|

یادداشت

بگو توطئه در بزند!

مهرداد حجتی / منتقد سینما

جنجال پیرامون جایزه اسکار به فیلم «آرگو» بیش از آنکه از اهمیت آن فیلم در نزد افکار عمومی بکاهد. به اهمیت آن نیز افزوده است. در فاصله این چند روز آنهایی که فیلم را تاکنون ندیده بودند آن را تهیه کردند و دیدند. بازار «دی‌وی‌دی» فروشان داغ شد و رسانه‌ها هم دلی از عزا درآوردند. اما در این میان چه نصیب سینمای ایران شد؟ نقش سازمان امور سینمایی در این میان چه بود؟ صرفا صدور بیانیه و انجام مصاحبه و دور کردن افکار عمومی از رهگذر این جنجال از مسایل و مشکلات متعدد سینمای خودمان. لابد هالیوود هم متنبه شده است و دیگر اقدام به ساخت فیلم‌هایی از این دست نخواهد کرد! واقعیت این است که فیلم «آرگو» فیلم بی‌ارزشی است. و از همین‌رو پرداختن به آن را در این حجم گسترده در رسانه‌های داخلی کشورمان امری غیرعادی ارزیابی می‌کنم. اما در این میان بخش دولتی سینما چه نقشی ایفا کرده است؟ آیا از رهگذر این جنجال‌ها، چیزی عاید سازمان امور سینمایی می‌شده است؟ از مدت‌ها پیش از مراسم اسکار از آن هنگام که فیلم «آرگو» به اکران در آمد مسوولان وزارت ارشاد به‌ویژه سازمان امور سینمایی تلاش کردند با رسانه‌ای کردن واکنش‌های خود توجه عموم را به این فیلم جلب کنند. حجم گسترده تبلیغات منفی گاه منجر به نتیجه‌ای معکوس می‌شود. چنانکه درخصوص این فیلم رخ داد. فیلم در نزد افکار عمومی مهم جلوه کرد و صرفا از سر کنجکاوی و نه علاقه، بسیاری را به تماشای آن کشاند. نباید فراموش کرد که نقش سازمان امور سینمایی بهبود فرآیند توسعه سینما برای به قدرت رساندن این رسانه است تا بتواند به جای صدور بیانیه و اطلاعیه، فیلم به جهان صادر کند. اینکه سازمانی متولی توسعه سینما باشد اما در طول چند سال تصدی‌گری مدام در چالش با سینما‌گران کشورش سپری کند حیرت‌آور است. چند سالی می‌شود که معاونت امور سینمایی وزارت ارشاد (سازمان امور سینمایی) نیروی خود را مصروف امور حاشیه‌ای سینما کرده و از حل مسایل اساسی سینما دور مانده که همین امر نیز اعتراض پرشمار فیلمسازان و سینماگران را به‌دنبال داشته است. توجه بیش از حد و خارج از اندازه مسوولان سینمایی ما به رخداد مراسم اسکار حکایت از چه دارد؟ توجهی که بی‌گمان با مکرر رسانه‌ای کردن آن، توجه عموم را هم به آن جلب کرده‌اند و به آن ابعاد وسیع‌تری هم داده‌اند. به راستی چرا تا به این حد وقایع مرتبط با سینمای آمریکا برای مسوولان سینمای کشورمان مهم است؟ تا چه اندازه این واکنش‌ها جدی است؟ شاید این جنجال‌ها و واکنش‌ها کارکرد دیگری دارند؟ برای مثال مجاب کردن مسوولان بالادست برای تخصیص بودجه‌های کلان‌تر به آن سازمان. تا اینکه سازمان بتواند مجهزتر به جنگ سینمای استکبار برود. البته اتفاقی مشابه به این پیش‌تر رخ داده است و چند سالی است پروژ‌ه‌هایی پرخرج در دستور کار قرار گرفته‌اند که تعداد اندکی از این محصولات امسال در جشنواره فیلم فجر رونمایی شد. اجازه دهید قدری به گذشته بازگردیم. به آن دوران که سینمای ما در کانون توجه جهان قرار داشت و با هر فیلم از سینمای ایران چراغ جشنواره‌ها روشن می‌شد. همان سال‌های نه چندان دور که مکرر جوایز معتبر جهانی نصیب سینمای ایران می‌شد و سینماگران مولف ما در زمره نوابغ سینمای جهان به شمار می‌آمدند. لابد آنها که وقایع سیاسی را دنبال می‌کنند یادشان هست که در همان دوران طلایی سینمای ایران دستگاه دیپلماسی کشورمان از این موفقیت‌ها بهره می‌برد و روابط خود را با جهان غرب توسعه می‌داد. نخل طلای کن، شیرطلای ونیز، پلنگ طلای لوکارنو، دوربین طلای کن و ده‌ها جایزه در همان سال‌ها به دست آمد. سال‌هایی که به دوران شکوفایی سینمای ایران شهره شد. این شکوفایی و رخشندگی محصول اعتماد بین مسوولان آن دوره سینما و سینماگران ما بود. محصولی که با مدارا، تساهل و تسامح به دست آمد. در همان سال‌ها است که گروه کم‌شماری ساز مخالف با حضور پررنگ سینمای ایران در محافل جهانی کوک می‌کنند و بانگ مخالفت با آن سر می‌دهند. اینان با طرح شایبه ورود سلیقه غربی به آثار سینمایی و همسویی با نگاه جشنواره‌های خارجی، هر نوع حضور در جشنواره‌های جهانی را «وادادگی» فیلمسازان تلقی می‌کنند و در جهت تخطئه آن برمی‌آیند. تا جایی که از هیچ اقدامی فرو‌گذار نمی‌کنند.
اینان گروهی را غرب‌زده می‌خوانند و گروهی را دست نشانده و مامور. رفته‌رفته به فیلم‌های جشنواره رفته، اجازه اکران نمی‌دهند و پس از آن در صدور پروانه برای ساخت آثار بعدی همان فیلمسازان مانع تراشی می‌کنند.شعار کمرنگ «فیلم ساختن به ذایقه جشنواره‌های خارجی» رفته‌رفته به گفتمان غالبی بدل می‌شود که می‌تواند سینمای ما را در اغلب جشنواره‌ها منزوی کند. گفتمانی که بعدها به دستگاه دولتی سینما راه یافت و در آن نهادینه شد. به نحوی که هم اینک این گفتمان به یک رویه بدل شده است. مسوولان امروز سینما با بدگمانی به همه جشنواره‌ها می‌نگرند. و با شعار «تحریم جشنواره‌های خارجی، مانع گرمابخشی به آنها» می‌شوند - عینا به نقل از سخنان وزیر محترم ارشاد آقای دکتر محمد حسینی و معاون ایشان آقای جواد شمقدری.حال با توجه به نکاتی که بر شمرده شد می‌توان حساسیت بیش از حد و بدنبال آن واکنش تند آن گروه خاص به جوایز امسال اسکار را درک کرد. سینمای امروز ایران در داخل با مشکلات متعددی روبه‌رو است. تعطیلی خانه سینما، تنها نهاد صنفی سینمای ایران، بیکار شدن تعدادی از سینماگران، اجازه نمایش نیافتن تعداد پرشماری از آثار تولید شده، به حاشیه رفتن مسایل اصلی سینما و پررنگ شدن مسایل حاشیه‌ای همه و همه سینمای امروز را بیش از آنکه موفق نشان دهد، آسیب‌دیده و بیمار نشان می‌دهد. در چنین شرایطی هر جنجالی می‌تواند به کار‌ آید. جنجال‌های مداوم رسانه‌ای در محکوم‌سازی این و آن، افکار عمومی را از میزان آسیب‌های پدید آمده دور می‌کند تا باز فرصتی دست دهد و بهانه‌ای دیگر دستمایه قرار گیرد. دورانی که در آن به ساده‌ترین نحو ممکن در محافل جهانی به انزوا رانده شدیم و اگر هم در این میان به توفیقی هم رسیده‌ایم صرفا به‌دلیل تلاش‌های فردی هنرمندان‌مان بوده است به مثابه موفقیت کم‌نظیر و مثال‌زدنی فیلم جدایی نادر از سیمین؛ موفقیتی که تلاش شد در سیاهه کارنامه همین مدیران گنجانده شود. نکته آخر اینکه فیلم «آرگو» فارغ از همه ضعف‌هایش فیلمی ساخته شده
