موزه «کوربه» میزبان «اوگوست بوبووی» شد
شاعرِ کوهها
مسعود سالاری
«نخستین سایهها»[1]. این نام آخرین اثر اوگوست بوبووی[2] نقاش رئالیست سوئیسی است که به او لقب «نقاش کوهستان» یا «شاعر کوهستان» دادهاند. او که در سال١٨٩٩ در سن پنجاهویکسالگی درگذشت، گویی سایه مرگ خود را از پیش در سایه همان کوهها دیده و آن را در این تابلو همچون شعری سروده بود؛ کوههایی که در هنر او زیسته بودند و او در آغوش آنها زیسته بود.
حیات هنری این نقاش با دوران شکوفایی رئالیسم در اروپا و ظهور نقاشان بزرگی چون گوستاو کوربه[3]پیوند خورده است. او بهنوعی همگام و وارث سبکی بود که دوست صمیمی و استادش گوستاو کوربه آن را به اوج رساند. بعد از شکست کمون پاریس و در تمام سالهایی که کوربه بهدلیل عضویت در کمون مجبور به جلای وطن شده بود، دوست نزدیک او بوبووی در سوئیس او را تنها نگذاشت و سالهای تبعید را برایش تحملپذیر کرد. مدت اقامت کوربه در سوئیس در مجاورت دوستش بوبووی به او اجازه داد تا با حظی دوچندان مناظر زیبای این کشور کوچک را، از ژنو تا روستای آئشی[4] و از دریاچه لمان تا کوههای آبی آلپ بپیماید، تا جاییکه سوئیس را «بهترین جای دنیا» بنامد.
بوبووی اگرچه زیر سایه سنگین رئالیستهای قرن نوزدهم و بهویژه گوستاو کوربه چندان امکان مطرحشدن در سطح جهانی را نیافت، اما کیفیت برتر آثار او در مقایسه با بسیاری از هنرمندان شناختهشده قرن نوزدهم انکارناپذیر است. نگاه شاعرانه او به جهان، ویژگی برجستهای است که در بیشتر نگارههایش دیده میشود.گرچه چهرهنگاری (پرتره) جایگاه مهمی در آثار او دارد و در این ژانر بهویژه متاثر از نقاشان هلندی و اخلاف فرانسوی آنهاست، اما درونمایه اصلی کارهای او را چشماندازهای طبیعی، مناظر کوهستانی آلپ منطقه برن، خانههای چوبی روستایی و زندگی روزمره مردمان عادی در این منطقه تشکیل میدهند.
نقاشیهای رئالیستی از همان آغاز پیدایش در اروپا، اگر نگوییم تقلید، روایتگر برشهایی از زندگی و نمودهایی از جهان واقعی بودهاند و بنابراین برخلاف مکاتب بزرگ پیش از خود همچون کلاسیسیسم و رومانتیسم که اولی واجد روایتی کمالگرا و پرهیمنه و دومی بیانگر عاطفه و خیال بود، بیشتر احساس ملال و یکنواختی را در ذهن بیننده پدید میآوردهاند، اگرچه این ملال بیشتر در درونمایهها دیده میشود تا در تنوع و اختلاف رنگهای انتخابشده و دیگر تکنیکها. درواقع میتوان گفت که بیحرکتی و بیاتفاقی در این کارها بیشتر ناشی از تثبیت و سکون درونمایههاست که ممکن است در عالم واقع، ساکن یا جاری بوده باشند.
