|

پارادوکس «دنا»

محسن وفادوست

مدیرعامل ایران‌خودرو از عدم‌تمایل این شرکت به عرضه خودرو «دنا» به بازار داخلی با قیمت مصوب شورای رقابت خبر داده است. قرار است شرکت ایران‌خودرو، خودرو دنا را فقط به مشتریانی که فعلا پیش‌خرید کرده‌اند، تحویل دهد و سپس این خودرو، محصولی صرفا صادراتی باشد. قیمت تعیین‌شده شورای رقابت برای دنا 42میلیون‌تومان است که شش‌میلیون از قیمت 48میلیونی موردنظر این خودروساز کمتر است. قیمتی که به ادعای ایران‌خودرو با دومیلیون‌تومان سود برای شرکت به‌علاوه قیمت تمام‌شده محاسبه شده است. خودرو دنا یکی از جدیدترین محصولات شرکت ایران‌خودرو است که طراحی آن حدود شش‌سال پیش و در سال1388 آغاز شد و حدود چهارسال پیش و در فروردین‌ماه سال1390 رونمایی شد. دنا روی پلت‌فرم سمند طراحی شده است و پیش از این قرار بود به مرور جایگزین تولید سمند شود.
به‌طورکلی، شرکت‌های بزرگ فعال در بازار جهانی خودرو، بازار را براساس سایز اتاق و کاربری طبقه‌بندی می‌کنند. ریشه این روش طبقه‌بندی مبتنی‌بر تفاوت اساسی مصرف‌کنندگان در نیاز و شیوه استفاده از خودرو است. این روش به ارایه بیشترین ارزش به خریدار از طریق رفع حداکثری نیازهای او و در نتیجه فروش بیشتر منجر می‌شود. خودروسازان بعد از این نوع طبقه‌بندی بازار، اقدام به ارایه محصولات مخصوص برای هر طبقه می‌کنند. چند استاندارد برای طبقه‌بندی بازار خودرو وجود دارد؛ یکی از رایج‌ترین این استانداردها، استاندارد طبقه‌بندی کمیسیون اروپا است که خودروها را براساس سایز اتاق و کاربری به چندین دسته طبقه‌بندی می‌کند. طبق اطلاعاتی که تاکنون توسط مدیران ایران‌خودرو در مورد دنا منتشر شده است، دنا خودرویی لوکس در کلاس خودروهای بزرگ یا طبق استاندارد کمیسیون اروپا دی‌سگمنت (D-Segment) است. قیمت موردنظر شرکت ایران‌خودرو 48میلیون‌تومان است که معادل حدود 14هزاردلار می‌شود. در بازار جهانی خودرو اکثر خودروسازان بزرگ در این حدود قیمتی محصولاتی برای عرضه دارند، اما تقریبا همه محصولات ارایه‌شده توسط خودروسازان بزرگ با قیمت زیر20هزاردلار برای ماشین‌های سگمنت‌های پایین‌تر و مخصوصا ای‌-سگمنت (A-Segment) و بی-‌‌سگمنت (B-Segment) هستند، که عملا این خودروها رقیب دنا که دردسته دی-سگمنت حضور دارد، محسوب نمی‌شوند. قیمت‌های دی -سگمنت (D-Segment) از حدود 20هزاردلار شروع می‌شود و متوسط قیمت‌های خودروهایی که سهم بازار قابل‌توجهی در این بخش بازار دارند، حدود 30هزاردلار است. این به آن معنی است که به دلیل قیمت نسبی پایین، حداقل روی کاغذ، صادرات دنا غیرممکن به‌نظر نمی‌رسد. حضور و فروش در بازارهای جهانی بدون توجه به این روندها غیرممکن به‌نظر می‌رسد. خودروسازان ایرانی از اکثر این روندها و استانداردهای جهانی به دور هستند و این فاصله، موضع رقابتی آنها را تضعیف می‌کند. خودروسازان ایرانی باوجود حدود نیم‌قرن سابقه فعالیت و قیمت نسبی