|

هویت ملی؛ راز ماندگاری ایرانی

علی شعبانی

بی‌شک، رمز دوام عزتمندانه قلمرو بزرگ ایران طی تاریخ پرفرازوفرود، باوجود تنوع آیین‌ها، اندیشه‌ها، باورها، قومیت، نژادها و سرزمین‌های مختلف و...، هویت ایرانی است. قومیت‌ها، گویش‌ها، زبان، جغرافیا، خرده‌فرهنگ‌ها و... مظروف هویت ایرانی‌اند؛ آنچه مانع گسست فردفرد ایرانیان از هسته اصلی و پیوستگی به کل واحدی به نام ایران است.
هویت ایرانی، با پیوند ژرف با اسلام، دوبال پرواز آن- اسلامی، ایرانی- به کمال و غایت رسید و جلوه‌های گوناگون آمال مردمان قلمرو فرهنگ ایرانی را در آیینه ایرانیت و اسلامیت بازتاب داد. در سایه همین دوبال است که ایرانیان در نیل به قله‌های علمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی جهان، معطوف به کانون وحدت‌بخش ایرانی‌اند و افتخارات خویش را به نام ایران و متعلق به ایران می‌دانند. جمعی از ایرانیان چندین‌دهه است که در خارج اقامت دارند و جمع زیادی در خارج متولد شده‌اند. درخصوص نسل‌های اول و دوم، با توجه به آشنایی اولیه با فرهنگ و هویت ایرانی، کمتر جای نگرانی است. اما نسل‌های جدید متولد خارج که به اقتضای شرایط محیط، در متن فرهنگ جوامع میزبان رشد کرده و می‌بالند، امکان آگاهی کامل و شایسته آنان نسبت به پیشینه، فرهنگ، هویت تاریخی و سرزمین، زبان و... به وجود نمی‌آید. عدم آشنایی با ارکان اصلی هویتی، به‌تدریج علقه و پیوند با فرهنگ و خاستگاه اصلی را تضعیف خواهد کرد. این موضوع از دغدغه‌های مسوولان سطوح مختلف و کارشناسان و دست‌اندرکاران بوده و مستلزم اهتمام و توجه جدی است. باید به حفظ و تقویت مولفه‌های هویتی و فروزان‌نگه‌داشتن شعله‌های هویت ملی در دل‌های هموطنان خارج کشور به‌صورت فرآیندی توجه شود.
دو محور از محورهای چهارگانه ابلاغی از سوی مقام‌معظم‌‌رهبری در تدوین سیاست‌های برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه اجتماعی، اقتصادی، درخصوص ایرانیان خارج از کشور، عبارت است از: حفظ و تقویت هویت ملی ایرانیان خارج، و توسعه و ترویج خط و زبان فارسی در میان آنان،
هویت ملی تنها به خط و زبان فارسی ختم نمی‌شود. هویت ایرانی، شناسنامه ایرانی است؛ آنچه در مرز فرهنگی مشخص، ایرانی را از سایر فرهنگ‌ها و ملل متمایز می‌دارد.
کشورهای دارای مهاجر، برای اتباع خارج از کشور خود، با برنامه‌های مختلف از جمله: برگزاری همایش‌های سالانه، رسیدگی به مشکلات و ارتباط مستمر با آنان، برنامه‌های آموزشی و پژوهشی، زمینه‌سازی مشارکت و سرمایه‌گذاری، توجه به آموزش نسل‌های نو و... نسبت به تقویت هویت ملی و تعلق عاطفی و اجتماعی آنان به کشور و سرزمین اصلی، اهتمام ویژه دارند.