دوناتین گرو[5] منتقد هنری، در ژانویه٢٠١١، در مجله دو دنیا[6] نوشت: «کمتر هنرمندی چون گوستاو کوربه حوصله آدم را سر میبرد.» این گفته شطحگونه، درواقع به حس ملالآور آثار رئالیستی آن هم در کارهای معروفترین هنرمند این مکتب یعنی کوربه اشاره میکند. در عین حال، غالب نقاشیهای رئالیستی قرن نوزدهم از جمله آثار کوربه و بوبووی که از خطر یکنواختبودن و روایتگری ملالآور و رخوتانگیز گریخته و تا زمان ما همچنان درخشان و قابلاعتنا ماندهاند، کارهایی هستند که هریک بهنحوی این ساختار را شکسته و حداقل حرکت ملموسی را در قالب چوبی نقاشی گنجاندهاند. در غیر اینصورت نقاشیهای رئالیستی که تقریبا همزمان با اختراع عکاسی پدید آمدند، نمیتوانستند در مقابل این رقیب ازراهرسیده پایدار بمانند، زیرا عکاسی نیز در آغاز تنها قادر به ساکنکردن حرکت بود. در سال1826، یعنی زمانی که گوستاو کوربه تنها هفتسال داشت، ژوزف نیسهفور نییپس[7] در شالون سورسون[8] شهری نهچندان دور از محل زندگی کوربه، عکاسی را اختراع کرد. بوبووی نیز که ب22سال بعد از گرفتن اولین عکس در تاریخ به دست نیسهفور نییپس، متولد شد، به شباهتها و تفاوتهای دو هنر عکاسی
و نقاشی واقف بود. او بهخوبی میدانست که در آن زمان نمایش مناظر بزرگ و چشماندازهای عظیم آلپ در کادر کوچک دوربین عکاسی نمیگنجد. بنابراین برخلاف کوربه که در معدودی از آثار خود (از جمله بلوط فلاژه[9]) تحتتاثیر هنر عکاسی بود[10]، بوبووی هر چه در عالم نقاشی پیشتر رفت سعی کرد تا مناظر بزرگتر و بزرگتری را در کادر جای دهد. گویی از این هراس داشت که روزی عکاسی بتواند کادرهای بزرگتری را ایجاد کند و عناصر بیشتری را در خود جای دهد و به این ترتیب هنر ترسیم فضاهای بزرگ را از انحصار نقاشی درآورد. از طرف دیگر او سعی میکرد در نقاشی طبیعت از عناصر حرکتدهنده و جاندهنده مثل نور استفاده کند که در آن زمان عکاسی هنوز قادر به استفاده از آنها نبود. او حتی در شیوه انجام کار و آفرینش هنری هم با عکاسان رقابت میکرد. بهطوریکه بوم و لوازم دیگر نقاشی را با مشقت فراوان به بالای کوهها میبرد تا مثل عکاسان که با دوربین خود در صحنه حاضر میشوند، لحظه را بهطور مستند و در محل خود ترسیم و روایت کند. [11]
شیوه مهم بوبووی برای زندگیبخشیدن به منظره عبارت از انتخاب لحظههایی خاص در طول روز است. او در بیشتر تابلوهای منظره، زمان طلوع یا غروب خورشید را برگزیده است، زمانیکه نور خورشید بهطور مایل بر چکاد کوهها و ژرفای درهها میتابد و ثانیهبهثانیه زاویه و میزان تابش نور آن تغییر میکند. تیغه نوری که از ستیغ کوهی ساطع میشود، ذهن بیننده را متوجه تغییری میکند که قرار است در طبیعت بیجان روی دهد. اگر عارضه دیگری شبیه باران یا توفان یا حضور انسان و حیوان نباشد، این بازی با نور بیشترین تلاش هنرمند برای استفاده از حداقل حرکت در طبیعت ساکن قلمداد میشود. گو آنکه ابرهای همیشهحاضر در نقاشیهای بوبووی از کوههای آلپ، در همهفصلی آسمان را به رقص درمیآورند.
بوبووی و کوربه، یکی از کوههای بلند و برفگیر آلپ سوئیس و دیگری از درهها و دامنههای جنگلی نزدیک کوهستان ژورا در شرق فرانسه، هر دو اهل مناطق سردسیر هستند. کوربه واقعگرا، برف را نه سفید مطلق، که تلفیقی از سفید و آبی و خاکستری میدید و بوبووی کوههای آلپ را نه به رنگ خاکی یا خاکستری، بلکه با تونالیته آبی ملایم رسم میکرد که همان رنگ واقعی آلپ است. او در ترسیم طبیعت وحشی، سرد و سنگی پیرامون خود، پیش و بیش از آنکه به فکر ترکیببندی کلاسیک کادر و اغراقهای بیمورد باشد، همه چیز را آنطور که هست، روایت کرده است.
در سال١٨٩١، بوبووی بههمراه دو نقاش سوئیسی دیگر به نامهای اوژن بورنان[12] و فرانسیس فوره[13] پروژه بزرگ «پانورامای آلپ برن»[14] را اجرا کردند. این طرح عظیم که با سرمایهگذاری یک شرکت تجاری محقق شد، عبارت از یک نقاشی عظیم از آلپ سوئیس بود که به صورت پانورامیک و در ابعاد بسیار بزرگ ترسیم شده بود. برای رسم این اثر بزرگ، داربستهای بسیار بلندی برای نقاشان بر فراز کوه ساخته شده بود. هنرمندان این اثر را در سال١٨٩٣، در نمایشگاه شیکاگو و پس از آن در ژنو و پاریس نیز به نمایش گذاشتند. منتقدان، «پانورامای آلپ برن» را یکی از مظاهر واقعگرایی و واقعنمایی در سده نوزدهم و بیاعتنایی به مفاهیم کلاسیک نقاشی همچون «کمپوزیسیون» دانستند. فیلیپ گوده[15] در کاتالوگ نمایشگاه پانوراما که در سال١٨٨٣ منتشر شد، در مورد کار این نقاشان چنین نوشت: «آنها سعی کردند تا اندرون این طبیعت وحشی بروند. بیشتر مایل بودند آن را درعین سادگی خودش نمایش بدهند تا اینکه در قالب «کمپوزیسیون»های نمایشی و قراردادی. میخواستند تجربه کوهنشینان را زندگی کنند و بهنوعی خودشان هم بدل به فرزندان کوهستان شدند.»