پایین محصولات‌شان، تا کنون در هیچ بازار صادراتی رقابتی و حضور جدی نداشته‌اند. شناسایی ریشه این عدم‌موفقیت و ضعف در بازاریابی و فروش در بازارهای رقابتی، از اهمیت زیادی برخوردار است و رفع این اشکالات و موانع پیش‌شرط موفقیت‌های آتی و حتی بررسی جدی‌تر مساله صادرات خودرو است. داستان چالش بر سر قیمت‌گذاری‌ دنا از دوجهت قابل‌تامل است. جنبه اول اقدام شورای رقابت است؛ طبق گفته مدیران سابق ایران‌خودرو، دنا از ابتدا قرار بوده است به‌عنوان خودرویی لوکس به بازار عرضه شود، قیمت‌گذاری فعلی انجام‌شده براساس قیمت تمام‌شده، به روش افزون‌برهزینه (Cost-plus) صورت گرفته است. در این روش قیمت فروش محصول با درنظرگرفتن سهم همه هزینه‌های انجام‌شده به‌علاوه سودی برای تولیدکننده تعیین می‌شود. در حالت عادی به این روش قیمت‌گذاری اشکالات فراوانی وارد است، ولی انجام این روش برای محصولات لوکس بسیار غیرمنطقی و اشتباه است. قواعد حاکم بر محصولات لوکس و گران‌قیمت با قواعد حاکم بر کالاهای مصرفی و ارزان‌قیمت تفاوت اساسی دارد. درحالی‌که برای فروش کالاهای لوکس بهتر است قیمت‌گذاری با توجه به ارزش ایجادشده برای مشتری و وضعیت بازار و رقبا و به روش قیمت‌گذاری براساس ارزش (Value based pricing) صورت گیرد. اجبار خودروساز به فروش محصولی لوکس چون خودرو دنا با روش قیمت‌گذاری افزون‌برهزینه، هیچ توجیه علمی و منطقی ندارد و فقط شرکت را از سودی که مستحق آن است و پشتوانه مالی تحقیق و توسعه شرکت محسوب می‌شود، محروم می‌سازد. جنبه دیگر این چالش ادعای خودروسازان است؛ مدیران ایران‌خودرو ادعا کرده‌اند درصورتی‌که شورای رقابت بر این قیمت اصرار داشته باشد، آنها خودرو دنا را از سبد محصولات مخصوص بازار داخل خارج و به سبد محصولات مخصوص صادرات می‌برند. سوالی که باید از این مدیران پرسید این است که چرا از ابتدا به دنبال بازار کوچک و محدود داخل کشور بوده‌اند؟ و آیا شرکتی با این سطح توانمندی، بهتر نیست بازار داخل را به شرکت‌های کوچک‌تر و ضعیف واگذار کند و بر صادرات متمرکز شود؟

مدیرعامل ایران‌خودرو از عدم‌تمایل این شرکت به عرضه خودرو «دنا» به بازار داخلی با قیمت مصوب شورای رقابت خبر داده است. قرار است شرکت ایران‌خودرو، خودرو دنا را فقط به مشتریانی که فعلا پیش‌خرید کرده‌اند، تحویل دهد و سپس این خودرو، محصولی صرفا صادراتی باشد. قیمت تعیین‌شده شورای رقابت برای دنا 42میلیون‌تومان است که شش‌میلیون از قیمت 48میلیونی موردنظر این خودروساز کمتر است. قیمتی که به ادعای ایران‌خودرو با دومیلیون‌تومان سود برای شرکت به‌علاوه قیمت تمام‌شده محاسبه شده است. خودرو دنا یکی از جدیدترین محصولات شرکت ایران‌خودرو است که طراحی آن حدود شش‌سال پیش و در سال1388 آغاز شد و حدود چهارسال پیش و در فروردین‌ماه سال1390 رونمایی شد. دنا روی پلت‌فرم سمند طراحی شده است و پیش از این قرار بود به مرور جایگزین تولید سمند شود.
