|

«حمیدرضا دیبازر»، آهنگساز:

سرباز موسیقی هستم

زهره زمانی: حمیدرضا دیبازر در ساخت موسیقی فیلم و آهنگسازی، سبک و امضای خود را دارد. کارهایش در بسیاری از برنامه‌های صداوسیما به‌عنوان موسیقی تیتراژ و میان‌برنامه‌های جذاب پخش می‌شود بدون آنکه ذکری از نام آهنگساز‌ش شود. او رهبر و بنیانگذار گروه موسیقی فوژان است و تاکنون با این گروه آلبوم‌های جزیره پرواز (١٣٧٨) و بوم (١٣٩٢) را منتشر کرده است. دیبازر معلم موسیقی هم هست و بسیاری از موزیسین‌های مطرح و موفق این‌روزها شاگردان کلاس‌های خصوصی و دانشگاه او بوده‌اند. خود او در دانشگاه نزد استادان برجسته‌ای چون شریف لطفی، مهربانو توفیق و احمد پژمان موسیقی آموخت و همچنین در مسترکلاس‌های رهبری ایرج صهبایی، آهنگسازی و رهبری کریستین داوید حضور داشته است. امسال او و جمعی از دوستانش مراسمی برای تجلیل استادشان، احمد پژمان برگزار کردند که نشان از حق‌شناسی این هنرمند به استادش داشت. دیبازر سبک شخصی خود را با ترکیبی از انواع موسیقی و با استفاده از سازهای الکترونیک و آکوستیک ایرانی و غیرایرانی (به‌عنوان مولد صوت) ایجاد کرده و افتخاراتی چون مقام اول آهنگسازی در فستیوال فرهنگی مهر(١٣٨٠) و جایزه مسابقه آهنگسازی ورزش و آواز کمیته بین‌المللی المپیک (المپیک ٢٠٠٨ پکن) در کارنامه‌اش دیده می‌شود. دیبازر برای چند فیلم هم موسیقی ساخته و از او آثار بسیاری نیز منتشر شده است. اخیرا دیبازر به‌عنوان رییس دانشکده موسیقی دانشگاه هنر منصوب شد. این گفت‌وگو به این بهانه و همچنین آلبوم «بوم» انجام شده است.

شما بیشتر از یک‌سال‌ونیم پیش آلبوم «بوم» را منتشر کردید. این آلبوم از جانب مخاطبان جدی موسیقی مورد استقبال قرار گرفت و هرچه‌بیشتر زمان گذشت بهتر و بیشتر شنیده شد. اتفاقا ماهیت این کار هم طوری بود که باید زمان می‌گذشت و شنیده می‌شد و بعد درباره آن صحبت می‌کردیم. بگذارید از یک نکته حاشیه‌ای شروع کنم، آیا از پخش آلبوم بوم راضی هستید و حرف‌هایش به گوش کسانی که می‌خواستید رسید؟
خوشحالم که به گوش خیلی‌ها رسید و بازخورد‌ها هم نشان می‌دهد خیلی‌ها نه‌تنها آن را شنیدند بلکه رمز گشایی هم کردند و کدهایی از آن درآوردند که برای خودم هم خیلی جالب و لذت‌بخش است.
فکر می‌کنید چقدر وقت لازم است و چقدر یک آهنگساز باید صبوری کند که یک اثر اینچنینی در جامعه جا بیفتد؟
بستگی به این دارد که تعریفتان از جاافتادگی چه باشد؟ اینکه هرروز گوش داده شود؟ گاهی ممکن است اثری را دو یا سه‌سال یک‌بار بشنوید و در ذهن شما جاافتاده باشد و وقتی وارد آن لحظه شنیداری می‌شویم ارتباط با اثر بسیار عمیق است و گاهی ممکن است هرروز آن را بشنوید، بنابر عادت یا عادات و این معنایش جاافتادگی نیست. اگر مبنای جاافتادگی را بر یک ارتباط عمیق و انسانی بگذاریم آن بازخورد‌هایی که من گرفتم نشان‌دهنده این است که این موسیقی در ذهن بعضی‌ها جا باز کرده و ترجیح می‌دهم آثارم جای خودشان را باز کنند تا اینکه بخواهند صرفا جا بیفتند.