آخرین همایش ایرانیان خارج در داخل، سه‌سال‌ونیم پیش برگزار شد؛ همایشی که صرف‌نظر از برخی بی‌ملاحظگی‌های چالش‌برانگیز آن- که با اندک توجهی قابل پیشگیری بود- در ایجاد جنب‌وجوش و برانگیختن هموطنان خارج به «بازجستن روزگار وصل خویش» و بیدارکردن حس تعلق و هویت ملی بسیار موثر بود. جدا از نقدهایی که متوجه عمل یا نیات برخی مدیران دست‌اندرکار بود، اصل برگزاری همایش از دید شرکت‌کنندگان و صاحبنظران مقبول و معقول توصیف شد. ارتباط گسترده با ایرانیان خارج، برگزاری سالانه دست‌کم یک همایش ایرانیان خارج در داخل، برگزاری آیین‌های نوروز با حضور ایرانیان در خارج، برنامه‌های فرهنگی، معرفی آثار هنری، موسیقی، کتب و نشریات، اختراعات و اکتشافات، تجلیل از دانشمندان و مشاهیر و نخبگان ایرانی مقیم خارج، برگزاری جشنواره جوان ایرانی برتر مقیم خارج از کشور، تشکیل سمن‌های معتبر در حوزه اجتماعی و فرهنگی، جوانان، زنان، نیکوکاران، تشکیل اتاق‌های فکر و مراکز تبادل اندیشه و نظرسنجی و...، برنامه‌های آموزشی و آشناکردن نسل‌های نو با مواریث فرهنگی، تاریخی، تمدنی و... از جمله اقداماتی است که در حفظ و تقویت هویت ملی ایرانیان خارج نقش اساسی دارد و در چندسال گذشته نسبت به آن توجهی درخور نشده است. باید به هر شکل ممکن، رشته پیوستگی ایرانیان با مولفه‌های هویت ملی برقرار و تحکیم شود. به‌ویژه زمانی که بیم آن می‌رود مسایل اجتماعی چالش‌زا، موجب گسست شود، باید به تقویت سرمایه‌های اجتماعی و همگرایی اهتمام جدی‌تر داشت. ترجیح می‌دهم از تعاریف رسمی و کلیشه‌ای مفهوم هویت ملی بگذرم. هویت ملی (ایرانی- اسلامی) برای هر ایرانی‌ای، همان‌چیزی است که با یادآوری و صورت‌بندی اجزای آن، در باوری مبتنی‌بر عقلانیت، احساس و شهود درونی، در پوست خویش نمی‌گنجد. همان حسی که استاد ایرانی میهمان ویژه برنامه علمی را در قبال تحریف نام خلیج همیشه فارس، به میزبان می‌شوراند؛ همان که، ایرانی حتی به بهای چشم‌پوشی از تمامی امتیازات در کشور میزبان، بی‌احترامی به کشور و باورهایش را بر نمی‌تابد؛ همان که، بانوی ایرانی به پاس آن، به تعریف حریم و پوشش ارزشمند خویش در قلب تمدن برهنگی اصرار می‌ورزد و... .
هویت ملی، راز ماندگاری و درخشش ایرانی در اعصار و زمان‌هاست و حفظ آن، وظیفه‌ای ملی، اسلامی، انسانی و میهنی است. غفلت از این مساله استراتژیک، درواقع بی‌توجهی به منافع ملی و آرمان تک‌تک ایرانیان است.

بی‌شک، رمز دوام عزتمندانه قلمرو بزرگ ایران طی تاریخ پرفرازوفرود، باوجود تنوع آیین‌ها، اندیشه‌ها، باورها، قومیت، نژادها و سرزمین‌های مختلف و...، هویت ایرانی است. قومیت‌ها، گویش‌ها، زبان، جغرافیا، خرده‌فرهنگ‌ها و... مظروف هویت ایرانی‌اند؛ آنچه مانع گسست فردفرد ایرانیان از هسته اصلی و پیوستگی به کل واحدی به نام ایران است.
هویت ایرانی، با پیوند ژرف با اسلام، دوبال پرواز آن- اسلامی، ایرانی- به کمال و غایت رسید و جلوه‌های گوناگون آمال مردمان قلمرو فرهنگ ایرانی را در آیینه ایرانیت و اسلامیت بازتاب داد. در سایه همین دوبال است که ایرانیان در نیل به قله‌های علمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی جهان، معطوف به کانون وحدت‌بخش ایرانی‌اند و افتخارات خویش را به نام ایران و متعلق به ایران می‌دانند. جمعی از ایرانیان چندین‌دهه است که در خارج اقامت دارند و جمع زیادی در خارج متولد شده‌اند. درخصوص نسل‌های اول و دوم، با توجه به آشنایی اولیه با فرهنگ و هویت ایرانی، کمتر جای نگرانی است. اما نسل‌های جدید متولد خارج که به اقتضای شرایط محیط، در متن فرهنگ جوامع میزبان رشد کرده و می‌بالند، امکان آگاهی کامل و شایسته آنان نسبت به پیشینه، فرهنگ، هویت تاریخی و سرزمین، زبان و... به وجود نمی‌آید. عدم آشنایی با ارکان اصلی هویتی، به‌تدریج علقه و پیوند با فرهنگ و خاستگاه اصلی را تضعیف خواهد کرد. این موضوع از دغدغه‌های مسوولان سطوح مختلف و کارشناسان و دست‌اندرکاران بوده و مستلزم اهتمام و توجه جدی است. باید به حفظ و تقویت مولفه‌های هویتی و فروزان‌نگه‌داشتن شعله‌های هویت ملی در دل‌های هموطنان خارج کشور به‌صورت فرآیندی توجه شود.