روایت مناظر در نزد بوبووی درعینحال همیشه خالی از حیات نیست. او زندگی عادی مردم را از «چوپان خیره به افق» گرفته تا زنی که از کلیسای دهکده بازمیگردد، وارد محیطی میکند که خود برگرفته از واقعیت پیرامون اوست. این جانبخشی به طبیعت تا آنجا پیش میرود که گاهی انسان به مانند اصلیترین و مقتدرترین باشندگان، در مرکز کادر یا بالاتر از همه قرار میگیرد. در تابلو «نمکدادن (به گوسفندان)»، مرد چوپان بر فراز تختهسنگی مشغول ریختن مقداری نمک برای گوسفندان است. ترکیببندی هرمی عناصر و زاویهدید در این اثر بهگونهای است که بالاتنه مرد جوان حتی از بلندترین قله پشت سرش هم بالاتر قرار دارد و به این ترتیب اهمیت و برتری انسان نسبت به طبیعت را مینمایاند. درعینحال مکتب رئالیسم در روایت کلاسیک خود، بههیچعنوان تاثیر نور و رنگ محیط بر انسان یا سوژهها و عناصر دیگر را فراموش نمیکند. در یکی دیگر از تابلوهای بوبووی، مردی در حال تمیزکردن یک دیگ بزرگ مسی و آمادهکردن آن برای پنیرسازی است. رنگ مسی دیگ علاوه بر آنکه بخش بزرگی از کمپوزیسیون تابلو را به خود اختصاص داده، محیط را نیز به تسخیر خود درآورده و بهویژه انعکاس شدیدی بر روی
پوست مرد دارد.
پیش از آنکه بوبووی از حضور انسان بهعنوان عنصری (فرعی یا اصلی) در میان طبیعت یا دهکده یا چشماندازی دیگر استفاده کند، موضوع انسان در کارهای اولیهاش نقش اساسی داشته است. درواقع مجموعه آثار او مشخصا به دو بخش پرتره و منظره تقسیم میشود که پرترهها نیمه اول حیات هنریاش را تشکیل میدهند. مدل پرترههایی که او در دودهه ابتدایی حیات هنری خود ترسیم کرد، همگی از افراد پیرامون خودش اعم از افراد خانواده و دوستان هنرمند، نویسنده، خبرنگار و روشنفکرش بودهاند. او که در خانوادهای هنرمند به دنیا آمده بود، از کودکی با دنیایی بزرگ شده بود که در آن نقاشی و هنرهای تجسمی حضور پررنگی داشت. در همان سنین جوانی توسط دوستی از او دعوت شد تا درودیوار کاخ گرویییر[16] سوئیس را که پوشیده از نقشهای زیبا از هنرمندان مختلف بود مرمت و بازنگاری کند. کاخ گرویییر همچنین به یک مکان بینالمللی برای عرضه هنر تبدیل شده بود. از کارهای نقاشان فرانسوی تا آثار بارتلمی من[17]، استاد نقاشی اوگوست بوبووی که او را به گوستاو کوربه معرفی کرد و از رنگآمیزیهای سقف، مبلمان و دکوراسیون داخلی و فرشهای دیواری اروپایی به سبک الیزه تا قالیهای اعلای
ایرانی در کف تالارهای کاخ، همگی چهرهای هنری و در عین حال جهانی به این کاخ داده بودند. اوگوست بوبووی که به همراه هنرمندانی دیگر وظیفه نقاشی و مرمت نقشهای کاخ را برعهده داشت، با زوئه بووی[18] که یک هنرمند میناکار بود، در همان مکان آشنا شد و با او ازدواج کرد. آنها صاحب دو پسر شدند که یکی از آنها به نام دانیل بعدها نویسنده تاریخ هنر شد.
