبلبای» با شاعرانگی مستندوارش پیش‌روی جهانیان پدیدار کند. در آفریقاست که تازه درمی‌یابیم کشور معنایی جز قبیله ندارد و قبیله شخمی است از خون روی صورت روآندا و سیرالئون. ماتم آفریقا تنها بوکوحرام و دیگر جانیان محلی و منطقه‌ای نبوده که پیش از همه اینها «بدل بوکاسا»ی آدمخوار خود را همانند محمدرضا پهلوی جا زده بود و جشن تاجگذاری را در فقیر‌ترین کشور جهان یعنی آفریقای‌مرکزی برپا کرد؛ مضحکه‌ای که دیگر دیوانه آفریقا یعنی «ایدی امین»، دیکتاتور اوگاندا هم شرکت در آن را کسر شأن دانسته بود. «هایلاسلاسی» نماینده مسیح در کشورش بود که سرجوخه «هایل مریم» در یک شب از خدایی و حکمرانی خلعش کرد تا تن کودکان اتیوپیایی لباس پیشاهنگی به سبک آلمان‌شرقی کند.
جنون همانند هر مرض دیگری نضج می‌گیرد و آفریقا را درمی‌نوردد تا به زیمبابوه و رابرت موگابه برسد. اینکه بتوان انبار غله آفریقا را تبدیل به کشوری درهم‌پاشیده کرد خود نیاز به استعدادی شگرف دارد که موگابه با سیبیل مسخره و کارناوال‌های رنگارنگش به‌راحتی از پس این کار برآمد و شمع 90سالگی‌اش را روی تورم چندهزاردرصدی و تن فرتوت زیمبابوه فوت کرد.
استقلال آفریقا از همان ابتدا کودکی ناقص‌الخلقه از آب درآمد که همان نیم‌جانش را هم جنگ سرد با تیر خلاص به «پاتریس لومومبا» بی‌جان کرد. «نلسون ماندلا»، انسانی شریف و مبارزی سرسخت بود ولی آفریقای‌جنوبی پس از آپارتاید هم چندان محل مناسبی برای زیست نیست که ناامنی و ترس و زاغه‌نشینی خود آپارتایدی دیگر است. بسیاری شاید هنوز هم نمی‌دانند که کشوری به نام «مالاوی» وجود دارد یا در دل همین آفریقای‌جنوبی کشوری عجیب و محصور به نام «لسوتو» وجود دارد. جنگ‌های داخلی، تجارت‌های کثیف الماس و کودکان جنگجو در کنار منازعات مذهبی- قبیله‌ای، نسل‌کشی‌ها و امراض و قحطی میراث آفریقایی است که غربی‌ها داروهای ابولایش را برای تست به سوییس می‌فرستند.
آفریقای امروز در تلاشی برای زنده‌ماندن است که به رستگاری می‌رسد و نوادگان قدیمی‌ترین اجداد ما انسان‌ها روی زمین از قلب قاره سیاه قدم به جهانی نو می‌گذارند و با خون تعمید می‌شوند: ما در خانه‌های خود نشسته‌ایم و به نبوغ بی‌نهایت راک صحرای آفریقایی «تیناریون» و گیتار جادویی «ابراهیم اغ الحبیب» از مالی گوش می‌دهیم که آفریقا ما را می‌نگرد و به‌سوی خویش فرامی‌خواند.

تصور کنید شما در کشوری متولد شده‌اید که 50درصد از جمعیت زیر خط مطلق فقر زندگی می‌کنند و ایدز و ابولا از لحاظ همه‌گیری فرق چندانی با سرماخوردگی ندارد. در کنار اینها تصور کنید که شما به‌سختی بین هشت تا 10سال دارید و امکان استفاده از این شانس را دارید که به مدرسه بروید و خوشحال باشید که اولا مدرسه‌ای وجود دارد که بروید و دوما هنوز به مدرسه شما حمله نشده است و احیانا دزدیده، کشته یا به جنگ اجباری وادار نشده‌اید.
صبح زود از خواب برخاسته‌اید و از کنار جاده، راه مدرسه خود را که احتمالا در دوران به‌اصطلاح رونق اقتصادی دهه70 ساخته شده طی می‌کنید. زیاد خود را درگیر اینکه در «ابیجان»، «آدیس‌آبابا»، «کینشاسا»، «فری‌تاون» یا «نایروبی» هستید، نکنید و تنها به مدرسه‌تان فکر کنید. در بدو ورود است که متوجه می‌شوید محوطه بازی شما توسط حزب حاکم برای انتخابات من‌درآوردی پیش‌رو غصب شده و در حال تخریب است. شما الفبا را می‌دانید پس باید «سی‌سی‌ام»، «پی‌اف»، «زانو- پی‌اف»، «سی‌سی‌یو» و «سی‌دی‌اس» را به اسم شنیده باشید و بدانید که سیاست در کشور شما با کنارهم‌چیدن الفبا حزب به وجود می‌آورد.