چه تبلیغاتی را برای بهترشناخته‌شدن بوم انجام دادید؟
تبلیغ خاصی برای آن نکردیم. همین‌که یک آلبوم بی‌کلام به انتشار چندم برسد نشان می‌دهد که اثر مجزا از مولف و خالقش حرکت می‌کند.
گاهی درباره ماهیت قطعات آن از من به طرق مختلف سوالاتی می‌شود و پاسخ می‌دهم. یک بخش دیگر کنسرتی است از قصه درونی اثر که یک ویدئو هم برایش طراحی شده که با آقای فرید حامدی، دوست عزیزم در حال کارکردن روی آن هستیم که این شکل ارایه آن هم، می‌تواند ویژگی‌های خودش را داشته باشد. درواقع یک دورهمی در کنسرت خواهیم داشت برای این اثر که با خیلی از دوستانش در آن دیدار مجدد خواهد داشت.
به نظر شما این اثر می‌توانست از همان اول در قالب یک فیلم بیرون بیاید و موسیقی متن شود؟
راستش خیلی در‌این‌باره نمی‌توانم چیزی بگویم، چون به نظرم هر اثر وقتی می‌خواهد متولد شود، همانی هست که هست. مثلِ داستان پدر و مادری که دوست دارند بچه آنها پسر شود؛ اما وقتی متولد می‌شود دختر است و البته بعد از تولد باز هم دوستش دارند.
بوم هم همان‌طور می‌خواست متولد شود و بعد از تولد به‌عنوان یک موجود زنده خیلی به حرف من گوش نمی‌دهد و البته قصه‌ها، روایت‌ها، مبانی فکری و پس‌زمینه‌های خودش را دارد و اصلا به‌خاطر همین پس‌زمینه‌هاست که دنبال یک روایت کنسرتی توام با تصویر برایش هستیم ولی در شکل اولیه تجلی‌اش یک زایش صوتی بوده.
بعد از بوم چه اتفاقاتی افتاد و چه کارهایی انجام دادید؟
من هفته‌ای دوروز استودیو می‌روم و در این دوروز مشغول کار روی آثارم هستم. بعد از بوم آلبوم جزیره پرواز را مجددا در دست گرفتم و با توجه به مبانی فکری‌ای که آن را به بوم متصل می‌کرد و اینکه سوژه هر دوصلح بود، از زوایای مختلف و با توجه به پیشرفت‌های تکنولوژی و افزایش مهارت‌های گروه فوژان در نوازندگی، این آلبوم را بازپروری کردم و برخی ایده‌ها را بدون اینکه به ساختار و اصالت اثر دست بخورد به آن انتقال دادم. این، منجر به عمق بیشتر و ظرافت کار شد و بر مبنای آن داریم یک فیلم را هم می‌سازیم که بخش اول آن ساخته شده که همان ویدئوآرت «زنگار هستی» بود که در فستیوال ویدئوآرت میدن در یونان که یکی از معتبر‌ترین جشنواره‌های دنیاست از بین بیش از هزارو300 کار برگزیده شد و این حاصل اولین همکاری من و فرید حامدی است. این ویدئو به‌صورت سیاه‌وسفید تهیه شد.
طراحی کنسرت بوم با تمام جزییات از جمله لباس، طراحی نور، ویدئوآرت و... هم از برنامه‌هایم بوده و یک‌سری موسیقی هم ساختم که شاید جزو لطیف‌ترین و عمیق‌ترین موسیقی‌هایی باشد که تا به حال داشته‌ام، آنها را برای خوانش تعدادی شعر توسط یک صدای خوب و حنجره لطیف ساختم که از من درخواست شد. خانم لیلا علیزاده خوانش اشعار را برعهده داشت و با تمام سختی‌ها و پیچیدگی‌های موجود، آن را خیلی عاشقانه دنبال کرد و صبورانه جهان شعری آن شاعران را خوب فهمید و در خوانش آنها بادقت و ظرافت عمل کرد و آخرین نمونه‌ها، خوانش‌های بسیار ظریفی است که فضای انسانی دارد و خارج از روال مد روز شعرخوانی است و چون شعر از دغدغه‌های اصلی من است، انگار شیره تکه‌هایی از وجودم در این آثار متجلی شده و از لیلا به‌خاطر جسارتش در ورود به این کار بسیار ممنونم.