چهرهنگاریهای بوبووی مانند کارهای دیگرش با رنگهایی غالبا واضح، گرم و سرزنده ترسیم شدهاند. البته معدودی از پرترههای او شاید بهدلیل تاثیرگرفتنش از کارهای کوربه، تاریک و کمنور یا مغلوب رنگهای سیاه و تیرهاند و اتفاقا همانها تحسین کوربه را برانگیختند. گوستاو کوربه وقتیکه تابلو بزرگ اوگوست بوبووی موسوم به چهره عمهلوییز را دید که بسیار شبیه کارهای خودش بود، نقاش را بسیار ستود و او را تشویق کرد که آن اثر را در یک نمایشگاه در پاریس عرضه کند. بوبووی به این توصیه عمل کرد و بسیار مورد توجه منتقدان فرانسوی قرار گرفت. او نقاشی پرتره را رها نکرد، اما رفتهرفته به منظره روی آورد. او کاخ گرویییر را وانهاده و به روستای آئشی، بهشت نقاشی رفت. کلبه را به کاخ ترجیح داد و شاید از همینجا بود که طبیعت را به تمامی کشف کرد. در بسیاری از تابلوهای منظرهاش، حضور قاطع، محوری و مسلط انسان بهخوبی دیده میشود. بهطوریکه حتی چوپانانش ژستهای قهرمانانه میگیرند. این حضور انسانی رفتهرفته از تابلوهای منظره رخت برمیبندد و جای خود را به درونمایههای کوهستان، دریاچه و دره میدهد. درواقع در فاصله میان پرتره تا منظره، بوبووی
دوره گذاری را طی میکند که در آن مناظری با حضور انسان دیده میشود. حتی انسان هم در این آثار پیوندی با طبیعت دارد. به غیر از چوپانان، بقیه انسانهای حاضر در کارهای دورهگذار، از دختر کوچکی که در دشت مشغول چیدن گلهاست تا زن جوانی در میان چمنزار که از کلیسا برمیگردد[19]، ، همگی پیوندی ناگسستنی با طبیعت دارند. بوبووی در آخرین دهه از زندگی خود و بعد از این دورهگذار، قید آن پیوند را هم زد و تنها طبیعت محض را ترسیم کرد. او از آن زمان تا روزی که بر اثر سل در شهر داوس[20] درگذشت، دیگر هیچ پرترهای نکشید.
بیشتر آثار بوبووی در موزههای ژنو و برخی دیگر از آنها در موزههای دیگر سوئیس، فرانسه و چند کشور دیگر و نیز نزد کلکسیونرهای شخصی نگهداری میشوند. موزه گوستاو کوربه که در اورنان[21]، شهر زادگاه این نقاش در شرق فرانسه قرار دارد، یک نمایشگاه موقت از مهمترین و زیباترین آثار اوگوست بوبووی برگزار کرده است. [22]
1-Premières ombres
2- Auguste Baud-Bauvy
3- Gustave Courbet
4- Aeschi
5- Donatien Grau
6- Revue des deux mondes
7- Josephe Nicéphore Niépce
8- Chalon-sur-Saône
9- Le Chêne de Flagey
10- در تابلو بلوط فلاژه که بنا به دلایلی سیاسیترین کار کوربه نیز تلقی میشود، هنرمند درخت را به تمامی در کادر خود جا نداده و به این ترتیب چهارچوب بوم نقاشی او به نوعی شبیه کادر یک عکس شده که نتوانسته درخت را کاملا درون خود جای دهد.
11- البته پیش از بوبووی، گوستاو کوربه چنین شیوهای را به کار گرفته بود. کوربه در نوجوانی در مدرسهای در شهر زادگاهش نزد کشیشی به نام بو (BEAU) آموزش میدید که معتقد بود برای نقاشی از منظره باید بوم را از کارگاه یا آتلیه بیرون برد. در آن دوران برای نقاشی منظره، هنوز نقاشان شیوه قدیمی را دنبال میکردند که عبارت بود از ترسیم طرح اولیه منظره یا اسکیس (Esquisse) در فضای بیرونی و تکمیل آن در آتلیه. کوربه خود این شیوه را چندان پی نگرفت و تقریبا تمام آثاری را که در پاریس و در اواخر عمرش در سوئیس کشید، در آتلیه یا محل زندگی خودش خلق کرد.
12- Eugène Burnand
13- Francis Furet
14- Panorama des Alpes bernoises
15- Philippe Godet
16- Château de Gruyère
17- Barthélémy Menn
18- Zoé Bovy
19- والنتینا آنکر (Valentina Anker)، منتقد هنری و کارشناس بوبووی، در کاتالوگ نمایشگاه موقت اوگوست بوبووی در موزه کوربه مینویسد که خود لباس این زن به تنهایی «نماد بهار» است.
20- Davos
21- Ornans
22- تمامی عکسها توسط نگارنده از نمایشگاه بوبووی در موزه کوربه واقع در شهر اورنان فرانسه گرفته شده است.