در نظام سینمایی هالیوود با قدمتی صدساله است و در همان نظام و چارچوب است که جایزه نیز می‌گیرد. اینکه چنین محصول داخلی سینمای کشوری در کشوری دیگر تا این حد واکنش ایجاد کند بیش از آنکه نشانه ضعف آن نظام سینمایی باشد نشان‌دهنده قوت آن است. اسکار یک مراسم پرزرق و برق آمریکایی برای تجلیل از سینمای همان کشور است. سینمایی که توانسته است. در طول نزدیک به یک قرن از مرز‌های یک کشور فراتر رود و بر سینمای دیگر کشورها تاثیر بگذارد. حال اینکه این تاثیر سازنده بوده است یا مخرب باید به مجال دیگری موکول شود. مسوولان امروز سینمای کشورمان هم بهتر است به جای صدور بیانیه به فکر صدور فیلم به جهان غرب باشند تا از این رهگذر بتوانند همچون گذشته با سری افراشته و بلند با تکیه به اعتبار فیلمسازان‌مان و از طریق رسانه پرقدرت سینما حرف‌های‌شان را بزنند. اما اینکه سینمای امروز ما رمق پاسخگویی به درشت‌گویی‌های سینمای دیگران را دارد؟ باید از متولیان و متصدیان سینما پرسید. در انتها با طرح چند پرسش و یادآوری یک نکته این یادداشت را به پایان می‌برم: نتیجه ریل‌گذاری سینما به دست مسوولان دولتی به کجا انجامید؟ دستاوردهای مهم این دوره چهار ساله (شاید هم هشت‌ساله) چه بوده است؟ پس از اینکه اخیرا معاون محترم امور سینمایی گفته است که پس از چهارسال تازه به نقطه صفر رسیده‌ایم و باید از نو آغاز کنیم اعتراف به چیست؟ آیا در این چند سال چیزی به ظرفیت سینما افزوده شده است و اگرنه چرا؟ سینما عرصه ساختن است نه حرف و مسوولان فعلی در حرف گوی سبقت را از همتایان پیشین خود ربوده‌اند و این البته خود رکوردی است که باید به آن اذعان کرد.
جنجال پیرامون جایزه اسکار به فیلم «آرگو» بیش از آنکه از اهمیت آن فیلم در نزد افکار عمومی بکاهد. به اهمیت آن نیز افزوده است. در فاصله این چند روز آنهایی که فیلم را تاکنون ندیده بودند آن را تهیه کردند و دیدند. بازار «دی‌وی‌دی» فروشان داغ شد و رسانه‌ها هم دلی از عزا درآوردند. اما در این میان چه نصیب سینمای ایران شد؟ نقش سازمان امور سینمایی در این میان چه بود؟ صرفا صدور بیانیه و انجام مصاحبه و دور کردن افکار عمومی از رهگذر این جنجال از مسایل و مشکلات متعدد سینمای خودمان. لابد هالیوود هم متنبه شده است و دیگر اقدام به ساخت فیلم‌هایی از این دست نخواهد کرد! واقعیت این است که فیلم «آرگو» فیلم بی‌ارزشی است. و از همین‌رو پرداختن به آن را در این حجم گسترده در رسانه‌های داخلی کشورمان امری غیرعادی ارزیابی می‌کنم. اما در این میان بخش دولتی سینما چه نقشی ایفا کرده است؟ آیا از رهگذر این جنجال‌ها، چیزی عاید سازمان امور سینمایی می‌شده است؟ از مدت‌ها پیش از مراسم اسکار از آن هنگام که فیلم «آرگو» به اکران در آمد مسوولان وزارت ارشاد به‌ویژه سازمان امور سینمایی تلاش کردند با رسانه‌ای کردن واکنش‌های خود توجه عموم را به این فیلم جلب کنند. حجم گسترده تبلیغات منفی گاه منجر به نتیجه‌ای معکوس می‌شود. چنانکه درخصوص این فیلم رخ داد. فیلم در نزد افکار عمومی مهم جلوه کرد و صرفا از سر کنجکاوی و نه علاقه، بسیاری را به تماشای آن کشاند. نباید فراموش کرد که نقش سازمان امور سینمایی بهبود فرآیند توسعه سینما برای به قدرت رساندن این رسانه است تا بتواند به جای صدور بیانیه و اطلاعیه، فیلم به جهان صادر کند. اینکه سازمانی متولی توسعه سینما باشد اما در طول چند سال تصدی‌گری مدام در چالش با سینما‌گران کشورش سپری کند حیرت‌آور است. چند سالی می‌شود که معاونت امور سینمایی وزارت ارشاد (سازمان امور سینمایی) نیروی خود را مصروف امور حاشیه‌ای سینما کرده و از حل مسایل اساسی سینما دور مانده که همین امر نیز اعتراض پرشمار فیلمسازان و سینماگران را به‌دنبال داشته است. توجه بیش از حد و خارج از اندازه مسوولان سینمایی ما به رخداد مراسم اسکار حکایت از چه دارد؟ توجهی که بی‌گمان با مکرر رسانه‌ای کردن آن، توجه عموم را هم به آن جلب کرده‌اند و به آن ابعاد وسیع‌تری هم داده‌اند. به راستی چرا تا به این حد وقایع مرتبط با سینمای آمریکا برای مسوولان سینمای کشورمان مهم است؟ تا چه اندازه این واکنش‌ها جدی است؟ شاید این جنجال‌ها و واکنش‌ها کارکرد دیگری دارند؟ برای مثال مجاب کردن مسوولان بالادست برای تخصیص بودجه‌های کلان‌تر به آن سازمان. تا اینکه سازمان بتواند مجهزتر به جنگ سینمای استکبار برود. البته اتفاقی مشابه به این پیش‌تر رخ داده است و چند سالی است پروژ‌ه‌هایی پرخرج در دستور کار قرار گرفته‌اند که تعداد اندکی از این محصولات امسال در جشنواره فیلم فجر رونمایی شد. اجازه دهید قدری به گذشته بازگردیم. به آن دوران که سینمای ما در کانون توجه جهان قرار داشت و با هر فیلم از سینمای ایران چراغ جشنواره‌ها روشن می‌شد. همان سال‌های نه چندان دور که مکرر جوایز معتبر جهانی نصیب سینمای ایران می‌شد و سینماگران مولف ما در زمره نوابغ سینمای جهان به شمار می‌آمدند. لابد آنها که وقایع سیاسی را دنبال می‌کنند یادشان هست که در همان دوران طلایی سینمای ایران دستگاه دیپلماسی کشورمان از این موفقیت‌ها بهره می‌برد و روابط خود را با جهان غرب توسعه می‌داد. نخل طلای کن، شیرطلای ونیز، پلنگ طلای لوکارنو، دوربین طلای کن و ده‌ها جایزه در همان سال‌ها به دست آمد. سال‌هایی که به دوران شکوفایی سینمای ایران شهره شد. این شکوفایی و رخشندگی محصول اعتماد بین مسوولان آن دوره سینما و سینماگران ما بود. محصولی که با مدارا، تساهل و تسامح به دست آمد. در همان سال‌ها است که گروه کم‌شماری ساز مخالف با حضور پررنگ سینمای ایران در محافل جهانی کوک می‌کنند و بانگ مخالفت با آن سر می‌دهند. اینان با طرح شایبه ورود سلیقه غربی به آثار سینمایی و همسویی با نگاه جشنواره‌های خارجی، هر نوع حضور در جشنواره‌های جهانی را «وادادگی» فیلمسازان تلقی می‌کنند و در جهت تخطئه آن برمی‌آیند. تا جایی که از هیچ اقدامی فرو‌گذار نمی‌کنند.