دو محور از محورهای چهارگانه ابلاغی از سوی مقام‌معظم‌‌رهبری در تدوین سیاست‌های برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه اجتماعی، اقتصادی، درخصوص ایرانیان خارج از کشور، عبارت است از: حفظ و تقویت هویت ملی ایرانیان خارج، و توسعه و ترویج خط و زبان فارسی در میان آنان،
هویت ملی تنها به خط و زبان فارسی ختم نمی‌شود. هویت ایرانی، شناسنامه ایرانی است؛ آنچه در مرز فرهنگی مشخص، ایرانی را از سایر فرهنگ‌ها و ملل متمایز می‌دارد.
کشورهای دارای مهاجر، برای اتباع خارج از کشور خود، با برنامه‌های مختلف از جمله: برگزاری همایش‌های سالانه، رسیدگی به مشکلات و ارتباط مستمر با آنان، برنامه‌های آموزشی و پژوهشی، زمینه‌سازی مشارکت و سرمایه‌گذاری، توجه به آموزش نسل‌های نو و... نسبت به تقویت هویت ملی و تعلق عاطفی و اجتماعی آنان به کشور و سرزمین اصلی، اهتمام ویژه دارند.
آخرین همایش ایرانیان خارج در داخل، سه‌سال‌ونیم پیش برگزار شد؛ همایشی که صرف‌نظر از برخی بی‌ملاحظگی‌های چالش‌برانگیز آن- که با اندک توجهی قابل پیشگیری بود- در ایجاد جنب‌وجوش و برانگیختن هموطنان خارج به «بازجستن روزگار وصل خویش» و بیدارکردن حس تعلق و هویت ملی بسیار موثر بود. جدا از نقدهایی که متوجه عمل یا نیات برخی مدیران دست‌اندرکار بود، اصل برگزاری همایش از دید شرکت‌کنندگان و صاحبنظران مقبول و معقول توصیف شد. ارتباط گسترده با ایرانیان خارج، برگزاری سالانه دست‌کم یک همایش ایرانیان خارج در داخل، برگزاری آیین‌های نوروز با حضور ایرانیان در خارج، برنامه‌های فرهنگی، معرفی آثار هنری، موسیقی، کتب و نشریات، اختراعات و اکتشافات، تجلیل از دانشمندان و مشاهیر و نخبگان ایرانی مقیم خارج، برگزاری جشنواره جوان ایرانی برتر مقیم خارج از کشور، تشکیل سمن‌های معتبر در حوزه اجتماعی و فرهنگی، جوانان، زنان، نیکوکاران، تشکیل اتاق‌های فکر و مراکز تبادل اندیشه و نظرسنجی و...، برنامه‌های آموزشی و آشناکردن نسل‌های نو با مواریث فرهنگی، تاریخی، تمدنی و... از جمله اقداماتی است که در حفظ و تقویت هویت ملی ایرانیان خارج نقش اساسی دارد و در چندسال گذشته نسبت به آن توجهی درخور نشده است. باید به هر شکل ممکن، رشته پیوستگی ایرانیان با مولفه‌های هویت ملی برقرار و تحکیم شود. به‌ویژه زمانی که بیم آن می‌رود مسایل اجتماعی چالش‌زا، موجب گسست شود، باید به تقویت سرمایه‌های اجتماعی و همگرایی اهتمام جدی‌تر داشت. ترجیح می‌دهم از تعاریف رسمی و کلیشه‌ای مفهوم هویت ملی بگذرم. هویت ملی (ایرانی- اسلامی) برای هر ایرانی‌ای، همان‌چیزی است که با یادآوری و صورت‌بندی اجزای آن، در باوری مبتنی‌بر عقلانیت، احساس و شهود درونی، در پوست خویش نمی‌گنجد. همان حسی که استاد ایرانی میهمان ویژه برنامه علمی را در قبال تحریف نام خلیج همیشه فارس، به میزبان می‌شوراند؛ همان که، ایرانی حتی به بهای چشم‌پوشی از تمامی امتیازات در کشور میزبان، بی‌احترامی به کشور و باورهایش را بر نمی‌تابد؛ همان که، بانوی ایرانی به پاس آن، به تعریف حریم و پوشش ارزشمند خویش در قلب تمدن برهنگی اصرار می‌ورزد و... .
هویت ملی، راز ماندگاری و درخشش ایرانی در اعصار و زمان‌هاست و حفظ آن، وظیفه‌ای ملی، اسلامی، انسانی و میهنی است. غفلت از این مساله استراتژیک، درواقع بی‌توجهی به منافع ملی و آرمان تک‌تک ایرانیان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.