دوتا کار هم براساس آثار آقای بهمنی دارم که از من خواسته شده روی آنها کار کنم و بخش دیگری از سلایق صوتی‌ام را با جنس دیگری از ملودی‌ها و تنظیم‌ها در آنها تجربه می‌کنم اما بازهم مهم‌ترین چیز و هادی اصلی موضوع حرمت به کلام و شاعر و خواننده در قالب یک رویکرد است و نه شعار و با نرمش، این اتفاق در اثر می‌افتد و از این بابت خوشحالم.
چندی است به ریاست دانشکده موسیقی دانشگاه هنر منصوب شده‌اید. چرا این مسوولیت را پذیرفتید؟
من از زمان کلنگ‌زنی دانشگاه موسیقی در کنارش بودم، در آن درس خواندم و دیدم که چه زحمت‌ها، صبوری‌ها، عِرق، ارادت و پیگیری برای انجام این موضوع بود. پذیرفتن این کار بخشی به پس‌کرانه‌های من به آنجا و بخشی به وظیفه‌شناسی‌ام نسبت به بزرگ‌ترهایی که آن را به نقطه‌ای رساندند، برمی‌گردد و من هم اگر بتوانم، می‌خواهم در این راه کمکی کنم ، برای اینکه اگر موسیقی برای من امر مهمی است و یک شعار نیست، باید بدانم به‌عنوان یک سرباز و خادم و عاشق موسیقی کِی، کجا، چه کمکی می‌توانم بکنم؟ شاید یک‌جا به‌عنوان آهنگساز، یک‌جا به‌عنوان رهبر ارکستر و یک‌جا در قالب ارایه مجموعه مباحثی که سرریز دریافت‌هاست و در دانشگاه به‌عنوان واحد تدریس نشده و می‌توان در کلاس‌های بیرون آن را برای علاقه‌مندان تدریس کرد. مجموعه‌ای را هم به‌نام «ورود برای همه آزاد است جز افرادی که خود مانع شوند» در دست تالیف دارم که در آن مسیری را در راهیابی به حوزه موسیقی و رشد در این عرصه برای جوانان پیشنهاد داده‌ام.
این‌روزها خبری هم به دستم رسید از دوسالانه آهنگسازی احمد پژمان، قرار است چه‌چیزی اتفاق بیفتد؟
سال پیش بزرگداشتی برای احمد پژمان، استادم ترتیب دادیم که به گفته بزرگان ادب، هنر و سینمای کشور که در آن حضور داشتند، از باشکوه‌ترین، صمیمانه‌ترین و صادقانه‌ترین بزرگداشت‌هایی بود که یک عده شاگرد برای استادشان می‌گیرند. توانستیم واقعا پژمان عزیز را خوشحال کنیم. برقی در چشمانش نشست که خیلی برایم باارزش بود. ایشان هم با برگزاری این جشنواره موافقت کردند و با توجه به اینکه تنها یک پژمان داریم با این‌همه پیشینه هنری، حیف است این میراث به او یا فقط ما که جمعی از شاگردانش هستیم محدود شود. خواستیم بستری ایجاد شود که دیگران هم از آن بهره بگیرند و یک هوای تازه در بین بچه‌هایی که موسیقی آکادمیک کار می‌کنند در کشور جریان یابد.
با همکاری سازخانه تهران به مدیریت آقای سبلانی مقدمات اولیه پیگیری شد، ما سرویس‌های عملی و کارشناسی آن را دادیم و یک هیات داوری تشکیل شد متشکل از خود آقای پژمان، آقای کامکار، آقای اسلامی و آقای هنرمند و من. هدف این است که فرصتی باشد تا جوان‌تر‌ها در فضای جدی حضور یابند، البته جایزه نقدی هم به برندگان داده می‌شود و کارهایشان توسط یک گروه خوب و حرفه‌ای در سالن اجرا می‌شود که برای برخی آهنگسازها اجرای اثر در فضایی اینچنینی حتی از جایزه نقدی هم شیرین‌تر است و برای اینکه لذت مضاعف شود سی‌دی اجرا هم به افراد داده می‌شود.

