|

نگاه خیّر منتقد

مرضیه رسولی

جمله‌ «شکست پلی به‌سوی پیروزی است» را زیادی جدی گرفتیم و ما را بدعادت کرد. قرار بود معنی‌اش این باشد که از اشتباهات درس بگیریم تا دفعه بعد بتوانیم پیروز شویم، ولی منظور دیگری ازش بیرون کشیدیم و فقط برای کم‌کردن درد شکست به کارش گرفتیم. سریع از روی کلمه اول جمله پریدیم. شاید وقت شکست نباید به پیروزی بعدی فکر کرد، باید روی همان شکست متمرکز شد. هر دفعه توجیهی برای نپذیرفتنش می‌آوریم. روز جمعه هم که ایران به عراق باخت عده‌ای گفتند عراق به این برد بیشتر از ما احتیاج داشت. عراق چنددهه است که در جنگ است. مردمش وقتی از خانه‌های‌شان بیرون می‌آیند نمی‌دانند زنده برمی‌گردند یا نه. پس بیایید برای برد آنها خوشحال باشیم. این دیگر آخر زرنگی است. باخت خود را تبدیل به احسن می‌کنی و ازش یک کت‌وشلوار خوش‌دوخت حقوق بشری می‌دوزی و در کسوت کسی که به فکر مردم کشور همسایه است و برای آنها از شادی خود می‌گذرد ظاهر می‌شوی، نه کسی که تا همین چنددقیقه پیش وقتی ضربه پنالتی وحید امیری به تیرک دروازه خورد، آه سوزناکش گل‌های توی گلدان را هم پژمرده کرد. شکستت را گلکاری می‌کنی و گل‌هایش را به‌نفع خیریه به‌فروش می‌رسانی. بهش می‌گویند به‌هم‌زدن قواعد بازی. همه تجربه‌اش را داریم. بچه که بودیم بزرگ‌ترها وقت بازی با ما شل می‌گرفتند که ببریم و این حرص ما را درمی‌آورد. دوست داشتیم رقیب خودش باشد و با همه توانش ظاهر شود و بعد که به مناسبت پیروزی‌‌مان شادی می‌کردیم نگوید تو به این برد بیشتر احتیاج داشتی. با این حرف خودش را هم برنده اعلام می‌کرد و ما دوست نداشتیم به بازی‌ای که درش همه برنده باشند، تن دهیم. آن‌وقت دیگر بازی، بازی نبود. رقیبی که به‌جای ناراحتی از شکست، به ما ترحم کند چه‌جور رقیبی است؟ این نگاه خیرانه که بیشتر نشانه بی‌عملی و منفعت‌طلبی و راضی نگه‌داشتن وجدان‌های خفته است، همذات‌پندارانه نیست، عصبانی‌مان می‌کند و بیشتر از اینکه همدلانه باشد، تنفربرانگیز است. پس بهتر است ترحم نسبت به همسایه را ازش مخفی کنیم که این مرهم فقط به کار کم‌کردن درد ناشی از شکست برای خودمان می‌آید.

اصرار بر قربانی‌بودن آدم‌هایی که در بازی جمعه پیروز از زمین بیرون آمدند و حقیرشمردن کل وضعیت به‌نام اخلاق، زیاد هم اخلاقی نیست. برنده بازی را زمین تعیین می‌کند نه ملاحظاتی بیرون از آن و این اخلاق ورزش است. کمتر کسی ورزشی را که در آن احساسات از قبل مدیریت شده باشند، دوست دارد و تماشاگرش است. اخلاقی‌تر این است که حق فراموشی وضع موجود را، حتی برای 90دقیقه برای آدم‌هایی که گرفتار مصیبت هستند قایل شوی نه اینکه تا دیدی فراموش کرده‌اند، بهشان یادآوری کنی؛ «آقای مسعودی چرا از شکست‌تان ناراحت نیستید؟ چون از پیروزی شما خوشحالم.» گاهی می‌شود از خیرّبودن مرخصی گرفت یا که، گاهی باید شکست را پذیرفت و برایش زاری نابی به راه انداخت.