«نخستین سایهها»[1]. این نام آخرین اثر اوگوست بوبووی[2] نقاش رئالیست سوئیسی است که به او لقب «نقاش کوهستان» یا «شاعر کوهستان» دادهاند. او که در سال١٨٩٩ در سن پنجاهویکسالگی درگذشت، گویی سایه مرگ خود را از پیش در سایه همان کوهها دیده و آن را در این تابلو همچون شعری سروده بود؛ کوههایی که در هنر او زیسته بودند و او در آغوش آنها زیسته بود.
حیات هنری این نقاش با دوران شکوفایی رئالیسم در اروپا و ظهور نقاشان بزرگی چون گوستاو کوربه[3]پیوند خورده است. او بهنوعی همگام و وارث سبکی بود که دوست صمیمی و استادش گوستاو کوربه آن را به اوج رساند. بعد از شکست کمون پاریس و در تمام سالهایی که کوربه بهدلیل عضویت در کمون مجبور به جلای وطن شده بود، دوست نزدیک او بوبووی در سوئیس او را تنها نگذاشت و سالهای تبعید را برایش تحملپذیر کرد. مدت اقامت کوربه در سوئیس در مجاورت دوستش بوبووی به او اجازه داد تا با حظی دوچندان مناظر زیبای این کشور کوچک را، از ژنو تا روستای آئشی[4] و از دریاچه لمان تا کوههای آبی آلپ بپیماید، تا جاییکه سوئیس را «بهترین جای دنیا» بنامد.
بوبووی اگرچه زیر سایه سنگین رئالیستهای قرن نوزدهم و بهویژه گوستاو کوربه چندان امکان مطرحشدن در سطح جهانی را نیافت، اما کیفیت برتر آثار او در مقایسه با بسیاری از هنرمندان شناختهشده قرن نوزدهم انکارناپذیر است. نگاه شاعرانه او به جهان، ویژگی برجستهای است که در بیشتر نگارههایش دیده میشود.گرچه چهرهنگاری (پرتره) جایگاه مهمی در آثار او دارد و در این ژانر بهویژه متاثر از نقاشان هلندی و اخلاف فرانسوی آنهاست، اما درونمایه اصلی کارهای او را چشماندازهای طبیعی، مناظر کوهستانی آلپ منطقه برن، خانههای چوبی روستایی و زندگی روزمره مردمان عادی در این منطقه تشکیل میدهند.
نقاشیهای رئالیستی از همان آغاز پیدایش در اروپا، اگر نگوییم تقلید، روایتگر برشهایی از زندگی و نمودهایی از جهان واقعی بودهاند و بنابراین برخلاف مکاتب بزرگ پیش از خود همچون کلاسیسیسم و رومانتیسم که اولی واجد روایتی کمالگرا و پرهیمنه و دومی بیانگر عاطفه و خیال بود، بیشتر احساس ملال و یکنواختی را در ذهن بیننده پدید میآوردهاند، اگرچه این ملال بیشتر در درونمایهها دیده میشود تا در تنوع و اختلاف رنگهای انتخابشده و دیگر تکنیکها. درواقع میتوان گفت که بیحرکتی و بیاتفاقی در این کارها بیشتر ناشی از تثبیت و سکون درونمایههاست که ممکن است در عالم واقع، ساکن یا جاری بوده باشند.