زهره زمانی: حمیدرضا دیبازر در ساخت موسیقی فیلم و آهنگسازی، سبک و امضای خود را دارد. کارهایش در بسیاری از برنامه‌های صداوسیما به‌عنوان موسیقی تیتراژ و میان‌برنامه‌های جذاب پخش می‌شود بدون آنکه ذکری از نام آهنگساز‌ش شود. او رهبر و بنیانگذار گروه موسیقی فوژان است و تاکنون با این گروه آلبوم‌های جزیره پرواز (١٣٧٨) و بوم (١٣٩٢) را منتشر کرده است. دیبازر معلم موسیقی هم هست و بسیاری از موزیسین‌های مطرح و موفق این‌روزها شاگردان کلاس‌های خصوصی و دانشگاه او بوده‌اند. خود او در دانشگاه نزد استادان برجسته‌ای چون شریف لطفی، مهربانو توفیق و احمد پژمان موسیقی آموخت و همچنین در مسترکلاس‌های رهبری ایرج صهبایی، آهنگسازی و رهبری کریستین داوید حضور داشته است. امسال او و جمعی از دوستانش مراسمی برای تجلیل استادشان، احمد پژمان برگزار کردند که نشان از حق‌شناسی این هنرمند به استادش داشت. دیبازر سبک شخصی خود را با ترکیبی از انواع موسیقی و با استفاده از سازهای الکترونیک و آکوستیک ایرانی و غیرایرانی (به‌عنوان مولد صوت) ایجاد کرده و افتخاراتی چون مقام اول آهنگسازی در فستیوال فرهنگی مهر(١٣٨٠) و جایزه مسابقه آهنگسازی ورزش و آواز کمیته بین‌المللی المپیک (المپیک ٢٠٠٨ پکن) در کارنامه‌اش دیده می‌شود. دیبازر برای چند فیلم هم موسیقی ساخته و از او آثار بسیاری نیز منتشر شده است. اخیرا دیبازر به‌عنوان رییس دانشکده موسیقی دانشگاه هنر منصوب شد. این گفت‌وگو به این بهانه و همچنین آلبوم «بوم» انجام شده است.

شما بیشتر از یک‌سال‌ونیم پیش آلبوم «بوم» را منتشر کردید. این آلبوم از جانب مخاطبان جدی موسیقی مورد استقبال قرار گرفت و هرچه‌بیشتر زمان گذشت بهتر و بیشتر شنیده شد. اتفاقا ماهیت این کار هم طوری بود که باید زمان می‌گذشت و شنیده می‌شد و بعد درباره آن صحبت می‌کردیم. بگذارید از یک نکته حاشیه‌ای شروع کنم، آیا از پخش آلبوم بوم راضی هستید و حرف‌هایش به گوش کسانی که می‌خواستید رسید؟
خوشحالم که به گوش خیلی‌ها رسید و بازخورد‌ها هم نشان می‌دهد خیلی‌ها نه‌تنها آن را شنیدند بلکه رمز گشایی هم کردند و کدهایی از آن درآوردند که برای خودم هم خیلی جالب و لذت‌بخش است.
فکر می‌کنید چقدر وقت لازم است و چقدر یک آهنگساز باید صبوری کند که یک اثر اینچنینی در جامعه جا بیفتد؟
بستگی به این دارد که تعریفتان از جاافتادگی چه باشد؟ اینکه هرروز گوش داده شود؟ گاهی ممکن است اثری را دو یا سه‌سال یک‌بار بشنوید و در ذهن شما جاافتاده باشد و وقتی وارد آن لحظه شنیداری می‌شویم ارتباط با اثر بسیار عمیق است و گاهی ممکن است هرروز آن را بشنوید، بنابر عادت یا عادات و این معنایش جاافتادگی نیست. اگر مبنای جاافتادگی را بر یک ارتباط عمیق و انسانی بگذاریم آن بازخورد‌هایی که من گرفتم نشان‌دهنده این است که این موسیقی در ذهن بعضی‌ها جا باز کرده و ترجیح می‌دهم آثارم جای خودشان را باز کنند تا اینکه بخواهند صرفا جا بیفتند.