جمله‌ «شکست پلی به‌سوی پیروزی است» را زیادی جدی گرفتیم و ما را بدعادت کرد. قرار بود معنی‌اش این باشد که از اشتباهات درس بگیریم تا دفعه بعد بتوانیم پیروز شویم، ولی منظور دیگری ازش بیرون کشیدیم و فقط برای کم‌کردن درد شکست به کارش گرفتیم. سریع از روی کلمه اول جمله پریدیم. شاید وقت شکست نباید به پیروزی بعدی فکر کرد، باید روی همان شکست متمرکز شد. هر دفعه توجیهی برای نپذیرفتنش می‌آوریم. روز جمعه هم که ایران به عراق باخت عده‌ای گفتند عراق به این برد بیشتر از ما احتیاج داشت. عراق چنددهه است که در جنگ است. مردمش وقتی از خانه‌های‌شان بیرون می‌آیند نمی‌دانند زنده برمی‌گردند یا نه. پس بیایید برای برد آنها خوشحال باشیم. این دیگر آخر زرنگی است. باخت خود را تبدیل به احسن می‌کنی و ازش یک کت‌وشلوار خوش‌دوخت حقوق بشری می‌دوزی و در کسوت کسی که به فکر مردم کشور همسایه است و برای آنها از شادی خود می‌گذرد ظاهر می‌شوی، نه کسی که تا همین چنددقیقه پیش وقتی ضربه پنالتی وحید امیری به تیرک دروازه خورد، آه سوزناکش گل‌های توی گلدان را هم پژمرده کرد. شکستت را گلکاری می‌کنی و گل‌هایش را به‌نفع خیریه به‌فروش می‌رسانی. بهش می‌گویند به‌هم‌زدن قواعد بازی. همه تجربه‌اش را داریم. بچه که بودیم بزرگ‌ترها وقت بازی با ما شل می‌گرفتند که ببریم و این حرص ما را درمی‌آورد. دوست داشتیم رقیب خودش باشد و با همه توانش ظاهر شود و بعد که به مناسبت پیروزی‌‌مان شادی می‌کردیم نگوید تو به این برد بیشتر احتیاج داشتی. با این حرف خودش را هم برنده اعلام می‌کرد و ما دوست نداشتیم به بازی‌ای که درش همه برنده باشند، تن دهیم. آن‌وقت دیگر بازی، بازی نبود. رقیبی که به‌جای ناراحتی از شکست، به ما ترحم کند چه‌جور رقیبی است؟ این نگاه خیرانه که بیشتر نشانه بی‌عملی و منفعت‌طلبی و راضی نگه‌داشتن وجدان‌های خفته است، همذات‌پندارانه نیست، عصبانی‌مان می‌کند و بیشتر از اینکه همدلانه باشد، تنفربرانگیز است. پس بهتر است ترحم نسبت به همسایه را ازش مخفی کنیم که این مرهم فقط به کار کم‌کردن درد ناشی از شکست برای خودمان می‌آید.

اصرار بر قربانی‌بودن آدم‌هایی که در بازی جمعه پیروز از زمین بیرون آمدند و حقیرشمردن کل وضعیت به‌نام اخلاق، زیاد هم اخلاقی نیست. برنده بازی را زمین تعیین می‌کند نه ملاحظاتی بیرون از آن و این اخلاق ورزش است. کمتر کسی ورزشی را که در آن احساسات از قبل مدیریت شده باشند، دوست دارد و تماشاگرش است. اخلاقی‌تر این است که حق فراموشی وضع موجود را، حتی برای 90دقیقه برای آدم‌هایی که گرفتار مصیبت هستند قایل شوی نه اینکه تا دیدی فراموش کرده‌اند، بهشان یادآوری کنی؛ «آقای مسعودی چرا از شکست‌تان ناراحت نیستید؟ چون از پیروزی شما خوشحالم.» گاهی می‌شود از خیرّبودن مرخصی گرفت یا که، گاهی باید شکست را پذیرفت و برایش زاری نابی به راه انداخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.