دوناتین گرو[5] منتقد هنری، در ژانویه٢٠١١، در مجله دو دنیا[6] نوشت: «کمتر هنرمندی چون گوستاو کوربه حوصله آدم را سر میبرد.» این گفته شطحگونه، درواقع به حس ملالآور آثار رئالیستی آن هم در کارهای معروفترین هنرمند این مکتب یعنی کوربه اشاره میکند. در عین حال، غالب نقاشیهای رئالیستی قرن نوزدهم از جمله آثار کوربه و بوبووی که از خطر یکنواختبودن و روایتگری ملالآور و رخوتانگیز گریخته و تا زمان ما همچنان درخشان و قابلاعتنا ماندهاند، کارهایی هستند که هریک بهنحوی این ساختار را شکسته و حداقل حرکت ملموسی را در قالب چوبی نقاشی گنجاندهاند. در غیر اینصورت نقاشیهای رئالیستی که تقریبا همزمان با اختراع عکاسی پدید آمدند، نمیتوانستند در مقابل این رقیب ازراهرسیده پایدار بمانند، زیرا عکاسی نیز در آغاز تنها قادر به ساکنکردن حرکت بود. در سال1826، یعنی زمانی که گوستاو کوربه تنها هفتسال داشت، ژوزف نیسهفور نییپس[7] در شالون سورسون[8] شهری نهچندان دور از محل زندگی کوربه، عکاسی را اختراع کرد. بوبووی نیز که ب22سال بعد از گرفتن اولین عکس در تاریخ به دست نیسهفور نییپس، متولد شد، به شباهتها و تفاوتهای دو هنر عکاسی
و نقاشی واقف بود. او بهخوبی میدانست که در آن زمان نمایش مناظر بزرگ و چشماندازهای عظیم آلپ در کادر کوچک دوربین عکاسی نمیگنجد. بنابراین برخلاف کوربه که در معدودی از آثار خود (از جمله بلوط فلاژه[9]) تحتتاثیر هنر عکاسی بود[10]، بوبووی هر چه در عالم نقاشی پیشتر رفت سعی کرد تا مناظر بزرگتر و بزرگتری را در کادر جای دهد. گویی از این هراس داشت که روزی عکاسی بتواند کادرهای بزرگتری را ایجاد کند و عناصر بیشتری را در خود جای دهد و به این ترتیب هنر ترسیم فضاهای بزرگ را از انحصار نقاشی درآورد. از طرف دیگر او سعی میکرد در نقاشی طبیعت از عناصر حرکتدهنده و جاندهنده مثل نور استفاده کند که در آن زمان عکاسی هنوز قادر به استفاده از آنها نبود. او حتی در شیوه انجام کار و آفرینش هنری هم با عکاسان رقابت میکرد. بهطوریکه بوم و لوازم دیگر نقاشی را با مشقت فراوان به بالای کوهها میبرد تا مثل عکاسان که با دوربین خود در صحنه حاضر میشوند، لحظه را بهطور مستند و در محل خود ترسیم و روایت کند. [11]
شیوه مهم بوبووی برای زندگیبخشیدن به منظره عبارت از انتخاب لحظههایی خاص در طول روز است. او در بیشتر تابلوهای منظره، زمان طلوع یا غروب خورشید را برگزیده است، زمانیکه نور خورشید بهطور مایل بر چکاد کوهها و ژرفای درهها میتابد و ثانیهبهثانیه زاویه و میزان تابش نور آن تغییر میکند. تیغه نوری که از ستیغ کوهی ساطع میشود، ذهن بیننده را متوجه تغییری میکند که قرار است در طبیعت بیجان روی دهد. اگر عارضه دیگری شبیه باران یا توفان یا حضور انسان و حیوان نباشد، این بازی با نور بیشترین تلاش هنرمند برای استفاده از حداقل حرکت در طبیعت ساکن قلمداد میشود. گو آنکه ابرهای همیشهحاضر در نقاشیهای بوبووی از کوههای آلپ، در همهفصلی آسمان را به رقص درمیآورند.
بوبووی و کوربه، یکی از کوههای بلند و برفگیر آلپ سوئیس و دیگری از درهها و دامنههای جنگلی نزدیک کوهستان ژورا در شرق فرانسه، هر دو اهل مناطق سردسیر هستند. کوربه واقعگرا، برف را نه سفید مطلق، که تلفیقی از سفید و آبی و خاکستری میدید و بوبووی کوههای آلپ را نه به رنگ خاکی یا خاکستری، بلکه با تونالیته آبی ملایم رسم میکرد که همان رنگ واقعی آلپ است. او در ترسیم طبیعت وحشی، سرد و سنگی پیرامون خود، پیش و بیش از آنکه به فکر ترکیببندی کلاسیک کادر و اغراقهای بیمورد باشد، همه چیز را آنطور که هست، روایت کرده است.
در سال١٨٩١، بوبووی بههمراه دو نقاش سوئیسی دیگر به نامهای اوژن بورنان[12] و فرانسیس فوره[13] پروژه بزرگ «پانورامای آلپ برن»[14] را اجرا کردند. این طرح عظیم که با سرمایهگذاری یک شرکت تجاری محقق شد، عبارت از یک نقاشی عظیم از آلپ سوئیس بود که به صورت پانورامیک و در ابعاد بسیار بزرگ ترسیم شده بود. برای رسم این اثر بزرگ، داربستهای بسیار بلندی برای نقاشان بر فراز کوه ساخته شده بود. هنرمندان این اثر را در سال١٨٩٣، در نمایشگاه شیکاگو و پس از آن در ژنو و پاریس نیز به نمایش گذاشتند. منتقدان، «پانورامای آلپ برن» را یکی از مظاهر واقعگرایی و واقعنمایی در سده نوزدهم و بیاعتنایی به مفاهیم کلاسیک نقاشی همچون «کمپوزیسیون» دانستند. فیلیپ گوده[15] در کاتالوگ نمایشگاه پانوراما که در سال١٨٨٣ منتشر شد، در مورد کار این نقاشان چنین نوشت: «آنها سعی کردند تا اندرون این طبیعت وحشی بروند. بیشتر مایل بودند آن را درعین سادگی خودش نمایش بدهند تا اینکه در قالب «کمپوزیسیون»های نمایشی و قراردادی. میخواستند تجربه کوهنشینان را زندگی کنند و بهنوعی خودشان هم بدل به فرزندان کوهستان شدند.»