چه تبلیغاتی را برای بهترشناخته‌شدن بوم انجام دادید؟
تبلیغ خاصی برای آن نکردیم. همین‌که یک آلبوم بی‌کلام به انتشار چندم برسد نشان می‌دهد که اثر مجزا از مولف و خالقش حرکت می‌کند.
گاهی درباره ماهیت قطعات آن از من به طرق مختلف سوالاتی می‌شود و پاسخ می‌دهم. یک بخش دیگر کنسرتی است از قصه درونی اثر که یک ویدئو هم برایش طراحی شده که با آقای فرید حامدی، دوست عزیزم در حال کارکردن روی آن هستیم که این شکل ارایه آن هم، می‌تواند ویژگی‌های خودش را داشته باشد. درواقع یک دورهمی در کنسرت خواهیم داشت برای این اثر که با خیلی از دوستانش در آن دیدار مجدد خواهد داشت.
به نظر شما این اثر می‌توانست از همان اول در قالب یک فیلم بیرون بیاید و موسیقی متن شود؟
راستش خیلی در‌این‌باره نمی‌توانم چیزی بگویم، چون به نظرم هر اثر وقتی می‌خواهد متولد شود، همانی هست که هست. مثلِ داستان پدر و مادری که دوست دارند بچه آنها پسر شود؛ اما وقتی متولد می‌شود دختر است و البته بعد از تولد باز هم دوستش دارند.
بوم هم همان‌طور می‌خواست متولد شود و بعد از تولد به‌عنوان یک موجود زنده خیلی به حرف من گوش نمی‌دهد و البته قصه‌ها، روایت‌ها، مبانی فکری و پس‌زمینه‌های خودش را دارد و اصلا به‌خاطر همین پس‌زمینه‌هاست که دنبال یک روایت کنسرتی توام با تصویر برایش هستیم ولی در شکل اولیه تجلی‌اش یک زایش صوتی بوده.
بعد از بوم چه اتفاقاتی افتاد و چه کارهایی انجام دادید؟
من هفته‌ای دوروز استودیو می‌روم و در این دوروز مشغول کار روی آثارم هستم. بعد از بوم آلبوم جزیره پرواز را مجددا در دست گرفتم و با توجه به مبانی فکری‌ای که آن را به بوم متصل می‌کرد و اینکه سوژه هر دوصلح بود، از زوایای مختلف و با توجه به پیشرفت‌های تکنولوژی و افزایش مهارت‌های گروه فوژان در نوازندگی، این آلبوم را بازپروری کردم و برخی ایده‌ها را بدون اینکه به ساختار و اصالت اثر دست بخورد به آن انتقال دادم. این، منجر به عمق بیشتر و ظرافت کار شد و بر مبنای آن داریم یک فیلم را هم می‌سازیم که بخش اول آن ساخته شده که همان ویدئوآرت «زنگار هستی» بود که در فستیوال ویدئوآرت میدن در یونان که یکی از معتبر‌ترین جشنواره‌های دنیاست از بین بیش از هزارو300 کار برگزیده شد و این حاصل اولین همکاری من و فرید حامدی است. این ویدئو به‌صورت سیاه‌وسفید تهیه شد.
طراحی کنسرت بوم با تمام جزییات از جمله لباس، طراحی نور، ویدئوآرت و... هم از برنامه‌هایم بوده و یک‌سری موسیقی هم ساختم که شاید جزو لطیف‌ترین و عمیق‌ترین موسیقی‌هایی باشد که تا به حال داشته‌ام، آنها را برای خوانش تعدادی شعر توسط یک صدای خوب و حنجره لطیف ساختم که از من درخواست شد. خانم لیلا علیزاده خوانش اشعار را برعهده داشت و با تمام سختی‌ها و پیچیدگی‌های موجود، آن را خیلی عاشقانه دنبال کرد و صبورانه جهان شعری آن شاعران را خوب فهمید و در خوانش آنها بادقت و ظرافت عمل کرد و آخرین نمونه‌ها، خوانش‌های بسیار ظریفی است که فضای انسانی دارد و خارج از روال مد روز شعرخوانی است و چون شعر از دغدغه‌های اصلی من است، انگار شیره تکه‌هایی از وجودم در این آثار متجلی شده و از لیلا به‌خاطر جسارتش در ورود به این کار بسیار ممنونم.