به‌طورکلی، شرکت‌های بزرگ فعال در بازار جهانی خودرو، بازار را براساس سایز اتاق و کاربری طبقه‌بندی می‌کنند. ریشه این روش طبقه‌بندی مبتنی‌بر تفاوت اساسی مصرف‌کنندگان در نیاز و شیوه استفاده از خودرو است. این روش به ارایه بیشترین ارزش به خریدار از طریق رفع حداکثری نیازهای او و در نتیجه فروش بیشتر منجر می‌شود. خودروسازان بعد از این نوع طبقه‌بندی بازار، اقدام به ارایه محصولات مخصوص برای هر طبقه می‌کنند. چند استاندارد برای طبقه‌بندی بازار خودرو وجود دارد؛ یکی از رایج‌ترین این استانداردها، استاندارد طبقه‌بندی کمیسیون اروپا است که خودروها را براساس سایز اتاق و کاربری به چندین دسته طبقه‌بندی می‌کند. طبق اطلاعاتی که تاکنون توسط مدیران ایران‌خودرو در مورد دنا منتشر شده است، دنا خودرویی لوکس در کلاس خودروهای بزرگ یا طبق استاندارد کمیسیون اروپا دی‌سگمنت (D-Segment) است. قیمت موردنظر شرکت ایران‌خودرو 48میلیون‌تومان است که معادل حدود 14هزاردلار می‌شود. در بازار جهانی خودرو اکثر خودروسازان بزرگ در این حدود قیمتی محصولاتی برای عرضه دارند، اما تقریبا همه محصولات ارایه‌شده توسط خودروسازان بزرگ با قیمت زیر20هزاردلار برای ماشین‌های سگمنت‌های پایین‌تر و مخصوصا ای‌-سگمنت (A-Segment) و بی-‌‌سگمنت (B-Segment) هستند، که عملا این خودروها رقیب دنا که دردسته دی-سگمنت حضور دارد، محسوب نمی‌شوند. قیمت‌های دی -سگمنت (D-Segment) از حدود 20هزاردلار شروع می‌شود و متوسط قیمت‌های خودروهایی که سهم بازار قابل‌توجهی در این بخش بازار دارند، حدود 30هزاردلار است. این به آن معنی است که به دلیل قیمت نسبی پایین، حداقل روی کاغذ، صادرات دنا غیرممکن به‌نظر نمی‌رسد. حضور و فروش در بازارهای جهانی بدون توجه به این روندها غیرممکن به‌نظر می‌رسد. خودروسازان ایرانی از اکثر این روندها و استانداردهای جهانی به دور هستند و این فاصله، موضع رقابتی آنها را تضعیف می‌کند. خودروسازان ایرانی باوجود حدود نیم‌قرن سابقه فعالیت و قیمت نسبی پایین محصولات‌شان، تا کنون در هیچ بازار صادراتی رقابتی و حضور جدی نداشته‌اند. شناسایی ریشه این عدم‌موفقیت و ضعف در بازاریابی و فروش در بازارهای رقابتی، از اهمیت زیادی برخوردار است و رفع این اشکالات و موانع پیش‌شرط موفقیت‌های آتی و حتی بررسی جدی‌تر مساله صادرات خودرو است. داستان چالش بر سر قیمت‌گذاری‌ دنا از دوجهت قابل‌تامل است. جنبه اول اقدام شورای رقابت است؛ طبق گفته مدیران سابق ایران‌خودرو، دنا از ابتدا قرار بوده است به‌عنوان خودرویی لوکس به بازار عرضه شود، قیمت‌گذاری فعلی انجام‌شده براساس قیمت تمام‌شده، به روش افزون‌برهزینه (Cost-plus) صورت گرفته است. در این روش قیمت فروش محصول با درنظرگرفتن سهم همه هزینه‌های انجام‌شده به‌علاوه سودی برای تولیدکننده تعیین می‌شود. در حالت عادی به این روش قیمت‌گذاری اشکالات فراوانی وارد است، ولی انجام این روش برای محصولات لوکس بسیار غیرمنطقی و اشتباه است. قواعد حاکم بر محصولات لوکس و گران‌قیمت با قواعد حاکم بر کالاهای مصرفی و ارزان‌قیمت تفاوت اساسی دارد. درحالی‌که برای فروش کالاهای لوکس بهتر است قیمت‌گذاری با توجه به ارزش ایجادشده برای مشتری و وضعیت بازار و رقبا و به روش قیمت‌گذاری براساس ارزش (Value based pricing) صورت گیرد. اجبار خودروساز به فروش محصولی لوکس چون خودرو دنا با روش قیمت‌گذاری افزون‌برهزینه، هیچ توجیه علمی و منطقی ندارد و فقط شرکت را از سودی که مستحق آن است و پشتوانه مالی تحقیق و توسعه شرکت محسوب می‌شود، محروم می‌سازد. جنبه دیگر این چالش ادعای خودروسازان است؛ مدیران ایران‌خودرو ادعا کرده‌اند درصورتی‌که شورای رقابت بر این قیمت اصرار داشته باشد، آنها خودرو دنا را از سبد محصولات مخصوص بازار داخل خارج و به سبد محصولات مخصوص صادرات می‌برند. سوالی که باید از این مدیران پرسید این است که چرا از ابتدا به دنبال بازار کوچک و محدود داخل کشور بوده‌اند؟ و آیا شرکتی با این سطح توانمندی، بهتر نیست بازار داخل را به شرکت‌های کوچک‌تر و ضعیف واگذار کند و بر صادرات متمرکز شود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.