روایت مناظر در نزد بوبووی درعینحال همیشه خالی از حیات نیست. او زندگی عادی مردم را از «چوپان خیره به افق» گرفته تا زنی که از کلیسای دهکده بازمیگردد، وارد محیطی میکند که خود برگرفته از واقعیت پیرامون اوست. این جانبخشی به طبیعت تا آنجا پیش میرود که گاهی انسان به مانند اصلیترین و مقتدرترین باشندگان، در مرکز کادر یا بالاتر از همه قرار میگیرد. در تابلو «نمکدادن (به گوسفندان)»، مرد چوپان بر فراز تختهسنگی مشغول ریختن مقداری نمک برای گوسفندان است. ترکیببندی هرمی عناصر و زاویهدید در این اثر بهگونهای است که بالاتنه مرد جوان حتی از بلندترین قله پشت سرش هم بالاتر قرار دارد و به این ترتیب اهمیت و برتری انسان نسبت به طبیعت را مینمایاند. درعینحال مکتب رئالیسم در روایت کلاسیک خود، بههیچعنوان تاثیر نور و رنگ محیط بر انسان یا سوژهها و عناصر دیگر را فراموش نمیکند. در یکی دیگر از تابلوهای بوبووی، مردی در حال تمیزکردن یک دیگ بزرگ مسی و آمادهکردن آن برای پنیرسازی است. رنگ مسی دیگ علاوه بر آنکه بخش بزرگی از کمپوزیسیون تابلو را به خود اختصاص داده، محیط را نیز به تسخیر خود درآورده و بهویژه انعکاس شدیدی بر روی
پوست مرد دارد.
پیش از آنکه بوبووی از حضور انسان بهعنوان عنصری (فرعی یا اصلی) در میان طبیعت یا دهکده یا چشماندازی دیگر استفاده کند، موضوع انسان در کارهای اولیهاش نقش اساسی داشته است. درواقع مجموعه آثار او مشخصا به دو بخش پرتره و منظره تقسیم میشود که پرترهها نیمه اول حیات هنریاش را تشکیل میدهند. مدل پرترههایی که او در دودهه ابتدایی حیات هنری خود ترسیم کرد، همگی از افراد پیرامون خودش اعم از افراد خانواده و دوستان هنرمند، نویسنده، خبرنگار و روشنفکرش بودهاند. او که در خانوادهای هنرمند به دنیا آمده بود، از کودکی با دنیایی بزرگ شده بود که در آن نقاشی و هنرهای تجسمی حضور پررنگی داشت. در همان سنین جوانی توسط دوستی از او دعوت شد تا درودیوار کاخ گرویییر[16] سوئیس را که پوشیده از نقشهای زیبا از هنرمندان مختلف بود مرمت و بازنگاری کند. کاخ گرویییر همچنین به یک مکان بینالمللی برای عرضه هنر تبدیل شده بود. از کارهای نقاشان فرانسوی تا آثار بارتلمی من[17]، استاد نقاشی اوگوست بوبووی که او را به گوستاو کوربه معرفی کرد و از رنگآمیزیهای سقف، مبلمان و دکوراسیون داخلی و فرشهای دیواری اروپایی به سبک الیزه تا قالیهای اعلای
ایرانی در کف تالارهای کاخ، همگی چهرهای هنری و در عین حال جهانی به این کاخ داده بودند. اوگوست بوبووی که به همراه هنرمندانی دیگر وظیفه نقاشی و مرمت نقشهای کاخ را برعهده داشت، با زوئه بووی[18] که یک هنرمند میناکار بود، در همان مکان آشنا شد و با او ازدواج کرد. آنها صاحب دو پسر شدند که یکی از آنها به نام دانیل بعدها نویسنده تاریخ هنر شد.