خب، مدرسه شما و محیط بازی‌تان اشغال شده است و باید آن را پس بگیرید، در نتیجه نیاز به شعارهایی مناسب و دهان‌پرکن دارید: «تخریب زمین بازی جنایت علیه کودکان است»، «تخریبگر تو تا ابد زنده نمی‌مانی»، «آکیوپای پلی گراند» (همان اشغال زمین بازی‌ گیریم که از وال‌استریت به نایروبی برسیم) و از این دست شعارها. حالا خود را مسلح به چوب و سنگ کنید و به زمین بازی حمله کنید. پلیس در مقابل شماست، البته باید در قدرت سرکوبگری‌اش شک کرد، با تنی نحیف از سوءتغذیه و کلاهخودی اوراق از پس‌مانده‌های کمک‌های بین‌المللی که حتی دلیلی نمی‌بیند جلو شما را بگیرد.
نتیجه اما یک‌روز آفتابی نسبتا معمولی برای شماست با جنگ و گریز و آدرنالین و زدوخورد که از فرط ابزورد‌بودن تنها خنده‌دار است. محشری درهم‌وبرهم که شما در هشت یا 9سالگی‌تان تازه اگر خوشبخت باشید در مدرسه ابتدایی «لانگاتا» در نایروبی کنیا تجربه‌اش خواهید کرد. این داستان آفریقاست که معنای بسیاری از کلمات با دیگر نقاط جهان تفاوت دارد؛ از معنای ناسیونالیسم و وطن‌پرستی که مرهون استعمار‌گران است با مرزهایی خط‌کشیده‌شده و رهبرانی مجنون که با هیبت‌هایی ابلهانه خود را قهرمان استقلال می‌دانند.
زندگی روزمره در آفریقا چیزی باید شبیه به قماری محکوم به شکست باشد که در بهترین حالت «جاناتان دیمبلبای» با شاعرانگی مستندوارش پیش‌روی جهانیان پدیدار کند. در آفریقاست که تازه درمی‌یابیم کشور معنایی جز قبیله ندارد و قبیله شخمی است از خون روی صورت روآندا و سیرالئون. ماتم آفریقا تنها بوکوحرام و دیگر جانیان محلی و منطقه‌ای نبوده که پیش از همه اینها «بدل بوکاسا»ی آدمخوار خود را همانند محمدرضا پهلوی جا زده بود و جشن تاجگذاری را در فقیر‌ترین کشور جهان یعنی آفریقای‌مرکزی برپا کرد؛ مضحکه‌ای که دیگر دیوانه آفریقا یعنی «ایدی امین»، دیکتاتور اوگاندا هم شرکت در آن را کسر شأن دانسته بود. «هایلاسلاسی» نماینده مسیح در کشورش بود که سرجوخه «هایل مریم» در یک شب از خدایی و حکمرانی خلعش کرد تا تن کودکان اتیوپیایی لباس پیشاهنگی به سبک آلمان‌شرقی کند.
جنون همانند هر مرض دیگری نضج می‌گیرد و آفریقا را درمی‌نوردد تا به زیمبابوه و رابرت موگابه برسد. اینکه بتوان انبار غله آفریقا را تبدیل به کشوری درهم‌پاشیده کرد خود نیاز به استعدادی شگرف دارد که موگابه با سیبیل مسخره و کارناوال‌های رنگارنگش به‌راحتی از پس این کار برآمد و شمع 90سالگی‌اش را روی تورم چندهزاردرصدی و تن فرتوت زیمبابوه فوت کرد.
استقلال آفریقا از همان ابتدا کودکی ناقص‌الخلقه از آب درآمد که همان نیم‌جانش را هم جنگ سرد با تیر خلاص به «پاتریس لومومبا» بی‌جان کرد. «نلسون ماندلا»، انسانی شریف و مبارزی سرسخت بود ولی آفریقای‌جنوبی پس از آپارتاید هم چندان محل مناسبی برای زیست نیست که ناامنی و ترس و زاغه‌نشینی خود آپارتایدی دیگر است. بسیاری شاید هنوز هم نمی‌دانند که کشوری به نام «مالاوی» وجود دارد یا در دل همین آفریقای‌جنوبی کشوری عجیب و محصور به نام «لسوتو» وجود دارد. جنگ‌های داخلی، تجارت‌های کثیف الماس و کودکان جنگجو در کنار منازعات مذهبی- قبیله‌ای، نسل‌کشی‌ها و امراض و قحطی میراث آفریقایی است که غربی‌ها داروهای ابولایش را برای تست به سوییس می‌فرستند.
آفریقای امروز در تلاشی برای زنده‌ماندن است که به رستگاری می‌رسد و نوادگان قدیمی‌ترین اجداد ما انسان‌ها روی زمین از قلب قاره سیاه قدم به جهانی نو می‌گذارند و با خون تعمید می‌شوند: ما در خانه‌های خود نشسته‌ایم و به نبوغ بی‌نهایت راک صحرای آفریقایی «تیناریون» و گیتار جادویی «ابراهیم اغ الحبیب» از مالی گوش می‌دهیم که آفریقا ما را می‌نگرد و به‌سوی خویش فرامی‌خواند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.