دوتا کار هم براساس آثار آقای بهمنی دارم که از من خواسته شده روی آنها کار کنم و بخش دیگری از سلایق صوتی‌ام را با جنس دیگری از ملودی‌ها و تنظیم‌ها در آنها تجربه می‌کنم اما بازهم مهم‌ترین چیز و هادی اصلی موضوع حرمت به کلام و شاعر و خواننده در قالب یک رویکرد است و نه شعار و با نرمش، این اتفاق در اثر می‌افتد و از این بابت خوشحالم.
چندی است به ریاست دانشکده موسیقی دانشگاه هنر منصوب شده‌اید. چرا این مسوولیت را پذیرفتید؟
من از زمان کلنگ‌زنی دانشگاه موسیقی در کنارش بودم، در آن درس خواندم و دیدم که چه زحمت‌ها، صبوری‌ها، عِرق، ارادت و پیگیری برای انجام این موضوع بود. پذیرفتن این کار بخشی به پس‌کرانه‌های من به آنجا و بخشی به وظیفه‌شناسی‌ام نسبت به بزرگ‌ترهایی که آن را به نقطه‌ای رساندند، برمی‌گردد و من هم اگر بتوانم، می‌خواهم در این راه کمکی کنم ، برای اینکه اگر موسیقی برای من امر مهمی است و یک شعار نیست، باید بدانم به‌عنوان یک سرباز و خادم و عاشق موسیقی کِی، کجا، چه کمکی می‌توانم بکنم؟ شاید یک‌جا به‌عنوان آهنگساز، یک‌جا به‌عنوان رهبر ارکستر و یک‌جا در قالب ارایه مجموعه مباحثی که سرریز دریافت‌هاست و در دانشگاه به‌عنوان واحد تدریس نشده و می‌توان در کلاس‌های بیرون آن را برای علاقه‌مندان تدریس کرد. مجموعه‌ای را هم به‌نام «ورود برای همه آزاد است جز افرادی که خود مانع شوند» در دست تالیف دارم که در آن مسیری را در راهیابی به حوزه موسیقی و رشد در این عرصه برای جوانان پیشنهاد داده‌ام.
این‌روزها خبری هم به دستم رسید از دوسالانه آهنگسازی احمد پژمان، قرار است چه‌چیزی اتفاق بیفتد؟
سال پیش بزرگداشتی برای احمد پژمان، استادم ترتیب دادیم که به گفته بزرگان ادب، هنر و سینمای کشور که در آن حضور داشتند، از باشکوه‌ترین، صمیمانه‌ترین و صادقانه‌ترین بزرگداشت‌هایی بود که یک عده شاگرد برای استادشان می‌گیرند. توانستیم واقعا پژمان عزیز را خوشحال کنیم. برقی در چشمانش نشست که خیلی برایم باارزش بود. ایشان هم با برگزاری این جشنواره موافقت کردند و با توجه به اینکه تنها یک پژمان داریم با این‌همه پیشینه هنری، حیف است این میراث به او یا فقط ما که جمعی از شاگردانش هستیم محدود شود. خواستیم بستری ایجاد شود که دیگران هم از آن بهره بگیرند و یک هوای تازه در بین بچه‌هایی که موسیقی آکادمیک کار می‌کنند در کشور جریان یابد.
با همکاری سازخانه تهران به مدیریت آقای سبلانی مقدمات اولیه پیگیری شد، ما سرویس‌های عملی و کارشناسی آن را دادیم و یک هیات داوری تشکیل شد متشکل از خود آقای پژمان، آقای کامکار، آقای اسلامی و آقای هنرمند و من. هدف این است که فرصتی باشد تا جوان‌تر‌ها در فضای جدی حضور یابند، البته جایزه نقدی هم به برندگان داده می‌شود و کارهایشان توسط یک گروه خوب و حرفه‌ای در سالن اجرا می‌شود که برای برخی آهنگسازها اجرای اثر در فضایی اینچنینی حتی از جایزه نقدی هم شیرین‌تر است و برای اینکه لذت مضاعف شود سی‌دی اجرا هم به افراد داده می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.