چهرهنگاریهای بوبووی مانند کارهای دیگرش با رنگهایی غالبا واضح، گرم و سرزنده ترسیم شدهاند. البته معدودی از پرترههای او شاید بهدلیل تاثیرگرفتنش از کارهای کوربه، تاریک و کمنور یا مغلوب رنگهای سیاه و تیرهاند و اتفاقا همانها تحسین کوربه را برانگیختند. گوستاو کوربه وقتیکه تابلو بزرگ اوگوست بوبووی موسوم به چهره عمهلوییز را دید که بسیار شبیه کارهای خودش بود، نقاش را بسیار ستود و او را تشویق کرد که آن اثر را در یک نمایشگاه در پاریس عرضه کند. بوبووی به این توصیه عمل کرد و بسیار مورد توجه منتقدان فرانسوی قرار گرفت. او نقاشی پرتره را رها نکرد، اما رفتهرفته به منظره روی آورد. او کاخ گرویییر را وانهاده و به روستای آئشی، بهشت نقاشی رفت. کلبه را به کاخ ترجیح داد و شاید از همینجا بود که طبیعت را به تمامی کشف کرد. در بسیاری از تابلوهای منظرهاش، حضور قاطع، محوری و مسلط انسان بهخوبی دیده میشود. بهطوریکه حتی چوپانانش ژستهای قهرمانانه میگیرند. این حضور انسانی رفتهرفته از تابلوهای منظره رخت برمیبندد و جای خود را به درونمایههای کوهستان، دریاچه و دره میدهد. درواقع در فاصله میان پرتره تا منظره، بوبووی
دوره گذاری را طی میکند که در آن مناظری با حضور انسان دیده میشود. حتی انسان هم در این آثار پیوندی با طبیعت دارد. به غیر از چوپانان، بقیه انسانهای حاضر در کارهای دورهگذار، از دختر کوچکی که در دشت مشغول چیدن گلهاست تا زن جوانی در میان چمنزار که از کلیسا برمیگردد[19]، ، همگی پیوندی ناگسستنی با طبیعت دارند. بوبووی در آخرین دهه از زندگی خود و بعد از این دورهگذار، قید آن پیوند را هم زد و تنها طبیعت محض را ترسیم کرد. او از آن زمان تا روزی که بر اثر سل در شهر داوس[20] درگذشت، دیگر هیچ پرترهای نکشید.
بیشتر آثار بوبووی در موزههای ژنو و برخی دیگر از آنها در موزههای دیگر سوئیس، فرانسه و چند کشور دیگر و نیز نزد کلکسیونرهای شخصی نگهداری میشوند. موزه گوستاو کوربه که در اورنان[21]، شهر زادگاه این نقاش در شرق فرانسه قرار دارد، یک نمایشگاه موقت از مهمترین و زیباترین آثار اوگوست بوبووی برگزار کرده است. [22]
1-Premières ombres
2- Auguste Baud-Bauvy
3- Gustave Courbet
4- Aeschi
5- Donatien Grau
6- Revue des deux mondes
7- Josephe Nicéphore Niépce
8- Chalon-sur-Saône
9- Le Chêne de Flagey
10- در تابلو بلوط فلاژه که بنا به دلایلی سیاسیترین کار کوربه نیز تلقی میشود، هنرمند درخت را به تمامی در کادر خود جا نداده و به این ترتیب چهارچوب بوم نقاشی او به نوعی شبیه کادر یک عکس شده که نتوانسته درخت را کاملا درون خود جای دهد.
11- البته پیش از بوبووی، گوستاو کوربه چنین شیوهای را به کار گرفته بود. کوربه در نوجوانی در مدرسهای در شهر زادگاهش نزد کشیشی به نام بو (BEAU) آموزش میدید که معتقد بود برای نقاشی از منظره باید بوم را از کارگاه یا آتلیه بیرون برد. در آن دوران برای نقاشی منظره، هنوز نقاشان شیوه قدیمی را دنبال میکردند که عبارت بود از ترسیم طرح اولیه منظره یا اسکیس (Esquisse) در فضای بیرونی و تکمیل آن در آتلیه. کوربه خود این شیوه را چندان پی نگرفت و تقریبا تمام آثاری را که در پاریس و در اواخر عمرش در سوئیس کشید، در آتلیه یا محل زندگی خودش خلق کرد.
12- Eugène Burnand
13- Francis Furet
14- Panorama des Alpes bernoises
15- Philippe Godet
16- Château de Gruyère
17- Barthélémy Menn
18- Zoé Bovy
19- والنتینا آنکر (Valentina Anker)، منتقد هنری و کارشناس بوبووی، در کاتالوگ نمایشگاه موقت اوگوست بوبووی در موزه کوربه مینویسد که خود لباس این زن به تنهایی «نماد بهار» است.
20- Davos
21- Ornans
22- تمامی عکسها توسط نگارنده از نمایشگاه بوبووی در موزه کوربه واقع در شهر اورنان فرانسه گرفته شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.