اینان گروهی را غرب‌زده می‌خوانند و گروهی را دست نشانده و مامور. رفته‌رفته به فیلم‌های جشنواره رفته، اجازه اکران نمی‌دهند و پس از آن در صدور پروانه برای ساخت آثار بعدی همان فیلمسازان مانع تراشی می‌کنند.شعار کمرنگ «فیلم ساختن به ذایقه جشنواره‌های خارجی» رفته‌رفته به گفتمان غالبی بدل می‌شود که می‌تواند سینمای ما را در اغلب جشنواره‌ها منزوی کند. گفتمانی که بعدها به دستگاه دولتی سینما راه یافت و در آن نهادینه شد. به نحوی که هم اینک این گفتمان به یک رویه بدل شده است. مسوولان امروز سینما با بدگمانی به همه جشنواره‌ها می‌نگرند. و با شعار «تحریم جشنواره‌های خارجی، مانع گرمابخشی به آنها» می‌شوند - عینا به نقل از سخنان وزیر محترم ارشاد آقای دکتر محمد حسینی و معاون ایشان آقای جواد شمقدری.حال با توجه به نکاتی که بر شمرده شد می‌توان حساسیت بیش از حد و بدنبال آن واکنش تند آن گروه خاص به جوایز امسال اسکار را درک کرد. سینمای امروز ایران در داخل با مشکلات متعددی روبه‌رو است. تعطیلی خانه سینما، تنها نهاد صنفی سینمای ایران، بیکار شدن تعدادی از سینماگران، اجازه نمایش نیافتن تعداد پرشماری از آثار تولید شده، به حاشیه رفتن مسایل اصلی سینما و پررنگ شدن مسایل حاشیه‌ای همه و همه سینمای امروز را بیش از آنکه موفق نشان دهد، آسیب‌دیده و بیمار نشان می‌دهد. در چنین شرایطی هر جنجالی می‌تواند به کار‌ آید. جنجال‌های مداوم رسانه‌ای در محکوم‌سازی این و آن، افکار عمومی را از میزان آسیب‌های پدید آمده دور می‌کند تا باز فرصتی دست دهد و بهانه‌ای دیگر دستمایه قرار گیرد. دورانی که در آن به ساده‌ترین نحو ممکن در محافل جهانی به انزوا رانده شدیم و اگر هم در این میان به توفیقی هم رسیده‌ایم صرفا به‌دلیل تلاش‌های فردی هنرمندان‌مان بوده است به مثابه موفقیت کم‌نظیر و مثال‌زدنی فیلم جدایی نادر از سیمین؛ موفقیتی که تلاش شد در سیاهه کارنامه همین مدیران گنجانده شود. نکته آخر اینکه فیلم «آرگو» فارغ از همه ضعف‌هایش فیلمی ساخته شده
در نظام سینمایی هالیوود با قدمتی صدساله است و در همان نظام و چارچوب است که جایزه نیز می‌گیرد. اینکه چنین محصول داخلی سینمای کشوری در کشوری دیگر تا این حد واکنش ایجاد کند بیش از آنکه نشانه ضعف آن نظام سینمایی باشد نشان‌دهنده قوت آن است. اسکار یک مراسم پرزرق و برق آمریکایی برای تجلیل از سینمای همان کشور است. سینمایی که توانسته است. در طول نزدیک به یک قرن از مرز‌های یک کشور فراتر رود و بر سینمای دیگر کشورها تاثیر بگذارد. حال اینکه این تاثیر سازنده بوده است یا مخرب باید به مجال دیگری موکول شود. مسوولان امروز سینمای کشورمان هم بهتر است به جای صدور بیانیه به فکر صدور فیلم به جهان غرب باشند تا از این رهگذر بتوانند همچون گذشته با سری افراشته و بلند با تکیه به اعتبار فیلمسازان‌مان و از طریق رسانه پرقدرت سینما حرف‌های‌شان را بزنند. اما اینکه سینمای امروز ما رمق پاسخگویی به درشت‌گویی‌های سینمای دیگران را دارد؟ باید از متولیان و متصدیان سینما پرسید. در انتها با طرح چند پرسش و یادآوری یک نکته این یادداشت را به پایان می‌برم: نتیجه ریل‌گذاری سینما به دست مسوولان دولتی به کجا انجامید؟ دستاوردهای مهم این دوره چهار ساله (شاید هم هشت‌ساله) چه بوده است؟ پس از اینکه اخیرا معاون محترم امور سینمایی گفته است که پس از چهارسال تازه به نقطه صفر رسیده‌ایم و باید از نو آغاز کنیم اعتراف به چیست؟ آیا در این چند سال چیزی به ظرفیت سینما افزوده شده است و اگرنه چرا؟ سینما عرصه ساختن است نه حرف و مسوولان فعلی در حرف گوی سبقت را از همتایان پیشین خود ربوده‌اند و این البته خود رکوردی است که باید به آن اذعان کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.